Η συζήτηση για την κατανάλωση εντόμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση επανέρχεται στο προσκήνιο με ένταση, σε μια συγκυρία όπου οι ίδιοι οι παραγωγοί τους δοκιμάζονται από βαθιά οικονομική ασφυξία. Καθώς επιχειρήσεις που επένδυσαν δυναμικά στις «εναλλακτικές πρωτεΐνες» καταγράφουν απώλειες και οι καταναλωτές απορρίπτουν προϊόντα με γρύλους και προνύμφες, διαμορφώνεται μια νέα στρατηγική κατεύθυνση που μετατοπίζει το βάρος προς τον δημόσιο τομέα. Το ερώτημα που τίθεται αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: θα δούμε στο άμεσο μέλλον έντομα να εντάσσονται στα σχολικά γεύματα, στα συσσίτια των Ενόπλων Δυνάμεων, στα νοσοκομεία και σε κάθε μορφής κρατική δομή;
Παρά τα σημαντικά ευρωπαϊκά κονδύλια και τη συστηματική προώθηση της ιδέας των «βιώσιμων πρωτεϊνών», η ανταπόκριση της κοινωνίας υπήρξε περιορισμένη. Η αγορά παραμένει υποτονική, η καχυποψία των πολιτών έντονη και αρκετές εταιρείες του κλάδου αναπροσανατολίζονται προς δραστηριότητες όπως οι ζωοτροφές και τα λιπάσματα, αναζητώντας διέξοδο από το αδιέξοδο. Η αδυναμία διείσδυσης στην καθημερινή διατροφή οδήγησε τον κλάδο σε αναζήτηση θεσμικής στήριξης, με προτάσεις που κινούνται προς την κατεύθυνση της ένταξης πρωτεϊνών από έντομα στις δημόσιες προμήθειες. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, οργανώσεις της συγκεκριμένης βιομηχανίας απευθύνονται στην Κομισιόν ζητώντας να εξεταστεί η αξιοποίηση των κρατικών αγορών ως σταθερού μηχανισμού απορρόφησης παραγωγής. Η λογική είναι ευθεία: εφόσον η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει χαμηλή, ο δημόσιος τομέας μπορεί να λειτουργήσει ως εγγυημένος πελάτης.
Στο τραπέζι της συζήτησης βρίσκονται τα σχολικά γεύματα, οι στρατιωτικές μονάδες και τα κέντρα εκπαίδευσης, τα νοσοκομεία και οι κοινωνικές υπηρεσίες, καθώς και κάθε μορφής κρατικό ίδρυμα που προμηθεύεται τρόφιμα μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών. Μέχρι στιγμής δεν υφίσταται καμία υποχρεωτική ρύθμιση που να επιβάλλει την προμήθεια εντόμων από δημόσιους φορείς, υφίσταται όμως ένα κλίμα πίεσης προς αυτήν την κατεύθυνση, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής για πράσινη μετάβαση και διατροφική αναδιάρθρωση.
Επισήμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει θεσπίσει δεσμευτικά μέτρα για την επιβολή τέτοιων επιλογών. Ωστόσο, η πολιτική ρητορική περί κλιματικής ουδετερότητας, επισιτιστικής ασφάλειας και περιορισμού της εξάρτησης από εισαγόμενες πρωτεΐνες έχει ήδη διαμορφώσει το ιδεολογικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο θα μπορούσαν να οικοδομηθούν μελλοντικές παρεμβάσεις. Η ευρωπαϊκή εμπειρία καταδεικνύει ότι πρακτικές που αρχικά παρουσιάζονται ως εθελοντικές συχνά αποκτούν σταδιακά κανονιστικό χαρακτήρα, ιδίως όταν συνδέονται με κεντρικούς στόχους πολιτικής. Αν η οικονομική καθίζηση του κλάδου συνεχιστεί, η πίεση για θεσμική ενίσχυση μέσω δημοσίων συμβάσεων ενδέχεται να ενταθεί.
Το διακύβευμα υπερβαίνει το πεδίο της διατροφής και αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης κράτους και αγοράς. Το ζήτημα αφορά τη χρήση του δημόσιου μηχανισμού και των φορολογικών πόρων ως μέσου στήριξης μιας δραστηριότητας που δεν κατόρθωσε να εδραιωθεί μέσω της ελεύθερης ζήτησης. Εάν τελικώς τα έντομα εμφανιστούν στα μενού κρατικών δομών, η εξέλιξη αυτή θα απορρέει από πολιτικές αποφάσεις και οργανωμένες παρεμβάσεις συμφερόντων. Παράλληλα, στο δημόσιο διάλογο διατυπώνονται ερωτήματα για τη συγκυρία μαζικών θανατώσεων ζώων σε ευρωπαϊκές χώρες με επίκληση ζωονόσων και για το κατά πόσον τέτοιες εξελίξεις συνδέονται με τη γενικότερη αναδιάταξη του διατροφικού μοντέλου. Πρόκειται για μια συζήτηση που απαιτεί προσεκτική παρακολούθηση, διαφάνεια και θεσμική εγρήγορση.
