Πίεση ΗΠΑ για παραπομπή Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας

Η Ουάσινγκτον εντείνει τη διπλωματική της πίεση προς την Τεχεράνη, θέτοντας επί τάπητος την παραπομπή του πυρηνικού φακέλου του Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Το αμερικανικό αίτημα έρχεται ως απάντηση στη συνεχιζόμενη άρνηση της ιρανικής κυβέρνησης να επιτρέψει στους επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) να αποκτήσουν πρόσβαση σε κρίσιμες πυρηνικές εγκαταστάσεις και να επαληθεύσουν το απόθεμα ουρανίου της χώρας, το οποίο βρίσκεται σε επίπεδα που προκαλούν έντονη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η εξέλιξη αυτή αναμένεται να κυριαρχήσει στη συνεδρίαση του Συμβουλίου των Διοικητών της IAEA, που ξεκινά στη Βιέννη. Το Ιράν έχει αποκλείσει τους επιθεωρητές του Οργανισμού για διάστημα μεγαλύτερο των 15 μηνών, με την έναρξη αυτής της άρνησης να τοποθετείται χρονικά στον Ιούνιο του 2025, όταν ξεκίνησαν οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές.

Το προσχέδιο του αμερικανικού ψηφίσματος, το οποίο έχει περιέλθει σε γνώση του διεθνούς τύπου, είναι ιδιαίτερα αυστηρό. Καλεί την Τεχεράνη να προβεί σε άμεση διόρθωση της στάσης μη συμμόρφωσής της και να επιτρέψει τη διεξαγωγή των απαραίτητων ελέγχων. Βασικός στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει εκτροπή πυρηνικού υλικού από τον έλεγχο του Οργανισμού, ένα ενδεχόμενο που θα μπορούσε να έχει δραματικές συνέπειες για την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια.

Ιστορικό προηγούμενο και στρατιωτικές εντάσεις

Η απόφαση της Ουάσινγκτον να κινηθεί εκ νέου προς αυτή την κατεύθυνση φέρνει στην επιφάνεια μνήμες από το πρόσφατο παρελθόν. Την τελευταία φορά που ο πυρηνικός φάκελος του Ιράν παραπέμφθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας, το Ισραήλ εξαπέλυσε εντός 24 ωρών επιθέσεις εναντίον των πυρηνικών εγκαταστάσεων της χώρας, πυροδοτώντας μια σύγκρουση που διήρκεσε 12 ημέρες. Η τρέχουσα ένταση, που βρίσκεται σε εξέλιξη από τις 28 Φεβρουαρίου, έχει τις ρίζες της σε μια ανάλογη αναφορά της IAEA για ανανεωμένη δραστηριότητα κοντά σε βομβαρδισμένες εγκαταστάσεις.

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έχει καταστήσει σαφές ότι ο απώτερος στόχος της στρατιωτικής εκστρατείας είναι η αποτροπή της ανάπτυξης πυρηνικού οπλοστασίου από το Ιράν. Παρά την ένταση των επιχειρήσεων, η σύγκρουση φαίνεται να έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, ενώ η διεθνής κοινότητα διαθέτει λιγότερες πληροφορίες για τις πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν σε σύγκριση με την περίοδο πριν από τις επιθέσεις του 2025.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, σε δηλώσεις του την περασμένη εβδομάδα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών πληγμάτων, εστιάζοντας σε υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις που παρουσιάζουν ιδιαίτερη δυσκολία στην εξουδετέρωσή τους. Στις 4 Σεπτεμβρίου, ο ίδιος αναφέρθηκε συγκεκριμένα σε μια βαριά οχυρωμένη ορεινή τοποθεσία, γνωστή με την κωδική ονομασία "Pickaxe", που βρίσκεται κοντά στην κύρια εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου στη Νατάνζ, προειδοποιώντας ότι ένα πλήγμα είναι άμεσα πιθανό.

Το ζήτημα της πρόσβασης και οι διεθνείς ισορροπίες

Η έλλειψη πρόσβασης των επιθεωρητών στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα. Η IAEA δεν έχει καταφέρει να επαληθεύσει τις δραστηριότητες στην εν λόγω ορεινή εγκατάσταση, η οποία βρίσκεται στα όρη Ζάγκρος, περίπου 220 χιλιόμετρα νότια της Τεχεράνης. Παράλληλα, οι επιθεωρητές εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε κατεστραμμένες εγκαταστάσεις σε Φορντόου, Ισφαχάν και Νατάνζ, όπου είχαν καταγραφεί για τελευταία φορά σημαντικές ποσότητες ουρανίου και υλικού χαμηλότερου βαθμού εμπλουτισμού.

Ο γενικός διευθυντής της IAEA, σε επικοινωνία του με διπλωμάτες, εξέφρασε τη σοβαρή ανησυχία του για την κατάσταση, υπογραμμίζοντας ότι η έλλειψη πληροφόρησης και πρόσβασης αποτελεί ζήτημα διάδοσης πυρηνικών όπλων. Η έκκλησή του προς το Ιράν να επιτρέψει την επιστροφή των επιθεωρητών είναι άμεση και κατηγορηματική.

Ωστόσο, η πορεία προς μια ενδεχόμενη παραπομπή δεν είναι χωρίς εμπόδια. Η Κίνα και η Ρωσία θεωρούνται απίθανο να υποστηρίξουν νέες ενέργειες εναντίον της Τεχεράνης, έχοντας επανειλημμένα ασκήσει κριτική στην αμερικανική εκστρατεία και αμφισβητώντας τη νομιμότητα των κυρώσεων του ΟΗΕ που επανήλθαν σε ισχύ πέρυσι. Η έναρξη της εβδομαδιαίας συνεδρίασης του Συμβουλίου των Διοικητών της IAEA τη Δευτέρα αναμένεται να αναδείξει αυτές τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, με το Ιράν να βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων.

Το αμερικανικό ψήφισμα, το οποίο φέρεται να υποστηρίζεται και από ευρωπαϊκές χώρες-μέλη του Συμβουλίου, επιχειρεί να εξισορροπήσει την αυστηρότητα με μια διπλωματική προσέγγιση. Παράλληλα με την καταδίκη της μη συμμόρφωσης, το κείμενο φέρεται να τονίζει την υποστήριξη για μια ειρηνική λύση και να ενθαρρύνει όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να συμμετάσχουν εποικοδομητικά σε διάλογο, σε μια προσπάθεια να αποφευχθεί μια νέα κλιμάκωση στην ήδη εύφλεκτη περιοχή της Μέσης Ανατολής.