Οι υπερασπιστές της woke κουλτούρας τα βάζουν με τον Άγιο Βασίλη, τα Χριστούγεννα και κάθε Θεό

Η συζήτηση γύρω από τα Χριστούγεννα και τη σχέση τους με τη σύγχρονη πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα έχει αναπτύξει αρκετές αντιπαραθέσεις τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα κατά τον Δεκέμβριο, όταν παραδοσιακά ξεκινούν οι γιορτές και οι συζητήσεις για την «κοινωνική σημασία» των Χριστουγέννων.

Από τη μία, υπάρχει η κατηγορηματική κριτική προς τα Χριστούγεννα από προοδευτικούς και αριστερούς, οι οποίοι συχνά τα αντιμετωπίζουν ως μια υπερβολική, καταναλωτική γιορτή με ρίζες στον Χριστιανισμό που υποστηρίζεται από μια πολιτιστική και θρησκευτική ιεραρχία που θεωρούν απολυταρχική ή ετεροκανονική. Από την άλλη πλευρά, η αντίληψη ότι τα Χριστούγεννα καταπατούν τη θρησκευτική και πολιτική «ευαισθησία» οδηγεί σε αντιδράσεις όπως η αναθεώρηση του παραδοσιακού Άγιου Βασίλη και οι προσπάθειες να απεικονιστεί με διαφορετικό «χρώμα», ώστε να αντιπροσωπεύει μια πιο «πολυπολιτισμική» και «προοδευτική» εικόνα της κοινωνίας.

Η «αναταραχή» γύρω από τα Χριστούγεννα

Η ένταση που υπάρχει γύρω από τα Χριστούγεννα σχετίζεται, εν μέρει, με το φαινόμενο που ορισμένοι αναφέρουν ως «Πόλεμος στα Χριστούγεννα» (War on Christmas), που φέρεται να εντάσσεται στις διαμάχες που ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Η πολιτική δεξιά, σε πολλές περιπτώσεις, υπέθεσε ότι το «δηλητήριο» αυτών των πολιτιστικών επιθέσεων είχε στόχο όχι μόνο την εμπορική πλευρά των Χριστουγέννων αλλά και την ίδια τη Χριστιανική πίστη, την οποία θεώρησαν ως τον πυρήνα της δυτικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Αλλά το θέμα, όπως φαίνεται από την κριτική που προέρχεται κυρίως από την πολιτική αριστερά, δεν αφορά μόνο τη θρησκεία, αλλά συνδέεται με μια ευρύτερη ανησυχία για την καταναλωτική κουλτούρα, τις σχέσεις εξουσίας, και τις εθιμοτυπικές αξίες που τα Χριστούγεννα εκπροσωπούν.

Ο Άγιος Βασίλης και η πολιτική αλλαγή

Ο Άγιος Βασίλης, ως εμβληματική φιγούρα των Χριστουγέννων, έχει γίνει στόχος πολιτικών και κοινωνικών αναλύσεων, καθώς θεωρείται σύμβολο της παραδοσιακής δυτικής κοινωνίας. Οι προσπάθειες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια να τον αναπαραστήσουν με διαφορετικά χαρακτηριστικά (όπως η προσπάθεια για «Μαύρο Άγιο Βασίλη») προκαλούν αντιδράσεις και αναδεικνύουν την κοινωνική διάσταση του εορτασμού.

Η ιδέα να απεικονιστεί ο Άγιος Βασίλης με διαφορετικό φυλετικό ή πολιτιστικό υπόβαθρο έχει μια έντονη πολιτική διάσταση. Από τη μία πλευρά, πρόκειται για μια προσπάθεια να ενσωματωθούν περισσότερες κοινότητες στην κυρίαρχη εορταστική παράδοση, ενώ από την άλλη, κάποιοι θεωρούν ότι η παραδοσιακή εικόνα του Άγιου Βασίλη ως λευκού άντρα δεν είναι «αντιπροσωπευτική» της σύγχρονης πολυπολιτισμικής κοινωνίας.

