Διαβάζονται αριθμοί, υπολογισμοί, τάσεις, επιρροές και αναγωγές στις δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται αυτή την περίοδο, όμως διαμορφώνεται η εντύπωση ότι όσοι επιχειρούν ανάλυση κινούνται μέσα σε ένα ομαδικό σφάλμα. Διατυπώνονται προβλέψεις επί ενός εκλογικού σώματος που δεν θα είναι παρόν στις κάλπες. Οι εκλογές που έρχονται δεν θα διεξαχθούν με το ίδιο σώμα ψηφοφόρων των προηγούμενων ετών. Θα είναι ριζικά διαφορετικό.
Ο πρώτος λόγος που θα οδηγήσει σε αύξηση της συμμετοχής αφορά την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος της νεολαίας για την πολιτική. Η νεολαία αναπτύσσει ένα νέο μοντέλο ενασχόλησης. Διαβάζει, ρωτάει, παρακολουθεί τις συνεδριάσεις της Βουλής, μελετά. Αντιλαμβάνεται ότι ο τρόπος διεξαγωγής της πολιτικής δεν την υπολογίζει και δεν την περιλαμβάνει. Η θέση της συχνά ορίζεται ως το φόντο των 800 ευρώ, με την προσδοκία ότι οφείλει ευγνωμοσύνη.
Ο δεύτερος λόγος αύξησης της συμμετοχής προκύπτει από την επανάληψη ενός ιστορικού παράδοξου που θυμίζει το 1981. Η δεξιά παράταξη προδικτατορικά ανασυγκρότησε τη χώρα, την οδήγησε εκτός των συντριμμιών του πολέμου και της φτώχειας, δημιούργησε υποδομές και, μετά τη Μεταπολίτευση, εξασφάλισε την πιο πολυκομματική και ανόθευτη δημοκρατία και την ένταξη στην ΕΟΚ. Στην πορεία αυτή άφησε πίσω ανθρώπους, τους μη προνομιούχους του Ανδρέα Παπανδρέου. Η πολιτική συνεισφορά του ΠΑΣΟΚ ήταν ότι ενέταξε στο πολιτικό παιχνίδι το άλλο μισό της κοινωνίας και δημιούργησε μεσαία τάξη.
Το φαινόμενο αυτό επανεμφανίζεται. Από τα Μνημόνια και μετά, περίοδο κατά την οποία οι αστικές βάσεις της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ ενοποιήθηκαν λόγω κοινών οικονομικών συμφερόντων, οι λαϊκές τάξεις απομακρύνθηκαν από τα κλασικά κόμματα εξουσίας. Το χάσμα διατηρείται και διευρύνεται. Μικρομεσαίοι, ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες εγκατέλειψαν τα αστικά κόμματα μετά το 2023.
Οι στατιστικές δείχνουν ότι μετά από δέκα χρόνια Μνημονίων και έξι χρόνια διακυβέρνησης από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, υπάρχει ένα 25% έως 30% των πολιτών που έχει προχωρήσει οικονομικά και ένα 75% έως 80% με ποικίλες εισοδηματικές διαβαθμίσεις που βιώνει δυσκολίες, από οριακή διαβίωση έως συνθήκες φτώχειας. Οι μεν πραγματοποιούν ταξίδια στο Ντουμπάι ως καθημερινότητα, οι δε αναζητούν εισιτήριο κοινωνικού τουρισμού για λίγες ημέρες ξεκούρασης.
Αυτοί οι πολίτες, μετά από εξαετή ανοχή και δύο εκλογικές ευκαιρίες στη Νέα Δημοκρατία, δείχνουν διάθεση επιστροφής στην κάλπη. Δεν εντυπωσιάζονται από επισκέψεις σε συνοικίες όπως το Μοσχάτο. Δεν διαθέτουν σήμερα μια προσωπικότητα του εκτοπίσματος του Ανδρέα Παπανδρέου, γνωρίζουν όμως ότι η αποχή θα σφραγίσει την προοπτική τους.
Ο τρίτος λόγος αύξησης της συμμετοχής συνδέεται με την ανάδειξη των θεμάτων δημοκρατίας και διαφθοράς στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας. Η καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων συνδέεται με τη βελτίωση της ποιότητας των θεσμών. Έχει παγιωθεί η διαπίστωση ότι η χώρα γνώρισε πάντοτε διαφθορά, ενώ σήμερα καταγράφεται η διαφορά. Η διάχυσή της στον κρατικό μηχανισμό και η σύμπλευση της καθεστηκυίας πολιτικής τάξης με την ηγετική διαπλεκόμενη οικονομική τάξη δημιουργούν συνθήκες έντονης κοινωνικής αντίδρασης.
