Το περιστατικό εκτυλίχθηκε στη Σενιγκάλια και αφορά τον Φράνκο, 60χρονο κάτοικο της πόλης, ο οποίος την περασμένη Δευτέρα οδηγήθηκε στα επείγοντα νοσοκομείου της επαρχίας Ανκόνα. Ύστερα από πολύωρη αναμονή στην περιφέρεια Μάρκε, χωρίς να του εξασφαλιστεί κρεβάτι ή φορείο, βρέθηκε να ξαπλώνει στο πάτωμα περιμένοντας στοιχειώδη φροντίδα. Στο πλευρό του βρισκόταν η σύζυγός του, Σεσίλια, 56 ετών, η οποία τον μετέφερε η ίδια στο νοσοκομείο, επιλέγοντας να μην καλέσει ασθενοφόρο.
Η ίδια ανέφερε ότι ο σύζυγός της πάσχει από σοβαρό όγκο και τόνισε πως η αγανάκτησή της δεν αφορά μόνο τη δική του περίπτωση. Όπως δήλωσε στο ιταλικό πρακτορείο ANSA, στα επείγοντα υπήρχαν ασθενείς που περίμεναν ακόμη και από την προηγούμενη ημέρα, ενώ το λιγοστό προσωπικό εργαζόταν υπό πίεση. Κατά την άποψή της, η διοίκηση οφείλει να παρέμβει.
Ώρες καθυστέρησης και εικόνες ντροπής
Σύμφωνα με τη μαρτυρία της, ο Φράνκο εισήχθη στα επείγοντα στις 8:20 το πρωί, όμως, παρά το βαρύ ιατρικό του ιστορικό, η πρώτη παρέμβαση έγινε τρεις ώρες αργότερα με την τοποθέτηση καθετήρα. Πέντε ώρες μετά ακολούθησε υπερηχογράφημα. Μέχρι τότε, παρέμεινε ξαπλωμένος στο πάτωμα, πάνω σε κουβέρτα που είχε φέρει η σύζυγός του, με ενδοφλέβιο ορό, αναμένοντας φορείο, το οποίο δόθηκε γύρω στις 4 το απόγευμα. Όταν αποκοιμήθηκε, η Σεσίλια κατέγραψε τη σκηνή με το κινητό της.
Διατάχθηκαν έλεγχοι
Η στρατηγική διοίκηση της Τοπικής Αρχής Υγείας Ανκόνα ανακοίνωσε ότι διέταξε άμεσα εσωτερικούς ελέγχους για τη διερεύνηση των συνθηκών. Θα εξεταστούν όλες οι παράμετροι που οδήγησαν τον ασθενή σε αυτήν την επιλογή, η οποία χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα σοβαρή, καθώς, σύμφωνα με τη διοίκηση, παρόμοιο περιστατικό δεν έχει καταγραφεί ποτέ στο νοσοκομείο Principe di Piemonte της Σενιγκάλια.
Το περιστατικό στη Σενιγκάλια της Ιταλίας, με έναν βαριά ασθενή να αναγκάζεται να ξαπλώσει στο πάτωμα των επειγόντων περιμένοντας φορείο, δεν είναι ένα «εξωτικό» συμβάν μιας άλλης χώρας. Είναι ένας καθρέφτης, σκληρός και αμείλικτος, για το τι συμβαίνει όταν ένα δημόσιο σύστημα υγείας λειτουργεί στα όρια της κατάρρευσης. Κι αν εκεί η διοίκηση μίλησε για «εσωτερικούς ελέγχους» και «εξαιρετικά σοβαρή εξαίρεση», στην Ελλάδα το ανάλογο σκηνικό δεν μοιάζει πια με εξαίρεση. Μοιάζει με ρουτίνα που απλώς δεν χωράει εύκολα σε επίσημες ανακοινώσεις.
Στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ) πολλών νοσοκομείων της χώρας, η αναμονή μετατρέπεται συχνά σε δοκιμασία αντοχής. Οι διάδρομοι γεμίζουν ράντζα, οι αίθουσες παραμονής «σπάνε» από κόσμο, οι συγγενείς λειτουργούν ως άτυποι φροντιστές, μεταφέροντας νερό, κουβέρτες, ακόμη και βασικά αναλώσιμα. Η εικόνα του ασθενούς που περιμένει ώρες για να εξεταστεί, για να μπει σε κλίνη, για να γίνει μια απεικόνιση ή να βρεθεί διαθέσιμο φορείο, δεν είναι απλώς ντροπιαστική. Είναι επικίνδυνη. Γιατί όταν το σύστημα καθυστερεί, η νόσος δεν περιμένει.
Η πρώτη μεγάλη και καθοριστική έλλειψη είναι η υποστελέχωση. Η απουσία επαρκούς αριθμού γιατρών, νοσηλευτών, τραυματιοφορέων και προσωπικού υποστήριξης δεν είναι «λειτουργικό πρόβλημα»· είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Σε ένα υποστελεχωμένο ΤΕΠ, ο χρόνος διαλογής (triage) επιμηκύνεται, η αξιολόγηση γίνεται υπό πίεση, τα λάθη πολλαπλασιάζονται, η εξουθένωση του προσωπικού δημιουργεί μια μόνιμη συνθήκη κόπωσης που μειώνει τα αντανακλαστικά. Και όταν μιλάμε για έμφραγμα, εγκεφαλικό, σήψη, αναπνευστική ανεπάρκεια ή ογκολογικούς ασθενείς με επιπλοκές, το «λίγο αργότερα» μπορεί να σημαίνει μη αναστρέψιμη βλάβη.
