Ο Πειραιάς στο επίκεντρο ενός αόρατου πολέμου υπερδυνάμεων

Ένα νέο γεωπολιτικό ρήγμα διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, με τον Πειραιά να μετατρέπεται σε σημείο στρατηγικής αντιπαράθεσης ανάμεσα σε παγκόσμιες και περιφερειακές δυνάμεις. Αφορμή αποτελεί ο διάδρομος IMEC (India–Middle East–Europe Corridor), ένα φιλόδοξο σχέδιο που φιλοδοξεί να ενώσει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, αναδιαμορφώνοντας τον χάρτη του παγκόσμιου εμπορίου και της ενέργειας. Όπως προειδοποιεί ο Αμερικανός αναλυτής Michael Rubin, διευθυντής πολιτικής ανάλυσης του Middle East Forum και ανώτερος ερευνητής του American Enterprise Institute, ο IMEC δεν είναι απλώς ένα αναπτυξιακό έργο υποδομής, αλλά «η σπίθα ενός επερχόμενου παγκόσμιου ενεργειακού και γεωπολιτικού πολέμου».

Ο διάδρομος παρουσιάστηκε στη σύνοδο κορυφής της G20 το 2023 από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ινδία, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Προβλέπει τη μεταφορά εμπορευμάτων από την Ινδία μέσω θαλάσσης στα ΗΑΕ, τη διέλευσή τους από τη Σαουδική Αραβία και την Ιορδανία με σιδηρόδρομο, και την άφιξή τους στο ισραηλινό λιμάνι της Χάιφα, απ’ όπου θα κατευθύνονται προς την Ευρώπη – κυρίως μέσω της Κύπρου και της Ελλάδας. Με αυτόν τον τρόπο, το σχέδιο παρακάμπτει το Πακιστάν, το Ιράν, την Τουρκία και τη Ρωσία, γεγονός που προκαλεί έντονη αντίδραση από τις χώρες αυτές, οι οποίες βλέπουν να χάνουν έσοδα, επιρροή και γεωπολιτική ισχύ.

Σύμφωνα με τον Rubin, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και το ισχυρό της σώμα, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), αποτελούν τους βασικούς αντιπάλους του σχεδίου, καθώς ελέγχουν σχεδόν το 40% της ιρανικής οικονομίας και τα logistics της χώρας. Η παράκαμψη του Ιράν από τον IMEC θα σήμαινε τεράστια οικονομική απώλεια, στερώντας από την Τεχεράνη σημαντικά έσοδα διαμετακόμισης. Ο Rubin συνδέει τις πρόσφατες επιθέσεις των Houthis στη διεθνή ναυσιπλοΐα με την προσπάθεια του Ιράν να αποσταθεροποιήσει το εγχείρημα. Οι εκτοξεύσεις πυραύλων και drones κατά πλοίων των ΗΠΑ και του Ισραήλ, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν οφείλονται μόνο σε ιδεολογικό μίσος, αλλά σε μια συντονισμένη επιχείρηση για να εξουδετερωθεί ο IMEC πριν καν αποκτήσει πλήρη λειτουργικότητα.

Η Τουρκία επίσης βλέπει τον διάδρομο ως απειλή για τον ρόλο της ως διαμετακομιστικού κόμβου ενέργειας και εμπορίου. Η Άγκυρα, σύμφωνα με τον Rubin, κινδυνεύει να χάσει δισεκατομμύρια δολάρια από το νέο αυτό δίκτυο και επιχειρεί να το μπλοκάρει, προωθώντας παράλληλα τη δική της επιρροή στη Γάζα. Μεταξύ άλλων, πιέζει τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιτρέψουν την παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης της Γάζας – μια κίνηση που, κατά τον αναλυτή, θα ενίσχυε τη Χαμάς και θα περιέπλεκε περαιτέρω το σκηνικό. Η Τουρκία επενδύει ήδη μεγάλα ποσά στην περιοχή, προσπαθώντας να υποκαταστήσει το Ιράν και το Κατάρ, και ταυτόχρονα αμφισβητεί τις θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, απειλώντας αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Rubin επισημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να στηρίξουν ενεργά το διεθνές δίκαιο και να «κόψουν το πρόβλημα από τη ρίζα», ξεκαθαρίζοντας στην Τουρκία ότι δεν μπορεί να εμποδίσει τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στον τομέα του φυσικού αερίου. Κατά τον ίδιο, πίσω από τη ρητορική για μεταφορικές διαδρομές κρύβεται μια βαθύτερη στρατηγική: η διασύνδεση των τριών αυτών χωρών μέσω των θαλάσσιων ζωνών τους και η αναχαίτιση των τουρκικών διεκδικήσεων που συχνά παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο.