Η αμφισβήτηση της εικόνας του Άγιου Βασίλη δεν περιορίζεται μόνο στον φυλετικό του προσδιορισμό, αλλά εκτείνεται και στο γενικότερο κλίμα γύρω από την εορταστική περίοδο. Οι αριστεροί επικριτές της γιορτής αναγνωρίζουν την πολιτιστική και κοινωνική δύναμη που ασκεί η εικόνα του Άγιου Βασίλη ως φορέα κοινωνικών αξιών και καταναλωτικών προτύπων.

Το «Yule» και η χριστιανική κατάκτηση

Αναφορικά με την ιστορία των Χριστουγέννων, η σύνδεση τους με τον ειδωλολατρικό εορτασμό του «Yule» συχνά παραποιείται ή υπερτονίζεται από αριστερούς ή προοδευτικούς, οι οποίοι προσπαθούν να αποδομήσουν τις χριστιανικές παραδόσεις. Αν και είναι αλήθεια ότι οι πρώτοι χριστιανοί χρησιμοποίησαν κάποιες ειδωλολατρικές πρακτικές για να προσηλυτίσουν τους ντόπιους πληθυσμούς, οι βασικές γιορτές των Χριστουγέννων, όπως τις γνωρίζουμε, είναι ξεκάθαρα χριστιανικές και έχουν εξελιχθεί με τον χρόνο, σύμφωνα με τις ιστορίες και τις παραδόσεις του Χριστιανισμού.

Για παράδειγμα, η ιστορία του Άγιου Βονιφάτιου και η διάδοση του Χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Χριστιανισμό, και δεν αποτελεί ένα απλό «χρησιμοποιημένο» στοιχείο από παγανιστικές πρακτικές. Το ίδιο ισχύει και για τον Άγιο Νικόλαο, του οποίου η φιγούρα με την πάροδο των χρόνων ενσωματώθηκε στην εκδοχή του Άγιου Βασίλη, συνδυάζοντας τις χριστιανικές αξίες της φιλανθρωπίας και της προσφοράς.

Παίρνει τα εύσημα ο Άγιος Βασίλης από τους γονείς;

Ένα συχνό επιχείρημα ενάντια στην ιδέα του Άγιου Βασίλη είναι ότι οι γονείς αισθάνονται πιεσμένοι να αγοράσουν δώρα για τα παιδιά τους τα Χριστούγεννα, ενώ παράλληλα τους λέγεται ότι τα δώρα προέρχονται από μια φιγούρα φαντασίας. Οι προοδευτικοί γονείς, για παράδειγμα, θέλουν τα παιδιά τους να τους αναγνωρίσουν για τα χρήματα που ξοδεύουν για τα δώρα, αντί να αποδίδεται η προσοχή σε έναν φανταστικό χαρακτήρα με κόκκινο κοστούμι.

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι αυτοί οι άνθρωποι, που συχνά επικρίνουν τις παραδόσεις, φαίνεται να έχουν χάσει το νόημα του δώρου και των Χριστουγέννων γενικότερα. Παράλληλα, είναι ενδιαφέρον το ότι αυτοί οι ίδιοι προωθούν την αξία της αξιοκρατίας και της ατομικής αναγνώρισης, ενώ ταυτόχρονα απορρίπτουν την ιδέα του Άγιου Βασίλη. Στην πραγματικότητα, ο Άγιος Βασίλης προσφέρει κάτι πολύτιμο: όχι μόνο φέρνει ένα μικρό θαύμα στην παράδοση για τα παιδιά, αλλά και βοηθά τους ενηλίκους να διατηρήσουν την ταπεινότητα τους και να μην επιδιώκουν να αναγνωρίζονται συνεχώς για τις πράξεις τους.

Η απόδοση του δώρου στον Άγιο Βασίλη, λοιπόν, αποτελεί μια σημαντική άσκηση ταπεινότητας για τους γονείς. Το δώρο δεν είναι για να αναγνωριστεί η προσπάθεια του γονέα, αλλά για να δημιουργήσει χαρά και ευτυχία. Οι ναρκισσιστές, όμως, βλέπουν το δώρο ως μια πράξη λατρείας που πρέπει να ανταμείβεται με αποδοχή και αναγνώριση, και γι’ αυτό ακριβώς βρίσκουν την ιδέα του Άγιου Βασίλη εκνευριστική: αυτή η φιγούρα αποσπά την προσοχή από τους ίδιους και την αναγνώριση που πιστεύουν ότι τους αξίζει.