Η δεύτερη δομική πληγή είναι η έλλειψη κλινών και η συμφόρηση. Όταν τα νοσοκομεία λειτουργούν σε υψηλές πληρότητες, τα ΤΕΠ μπλοκάρουν. Οι ασθενείς που πρέπει να εισαχθούν παραμένουν «κολλημένοι» στα επείγοντα, σε ράντζα ή καρέκλες, επειδή δεν υπάρχει κρεβάτι σε κλινική. Αυτό δεν είναι απλώς δυσάρεστο· είναι υγειονομικά επικίνδυνο. Η παρατεταμένη παραμονή σε χώρους επειγόντων αυξάνει τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, καθυστερεί την έναρξη στοχευμένης θεραπείας, ακυρώνει την έννοια της αξιοπρέπειας και μετατρέπει το νοσοκομείο σε «αίθουσα αναμονής του κινδύνου».
Τρίτη μεγάλη έλλειψη: τα μέσα. Όχι τα «εντυπωσιακά», αλλά τα βασικά. Απλά φορεία, επαρκή αναλώσιμα, λειτουργικά μηχανήματα, διαθέσιμα εργαστήρια, αξονικοί και μαγνητικοί χωρίς υπερβολικές καθυστερήσεις, επάρκεια σε αίμα, υλικά για επείγουσες παρεμβάσεις. Όταν λείπουν αυτά, ο ασθενής δεν υποφέρει μόνο σε επίπεδο ταλαιπωρίας. Χάνεται κρίσιμος χρόνος για διάγνωση και θεραπεία. Και ο χρόνος στην ιατρική δεν είναι «διαχειριστική λεπτομέρεια». Είναι προγνωστικός παράγοντας.
Τέταρτη και συχνά υποτιμημένη διάσταση: το ΕΚΑΒ και η προνοσοκομειακή φροντίδα. Οι καθυστερήσεις στην ανταπόκριση, οι βάρδιες με ανεπαρκή πληρώματα, ο μικρός αριθμός διαθέσιμων ασθενοφόρων σε σχέση με τις ανάγκες, σημαίνουν ότι η μάχη μπορεί να χάνεται πριν καν ο ασθενής φτάσει στο νοσοκομείο. Κι όταν φτάσει, αν τον περιμένει μια δεύτερη αναμονή στα ΤΕΠ, η αλυσίδα του κινδύνου ολοκληρώνεται: καθυστέρηση στην άφιξη, καθυστέρηση στην αξιολόγηση, καθυστέρηση στη διάγνωση, καθυστέρηση στην εισαγωγή.
Πέμπτη κρίσιμη έλλειψη: η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Όταν οι πολίτες δεν βρίσκουν έγκαιρα ραντεβού σε δομές γειτονιάς, όταν δεν υπάρχει επαρκής οικογενειακός γιατρός, όταν τα Κέντρα Υγείας δεν λειτουργούν με την πληρότητα που απαιτείται, τότε τα νοσοκομεία γίνονται η «μοναδική πόρτα» για τα πάντα. Από απλές λοιμώξεις μέχρι χρόνιες απορρυθμίσεις. Τα ΤΕΠ κατακλύζονται, το σύστημα πνίγεται, και μέσα σε αυτό τον θόρυβο χάνονται οι πραγματικά επείγοντες: ο βαριάς βαρύτητας ασθενής που χρειάζεται άμεση παρέμβαση, αλλά αναγκάζεται να περιμένει μαζί με δεκάδες άλλους επειδή δεν υπάρχει φίλτρο και αποσυμφόρηση.
Η τραγωδία είναι ότι αυτές οι ελλείψεις δεν κοστίζουν μόνο σε «δείκτες» και «στατιστικές». Κοστίζουν σε ανθρώπινες ζωές. Κοστίζουν σε μόνιμες αναπηρίες που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Κοστίζουν σε επιπλοκές από καθυστερημένη θεραπεία. Κοστίζουν σε οικογένειες που ζουν με την αβάσταχτη αμφιβολία ότι «αν υπήρχε ένας γιατρός παραπάνω, ένα φορείο διαθέσιμο, ένα κρεβάτι ελεύθερο, ίσως να ήταν αλλιώς».
Το πιο επικίνδυνο, όμως, είναι η κανονικοποίηση. Η κοινωνία να συνηθίζει να ακούει για ράντζα, για αναμονές, για «σήμερα έχει πολύ κόσμο», για «δεν υπάρχουν κρεβάτια», για «ελάτε αύριο», σαν να πρόκειται για φυσικό φαινόμενο. Δεν είναι. Είναι πολιτική και διοικητική επιλογή — ή ακριβέστερα, πολιτική και διοικητική αδυναμία να προστατευτεί αυτό που ονομάζεται δημόσιο αγαθό. Το Ε.Σ.Υ. δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι το χέρι που θα σε πιάσει όταν καταρρεύσεις. Είναι η πιθανότητα να σωθείς όταν ο χρόνος είναι εναντίον σου.
Το ιταλικό περιστατικό προκάλεσε σοκ επειδή έδειξε σε μια φωτογραφία αυτό που κανένα σύστημα δεν θέλει να παραδεχτεί: ότι όταν λείπουν οι δομές, ο ασθενής χάνει πρώτα την αξιοπρέπεια και μετά την ασφάλεια. Στην Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι να περιμένουμε τη «φωτογραφία» που θα γίνει είδηση. Το ζητούμενο είναι να πάψουμε να ζούμε μέσα σε μια σιωπηρή αποδοχή του απαράδεκτου. Γιατί το τίμημα, αργά ή γρήγορα, δεν το πληρώνουν οι αριθμοί. Το πληρώνει η ίδια η ζωή των ασθενών.
