Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) αναδεικνύεται σε κορυφαία προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη, ο οποίος προεδρεύει και του Eurogroup. Παράλληλα, η εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς αποτελεί τον δεύτερο πυλώνα αυτής της στρατηγικής. Η προσπάθεια για την ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, που αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία της SIU, ξεκίνησε επίσημα τον Μάιο του 2015, με μια ανακοίνωση του Ecofin. Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, το Ecofin εξέφρασε την ικανοποίησή του για το σχέδιο και την πρώτη δέσμη μέτρων που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πέντε χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 2020, η Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου υπό τον Τόμας Βίζερ υπέβαλε ένα νέο σχέδιο δράσης, με στόχο την άρση των σημαντικότερων εμποδίων στις διασυνοριακές χρηματοοικονομικές επενδύσεις εντός της ΕΕ. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, η Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ ζήτησε ταχεία πρόοδο στην υλοποίηση του σχεδίου, δίνοντας έμφαση στα μέτρα που θα κινητοποιήσουν ιδιωτικά κεφάλαια. Ωστόσο, έξι χρόνια μετά το σχέδιο Βίζερ και έντεκα χρόνια από την πρώτη πρωτοβουλία, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη. Οι αποφάσεις που ελήφθησαν επικεντρώθηκαν κυρίως στη θέσπιση ενιαίων κανόνων για τα ενημερωτικά δελτία των επιχειρήσεων που εκδίδουν μετοχές ή ομόλογα, για τα επιχειρηματικά κεφάλαια, τα γραφεία συμψηφισμού, την πρόσβαση σε συνταξιοδοτικά προϊόντα και τη μείωση των διοικητικών εμποδίων για την εισαγωγή εταιρειών στα χρηματιστήρια. Οι ρυθμοί υλοποίησης ακολούθησαν τους συνήθεις αργούς χρόνους της ΕΕ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εξαγγελία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Απρίλιο του 2021 για τη δημιουργία μιας πλατφόρμας με στοιχεία για όλες τις ευρωπαϊκές εταιρείες, που θα διευκόλυνε τους επενδυτές στις συγκρίσεις και τις αποφάσεις τους. Χρειάστηκαν δύο χρόνια για να επιτευχθεί προσωρινή συμφωνία στο Ecofin του Μαΐου 2023 για το "Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης", με την υλοποίησή του να προγραμματίζεται για το καλοκαίρι του 2027.
Παρά τις προσπάθειες, απομένουν πολλά βήματα για την επίτευξη του επιθυμητού επιπέδου ενοποίησης των κεφαλαιαγορών και της SIU. Στόχος είναι οι αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων, οι οποίες είναι υψηλές σε σύγκριση με άλλες χώρες, να κατευθύνονται στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων της ΕΕ, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη της οικονομίας, η οποία δέχεται έντονες πιέσεις από τον ανταγωνισμό των ΗΠΑ και της Κίνας. Η απόσταση από τον στόχο αυτό είναι μεγάλη, καθώς οι Ευρωπαίοι χρηματοδοτούν σε μεγάλο βαθμό αμερικανικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το 34% των μετοχών που κατέχουν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, είτε άμεσα είτε μέσω επενδυτικών ταμείων, είναι επενδυμένο σε μετοχές των ΗΠΑ, ποσοστό σχεδόν ίσο με το 35% που επενδύεται σε εγχώριες μετοχές. Αυτό οφείλεται στην ελκυστικότητα των αμερικανικών μετοχών, οι οποίες συνήθως προσφέρουν μεγαλύτερες αποδόσεις. Οι υψηλότερες αποδόσεις στις ΗΠΑ εξηγούνται εν μέρει από το τεράστιο μέγεθος των ενιαίων χρηματιστηριακών αγορών τους, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές που παραμένουν κατακερματισμένες, παρά την ενίσχυση της παρουσίας του Euronext.
Η ίδια μελέτη της ΕΚΤ αποκαλύπτει ότι οι Ευρωπαίοι είναι συντηρητικοί αποταμιευτές, διατηρώντας περίπου το ένα τρίτο της χρηματοπιστωτικής περιουσίας τους σε μετρητά και τραπεζικές καταθέσεις, παρά τα χαμηλά επιτόκια. Οι επενδύσεις τους σε αξιόγραφα αντιστοιχούν περίπου στο μισό των καταθέσεων. Στις ΗΠΑ, η αναλογία αυτή είναι αντίστροφη, και υπολογίζεται ότι, αν ίσχυε το ίδιο και στην ΕΕ, θα υπήρχαν επιπλέον 8 τρισεκατομμύρια ευρώ επενδυμένα σε αξιόγραφα. Για να ενισχυθεί η στροφή των Ευρωπαίων προς τα αξιόγραφα και, συνεπώς, προς μεγαλύτερη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων της περιοχής, η Κομισιόν συνέστησε τον περασμένο Σεπτέμβριο τη δημιουργία αποταμιευτικών και επενδυτικών λογαριασμών (SIA). Σε αυτούς τους λογαριασμούς θα μπορούν να επενδύονται ακόμη και πολύ μικρά ποσά, με την παροχή φορολογικών κινήτρων για να γίνουν πιο ελκυστικοί. Επιπλέον, προτάθηκε η μεγαλύτερη χρήση επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείων, με παράλληλη μείωση των εμποδίων στις επενδύσεις τους σε μετοχές.
Η προτίμηση των Ευρωπαίων στις καταθέσεις αποδίδεται και στο χαμηλό ποσοστό, περίπου 18%, που δηλώνουν ότι έχουν υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων. Γι' αυτό τονίζεται από τις Βρυξέλλες η ανάγκη ενίσχυσης του "χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού" του πληθυσμού. Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτές δεν αναμένεται να έχουν άμεσα θεαματικά αποτελέσματα, αλλά θα αποφέρουν σταδιακά οφέλη με την πάροδο του χρόνου. Ο κατακερματισμός των κεφαλαιαγορών της ΕΕ παραμένει βασικό εμπόδιο για την επίτευξη επαρκούς κλίμακας και ρευστότητας, που είναι απαραίτητες για την προσέλκυση επενδύσεων και την αύξηση των αποδόσεων των μετοχών. Το εμπόδιο αυτό εντείνεται από τον κατακερματισμό της εποπτείας των κεφαλαιαγορών, καθώς και από τις διαφορές στη φορολογική μεταχείριση των επενδύσεων και των υποδομών των αγορών, σύμφωνα με την ΕΚΤ. Η ενιαία εποπτεία των αγορών βρίσκεται ήδη σε συζήτηση στο Ecofin, με βάση πρόταση που προβλέπει ενισχυμένες αρμοδιότητες για την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA).
