Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, ανέλυσε διεξοδικά το νομικό πλαίσιο που μπορεί να ακολουθήσει η Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης για την επιστροφή των κειμηλίων που αφαιρέθηκαν από Βούλγαρους κατακτητές κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. Σε ειδική ημερίδα που συνδιοργανώθηκε από την τοπική Εκκλησία, τον Δήμο Σερρών και την Αντιπεριφέρεια, ο κ. Παυλόπουλος, ως ακαδημαϊκός και επίτιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπογράμμισε ότι η διεκδίκηση αυτή εδράζεται σε στέρεες βάσεις του Διεθνούς Δικαίου. Επικαλέστηκε τόσο τη Συνθήκη του Νεϊγύ όσο και τη Σύμβαση της Χάγης, τονίζοντας ότι η Βουλγαρία, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν έχει πλέον κανένα νομικό έρεισμα να διατηρεί τους συγκεκριμένους θησαυρούς στα κρατικά της ιδρύματα.
Ο κ. Παυλόπουλος κατέστησε σαφές ότι η προσπάθεια αυτή πρέπει να προχωρήσει με την πλήρη διπλωματική και δικαστική στήριξη της ελληνικής Πολιτείας, ώστε τα κλεμμένα χειρόγραφα και οι εικόνες να επιστρέψουν στον φυσικό τους χώρο. Η ομιλία του αποτέλεσε τον πυρήνα της εκδήλωσης, η οποία είχε ως αντικείμενο την ανάδειξη του δικαιώματος της Μητρόπολης να διεκδικήσει όσα της ανήκουν.
Το χρονικό της λεηλασίας και οι νομικές βάσεις
Στην ομιλία του, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναφέρθηκε εκτενώς στο ιστορικό πλαίσιο, περιγράφοντας τις επιδρομές που υπέστησαν η Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου και ο Μητροπολιτικός Ναός των Αγίων Θεοδώρων. Ειδικότερα, το 1917, Βούλγαροι στρατιώτες, με επικεφαλής τον υπολοχαγό Πετρώφ, λεηλάτησαν τη Μονή, αφαιρώντας 313 χειρόγραφα, χρυσόβουλα και πατριαρχικά σιγίλλια. Η κλοπή αυτή ήταν μέρος ενός οργανωμένου σχεδίου αφελληνισμού της Ανατολικής Μακεδονίας, το οποίο είχε εκπονηθεί από το Γενικό Επιτελείο του Βουλγαρικού Στρατού. Ο κ. Παυλόπουλος επισήμανε ότι η Συνθήκη του Νεϊγύ (1919) υποχρεώνει τη Βουλγαρία να επιστρέψει όλα τα κλεμμένα αντικείμενα, ενώ η Σύμβαση της Χάγης (1954) ενισχύει περαιτέρω αυτή την υποχρέωση, καθώς έχει πλέον εθιμικό χαρακτήρα και εφαρμόζεται erga omnes.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο γεγονός ότι, παρά την αρχική επιστροφή ενός μέρους των κειμηλίων το 1923, η Βουλγαρία αρνήθηκε για δεκαετίες την ύπαρξη των υπολοίπων. Μόλις το 1990, μετά από διεθνές συνέδριο, αποκαλύφθηκε ότι τα χειρόγραφα φυλάσσονταν στο Κέντρο Σλαβοβυζαντινών Σπουδών Ivan Dujcev. Ο κ. Παυλόπουλος τόνισε ότι η κλοπή του 1942, όταν αφαιρέθηκαν 22 βυζαντινές εικόνες και άλλα κειμήλια, εμπίπτει επίσης στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης της Χάγης, όπως έχει κριθεί από τη νομολογία (π.χ. υπόθεση της Αφροδίτης της Κυρήνης).
Η ευρωπαϊκή διάσταση και η πορεία προς τη δικαίωση
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπογράμμισε ότι η Βουλγαρία, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεσμεύεται από το ευρωπαϊκό κεκτημένο, το οποίο περιλαμβάνει και τις αρχές της Σύμβασης της Χάγης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με ψήφισμά του το 2024, έχει ήδη αναγνωρίσει την αναδρομική ισχύ της Σύμβασης, καλώντας τη Ρωσία να επιστρέψει πολιτιστικά αγαθά. Η ίδια λογική, όπως εξήγησε, ισχύει και για τη Βουλγαρία, η οποία οφείλει να προβεί σε μια πράξη δικαιοσύνης, επιστρέφοντας τα κλεμμένα χειρόγραφα και κειμήλια. Η Μητρόπολη Σερρών, διαθέτοντας πλέον κατάλληλους χώρους φύλαξης, είναι έτοιμη να υποδεχθεί τους θησαυρούς της, ενώ η ελληνική Πολιτεία καλείται να στηρίξει ενεργά αυτή τη νομική και διπλωματική προσπάθεια.