Η τεχνολογική έκρηξη με την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, οι μεγάλες κινητοποιήσεις για τα Τέμπη και το αγροτικό και η εντυπωσιακή ανταπόκριση στην ταινία «Καποδίστριας», που μέσα σε τρεις εβδομάδες είδαν 600.000 πολίτες, αποτελούν ενδείξεις ότι η συμμετοχή αυτή τη φορά θα αυξηθεί.
Προστίθεται ένας τέταρτος λόγος. Το φούσκωμα του νέου αυτού ρεύματος θα γίνει αντιληπτό από τις αστικές δυνάμεις, οι οποίες θα κινητοποιηθούν για την προστασία των κεκτημένων τους. Επιχειρηματίες που στο παρελθόν επέλεγαν να λείπουν την ημέρα της κάλπης θα προσέλθουν να ψηφίσουν. Νεότερα μέλη εύπορων οικογενειών που δεν έχουν ψηφίσει ποτέ θα επιστρατευτούν. Η αντιπαράθεση θα διαμορφωθεί ανάμεσα σε όσους έχουν και σε όσους δεν έχουν.
Ο συσχετισμός θα καθοριστεί από το ποιοι θα είναι περισσότεροι στη νέα αυτή είσοδο στην κάλπη. Οι μη προνομιούχοι ή οι άριστοι. Τα ποσοστά των κομμάτων σε συνθήκες αυξημένης συμμετοχής δεν θα ταυτίζονται με όσα αποτυπώνουν οι σημερινές δημοσκοπήσεις.
Το κυρίαρχο μεταπολιτευτικό σύστημα εμφανίζει σημάδια άγνοιας κινδύνου. Ορίζει ως απολιτίκ κάθε σκέψη για ίδρυση νέου κόμματος και διαμορφώνει μια νέα διαχωριστική γραμμή. Οι πολιτίκ και οι απολιτίκ. Οι επαγγελματίες και οι ερασιτέχνες. Οι έμπειροι και οι άπειροι. Μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος παρακολουθεί αυτές τις τοποθετήσεις και θέτει ερωτήματα για τη λειτουργία της πολιτικής ως κλειστού επαγγέλματος ή κλειστού κλαμπ, ενώ θυμίζει ότι στα ψηφοδέλτια των ευρωεκλογών βρέθηκαν ποδοσφαιριστές, παρουσιαστές, μπασκετμπολίστες, ηθοποιοί και άλλες δημόσιες φιγούρες.
Το ρίσκο αυτής της προσέγγισης είναι ότι η προσδοκία πολυδιάσπασης της αντιπολίτευσης μπορεί να οδηγήσει σε συνολική αναδιάταξη του πολιτικού συστήματος, με απρόβλεπτες συνέπειες για όλους τους πόλους. Η εκτίμηση ότι η επιμόλυνση θα περιοριστεί σε έναν χώρο υποτιμά την πιθανότητα να επηρεαστεί ολόκληρο το φάσμα, με επιπτώσεις και στον ίδιο τον φορέα που την επικαλείται.
Στις προσεχείς πρώτες εκλογές αναμένεται να διαμορφωθεί ένα καθαρό ξεκαθάρισμα μέσα στους πολιτικούς πόλους και να αναδειχθεί ποιοι δύο αρχηγοί θα οδηγήσουν τις δυνάμεις τους στον τελικό γύρο. Οι δεύτερες εκλογές θα αποκτήσουν χαρακτήρα δημοψηφίσματος και θα υπάρξει αυστηρή κρίση για όλους.
Είτε το δίδυμο του τελικού είναι Μητσοτάκης – Καρυστιανού είτε Μητσοτάκης – Τσίπρας είτε Μητσοτάκης – Ανδρουλάκης είτε Μητσοτάκης – Σαμαράς, ,είτε Μητσοτάκης με τον οποιονδήποτε, η συμμετοχή θα καταγράψει ρεκόρ. Οι εκλογές αυτές δεν θα είναι εκλογές πολιτικής πόλωσης. Θα είναι εκλογές μεγάλης εθνικής και κοινωνικής πόλωσης.
Το ερώτημα που θα καθορίσει το αποτέλεσμα είναι ποιοι με ποιους.
