Πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας χωρίς Πρωτόκολλο

Η επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA), Ραφαέλ Γκρόσι, αποκάλυψε τη Δευτέρα ότι η υπό διαπραγμάτευση αμερικανο-σαουδαραβική συμφωνία για την πυρηνική ενέργεια δεν θα περιλαμβάνει την υπογραφή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου από το Ριάντ. Το εν λόγω πρωτόκολλο παρέχει στην υπηρεσία του ΟΗΕ εκτεταμένες εξουσίες επιθεώρησης, ωστόσο, όπως διευκρίνισε ο ίδιος, βρίσκεται σε εξέλιξη η διαμόρφωση ενός πλαισίου που προσεγγίζει τις διατάξεις του σε κρίσιμα σημεία.

Το πλαίσιο της συμφωνίας και οι αντιδράσεις

Υπενθυμίζεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία κατέληξαν τον περασμένο Ιούλιο σε μια συμφωνία συνεργασίας για την πολιτική πυρηνική ενέργεια. Αυτή η συμφωνία, γνωστή ως "συμφωνία 123", θα επιτρέψει στο Ριάντ να προχωρήσει σε δραστηριότητες εμπλουτισμού ουρανίου και στην κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων, αξιοποιώντας αμερικανική τεχνολογία. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων, όπως η Arms Control Association, οι οποίες ασκούν κριτική για την απουσία του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου από τη συμφωνία.

Η κριτική εστιάζεται στο ότι το Πρόσθετο Πρωτόκολλο παρέχει στην IAEA τη δυνατότητα διενέργειας αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων ακόμη και σε μη δηλωμένες τοποθεσίες, ένα κρίσιμο εργαλείο για τον έλεγχο της πυρηνικής δραστηριότητας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το Ιράν είχε εφαρμόσει το Πρωτόκολλο από το 2016 έως το 2021, στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας με τις μεγάλες δυνάμεις, η οποία κατέρρευσε μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2018.

Οι δηλώσεις Γκρόσι και οι εναλλακτικές ρυθμίσεις

Ο Ραφαέλ Γκρόσι, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου, υπογράμμισε ότι αν και το Πρόσθετο Πρωτόκολλο θα αποτελούσε την "ιδανική ρύθμιση", η Σαουδική Αραβία προετοιμάζεται να υπερβεί τις βασικές της υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συνολική Συμφωνία Εγγυήσεων. Αυτή είναι η συμφωνία που διέπει τις βασικές σχέσεις του Ριάντ με την υπηρεσία του ΟΗΕ. Ο επικεφαλής της IAEA τόνισε ότι κατά τη διαδικασία των διαβουλεύσεων κατέστη δυνατό να ενσωματωθούν στη διμερή συμφωνία ορισμένες διατάξεις που θα παρέχουν στην Υπηρεσία πρόσθετες εξουσιοδοτήσεις για επαλήθευση και παρακολούθηση.

Οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις αναμένεται να καλύψουν δραστηριότητες υψηλής ευαισθησίας, όπως ο εμπλουτισμός ουρανίου, το προηγούμενο στάδιο της μετατροπής ουρανίου, καθώς και την επανεπεξεργασία, μια διαδικασία που μπορεί να διαχωρίσει πλουτώνιο από χρησιμοποιημένο καύσιμο πυρηνικών αντιδραστήρων. "Αυτές είναι ευαίσθητες δραστηριότητες, όπως όλοι γνωρίζουμε. Επομένως, για αυτές θα έχουμε εξουσιοδοτήσεις και δυνατότητες οι οποίες είναι πολύ, πολύ παρόμοιες με εκείνες που μπορεί να βρει κανείς σε ένα Πρόσθετο Πρωτόκολλο", δήλωσε χαρακτηριστικά ο Γκρόσι, χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενο των διατάξεων.

Μόλις ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις και οριστικοποιηθούν οι τεχνικές λεπτομέρειες, η διμερής συμφωνία μεταξύ της IAEA και της Σαουδικής Αραβίας πρόκειται να παρουσιαστεί στο 35μελές Συμβούλιο των Διοικητών της IAEA για την τελική έγκριση, όπως ανέφερε ο ίδιος ο επικεφαλής της υπηρεσίας.