Πέρα όμως από το Ιράν και την Τουρκία, ένας ακόμη ισχυρός παράγοντας μπαίνει στο παιχνίδι: η Κίνα. Ο IMEC, όπως σημειώνει ο Rubin, μπορεί να περιορίσει τη διείσδυση του Πεκίνου στη Μεσόγειο και να αποδυναμώσει την επιρροή του «Δρόμου του Μεταξιού», μετατρέποντας τον Πειραιά από κινεζικό περιουσιακό στοιχείο σε λιμάνι στρατηγικής σημασίας για τη Δύση. Η εξέλιξη αυτή θα ενίσχυε σημαντικά τη θέση των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο, αυξάνοντας την πίεση προς την Κίνα και ανατρέποντας την ισορροπία ισχύος στην περιοχή.

Το χρονικό πλαίσιο ευνοεί, σύμφωνα με τον Rubin, την υλοποίηση του σχεδίου: το 2026 και το 2027, Ελλάδα και Κύπρος αναλαμβάνουν διαδοχικά την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που τους επιτρέπει να καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την ενεργειακή και γεωπολιτική ατζέντα της Ευρώπης. Με ισχυρούς ναυτιλιακούς στόλους και κομβική γεωγραφική θέση, οι δύο χώρες μπορούν να μετατραπούν σε βασικούς πυλώνες του νέου διαδρόμου.

Παράλληλα, η Ινδία και το Ισραήλ έχουν ήδη προχωρήσει στην πλειονότητα των απαιτούμενων έργων, με το 90% του δικτύου πλοίων, φορτηγών και σιδηροδρόμων να έχει ολοκληρωθεί. Η Χάιφα ετοιμάζεται για αναβάθμιση, τα προβλήματα στις μεταφορές μέσω Ιορδανίας επιλύονται, και οι τεχνολογικοί τομείς των δύο χωρών συνεργάζονται στενά. Η Ινδία, η πλέον πολυπληθής χώρα του κόσμου και ανερχόμενη οικονομική υπερδύναμη, μοιράζεται με το Ισραήλ κοινές αξίες και κοινούς αντιπάλους, όπως το Πακιστάν – το οποίο, σύμφωνα με τον Rubin, υποστηρίζει τρομοκρατικές οργανώσεις και διατηρεί στενούς δεσμούς με την Άγκυρα.

Οι κοινές απειλές ασφάλειας και η ανάγκη για σταθερότητα έχουν δημιουργήσει έναν άξονα συνεργασίας Ινδίας–Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου, που, όπως τονίζει ο Αμερικανός αναλυτής, εντάσσεται σε έναν ευρύτερο συνασπισμό χωρών των Συμφωνιών του Αβραάμ απέναντι σε έναν «Αντιδραστικό Συνασπισμό», όπου δεσπόζουν η Τουρκία, το Κατάρ και σύμμαχοί τους.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Μεσόγειος μετατρέπεται για ακόμη μια φορά σε επίκεντρο γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Ο Πειραιάς, από εμπορικό λιμάνι, εξελίσσεται σε κρίσιμο πεδίο ισχύος, όπου συγκρούονται οικονομικά συμφέροντα, στρατηγικές φιλοδοξίες και ενεργειακά δίκτυα που θα καθορίσουν τις ισορροπίες του 21ου αιώνα.