Η λίστα του Άγιου Βασίλη και η ηθική σχετικότητα

Ο Άγιος Βασίλης είναι γνωστός για την “άτακτη” λίστα του, και ενώ για πολλά χρόνια αυτή η παράδοση ενίσχυε την καλή συμπεριφορά των παιδιών, κάποια σύγχρονα ρεύματα σκέψης αμφισβητούν αυτήν την πρακτική. Οι γονείς παραδέχονται ότι τα παιδιά τους είναι πιο ευγενικά και συμμορφώνονται καλύτερα τα Χριστούγεννα, καθώς γνωρίζουν ότι αν δεν είναι καλά, μπορεί να βρουν κάρβουνο στις κάλτσες τους.

Η αριστερή σκέψη όμως αντιτίθεται σε αυτό το σύστημα τιμωρίας και ανταμοιβής, υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει να είναι μέρος της χριστιανικής γιορτής. Από τη δική τους σκοπιά, η κοινωνία μας έχει παγιδευτεί σε έναν κύκλο που βασίζεται στην επιβολή εξωτερικών κανόνων και στο ότι οι άνθρωποι δεν θα ενεργούν ορθά εκτός αν εκβιαστούν από το σύστημα. Η θέση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως μια προφητεία που εκπληρώνεται: το νομικό πλαίσιο καθιστά σχεδόν αδύνατο για τον άνθρωπο να πράξει καλό χωρίς την άδεια των αρχών.

Χριστιανισμός, σοσιαλισμός και η εθελοντική φιλανθρωπία

Ένα ακόμα σημαντικό σημείο στην κριτική των αριστερών απέναντι στον Άγιο Βασίλη και τις χριστιανικές αξίες είναι η σχέση της πολιτικής αριστεράς με την έννοια του κράτους ως θεού. Τα σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά καθεστώτα είναι, κατά κανόνα, άθεα και προσπαθούν να εξαλείψουν τον Χριστιανισμό, τον οποίο θεωρούν ως ανταγωνιστή του κρατικού ελέγχου. Αντί για τη βασισμένη σε αξίες εθελοντική φιλανθρωπία, η αριστερά επιδιώκει την αναγκαστική αναδιανομή του πλούτου, κάτι που επιτρέπει την επέμβαση του κράτους σε κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής.

Αυτό καθιστά τον Χριστιανισμό, τα Χριστούγεννα και σύμβολα όπως ο Άγιος Βασίλης, επικίνδυνους για τους σοσιαλιστές, καθώς ενθαρρύνουν έναν άλλο τρόπο σκέψης, βασισμένο στην εθελοντική προσφορά και την ατομική καλοσύνη, χωρίς να απαιτείται κρατική παρέμβαση. Στην πραγματικότητα, η αριστερά βλέπει την εθελοντική φιλανθρωπία ως απειλή για την ίδια την εξουσία της κυβέρνησης. Οι σοσιαλιστές, μάλιστα, προσπαθούν να παραποιήσουν τον Ιησού ως πρώιμο υποστηρικτή του σοσιαλισμού, ενώ στην πραγματικότητα εκείνος προωθούσε μεμονωμένες πράξεις συμπόνιας χωρίς να παραπέμπει σε κυβερνητική αρχή.

Η επιθυμία για την αναγκαστική αναδιανομή του πλούτου υποδηλώνει την ανάγκη της κυβέρνησης να ελέγχει τη ζωή των πολιτών. Οι σοσιαλιστές εκμεταλλεύονται την ύπαρξη της φτώχειας για να δικαιολογήσουν τον έλεγχο του προσωπικού πλούτου και, κατ’ επέκταση, τον έλεγχο της κοινωνίας. Ωστόσο, σε έναν κόσμο όπου ο Χριστιανισμός και η εθελοντική φιλανθρωπία αναγνωρίζονται ως οι πραγματικοί τρόποι προσφοράς, η κρατική εξουσία δεν έχει χώρο για να επιβληθεί με τον ίδιο τρόπο.