Συνταγματική Αναθεώρηση: Οι αλλαγές σε αποκέντρωση και ανεξάρτητες αρχές

Στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος εισέρχονται σήμερα οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για τα άρθρα 101 και 101Α, τα οποία ρυθμίζουν τη διοικητική αποκέντρωση και τη συγκρότηση των ανεξάρτητων αρχών.

Η συζήτηση για το άρθρο 101 αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συνδέεται άμεσα με τον μελλοντικό ρόλο των αποκεντρωμένων διοικήσεων σε κρίσιμους τομείς, όπως οι χρήσεις γης, η περιβαλλοντική αδειοδότηση και ο πολεοδομικός σχεδιασμός.

Η κυβερνητική πρόταση προβλέπει την κατάργηση του τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ των αποκεντρωμένων διοικήσεων. Η αλλαγή αυτή ανοίγει τον δρόμο για διαφορετική κατανομή εξουσιών μεταξύ κεντρικού κράτους, αποκεντρωμένων δομών και περιφερειακών υπηρεσιών των υπουργείων.

Με βάση το προτεινόμενο πλαίσιο, το αποκεντρωτικό σύστημα θα μπορεί να εφαρμόζεται είτε μέσω αυτοτελών αποκεντρωμένων κρατικών δομών είτε μέσω υπηρεσιών των υπουργείων και άλλων φορέων του Δημοσίου που λειτουργούν σε περιφερειακό επίπεδο.

Οι αλλαγές στη διοικητική αποκέντρωση

Η πρόταση περιλαμβάνει ειδική πρόβλεψη για την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας. Το κράτος θα αναλαμβάνει συνταγματική υποχρέωση να στηρίζει την περιφερειακή οικονομία και να διασφαλίζει ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στα δημόσια αγαθά, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.

Στο ίδιο άρθρο προτείνεται η συνταγματική κατοχύρωση των αρχών της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας. Παράλληλα, προβλέπεται η ενίσχυση της θεσμικής θέσης της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.

Η συγκεκριμένη επιλογή αναμένεται να προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να κατοχυρώσει συνταγματικά μια Αρχή που έχει δεχθεί κριτική για τον βαθμό ανεξαρτησίας και την αποτελεσματικότητα του ελεγκτικού της ρόλου.

Νέα διαδικασία επιλογής στις ανεξάρτητες αρχές

Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης την αναθεώρηση του άρθρου 101Α, το οποίο αφορά τον τρόπο συγκρότησης και λειτουργίας των ανεξάρτητων αρχών.

Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας προβλέπει ότι οι πρόεδροι και τα μέλη τους θα επιλέγονται από κοινοβουλευτική επιτροπή, μέσα από κατάλογο τριών υποψηφίων. Η τελική τριάδα θα καταρτίζεται από ειδικό Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων, έπειτα από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος.

Στο Συμβούλιο θα συμμετέχουν αυτοδικαίως ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο πρόεδρος του ΑΣΕΠ, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, ο πρόεδρος του συλλογικού οργάνου των δημόσιων πανεπιστημίων και ο επικεφαλής του οργάνου που εκπροσωπεί την Τοπική Αυτοδιοίκηση πρώτου ή δεύτερου βαθμού.

Η νέα διαδικασία παρουσιάζεται ως μηχανισμός ενίσχυσης της αξιοκρατίας και της διαφάνειας. Το κρίσιμο ζήτημα παραμένει ο βαθμός πραγματικής ανεξαρτησίας των προσώπων που θα καταρτίζουν τις υποψηφιότητες και η δυνατότητα της εκάστοτε κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας να επηρεάζει τις τελικές επιλογές.

Η αναθεώρηση των δύο άρθρων αγγίζει τον πυρήνα της λειτουργίας του κράτους. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα καθορίσουν τη σχέση κεντρικής διοίκησης και περιφέρειας, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα στελεχώνονται θεσμοί που οφείλουν να ελέγχουν την ίδια την εκτελεστική εξουσία.