Το δίλημμα της ΕΚΤ για τα επιτόκια

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) βρίσκεται ενώπιον μιας κρίσιμης απόφασης, καθώς η επικείμενη συνεδρίασή της έρχεται σε μια περίοδο έντονων αντιφάσεων για την οικονομία της Ευρωζώνης. Από τη μία πλευρά, η άνοδος των τιμών της ενέργειας, που τροφοδοτείται από την παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή, ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις. Από την άλλη, η οικονομική δραστηριότητα στην περιοχή εμφανίζει ολοένα και πιο έντονα σημάδια επιβράδυνσης, δημιουργώντας ένα δίλημμα για τους αξιωματούχους της τράπεζας.

Σύμφωνα με αναλύσεις οικονομολόγων που επικαλείται το Bloomberg, η ΕΚΤ κινδυνεύει να επαναλάβει ένα ιστορικό σφάλμα. Το 2011, υπό την προεδρία του Ζαν-Κλοντ Τρισέ, η τράπεζα προχώρησε σε δύο αυξήσεις επιτοκίων, οι οποίες λίγους μήνες αργότερα αναγκάστηκε να τις ανακαλέσει, καθώς η κρίση χρέους βύθιζε την Ευρώπη σε μια νέα ύφεση. Η εμπειρία αυτή αποτελεί προειδοποίηση για την τρέχουσα συγκυρία.

Παρά ταύτα, η ρητορική των αξιωματούχων της ΕΚΤ γίνεται ολοένα και πιο επιθετική. Εμφανίζονται πεπεισμένοι ότι μια αύξηση των επιτοκίων είναι απαραίτητη για να αποτραπεί η διάχυση του ενεργειακού σοκ στο σύνολο της οικονομίας και να διαφυλαχθεί η αξιοπιστία της τράπεζας στη μάχη κατά του πληθωρισμού. Ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έχει ήδη διαμορφωθεί στο 3,2%, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον στόχο του 2%, ενώ οι δείκτες του υποκείμενου πληθωρισμού και οι προσδοκίες νοικοκυριών και επιχειρήσεων για τις μελλοντικές τιμές συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά.

Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, έχει προειδοποιήσει ότι "ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης των πληθωριστικών προσδοκιών αυξάνεται", υπογραμμίζοντας την ανάγκη διατήρησης της αξιοπιστίας της νομισματικής πολιτικής. Ωστόσο, μια μερίδα οικονομολόγων εκτιμά ότι η κεντρική τράπεζα θα πρέπει να επιδείξει μεγαλύτερη υπομονή, αναμένοντας να διαπιστωθεί αν το ενεργειακό σοκ θα έχει μόνιμο χαρακτήρα ή αν θα αποκλιμακωθεί, για παράδειγμα, μέσω μιας πιθανής συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Ο Νταβίντε Ονέλια της TS Lombard θεωρεί ότι η ΕΚΤ κινδυνεύει να υπερβάλει στην προσπάθειά της να αποδείξει την αξιοπιστία της, επισημαίνοντας ότι η εμπειρία του 2011 παραμένει μια από τις σημαντικότερες προειδοποιήσεις για τη χάραξη νομισματικής πολιτικής σε περιόδους αβεβαιότητας. Την ίδια άποψη συμμερίζεται και η επικεφαλής οικονομολόγος της Societe Generale, Μικαέλα Μαρκούσεν, η οποία υποστηρίζει ότι η αύξηση των επιτοκίων πριν υπάρξουν σαφείς ενδείξεις δευτερογενών πληθωριστικών επιδράσεων ενδέχεται να οδηγήσει σε αδικαιολόγητη σύσφιξη των χρηματοδοτικών συνθηκών.

Επιβράδυνση της οικονομίας

Οι ανησυχίες για την πορεία της οικονομίας ενισχύονται από την εξασθένηση της οικονομικής δραστηριότητας. Οι δείκτες επιχειρηματικής δραστηριότητας υποχώρησαν στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2024, ενώ η οικονομία της Ευρωζώνης συρρικνώθηκε στο πρώτο τρίμηνο του έτους, μετά την αναθεώρηση των στοιχείων ανάπτυξης. Η αδυναμία είναι ιδιαίτερα εμφανής στη Γαλλία, ενώ η καταναλωτική δαπάνη και οι επιχειρηματικές επενδύσεις συνεχίζουν να επηρεάζονται από το υψηλό κόστος χρηματοδότησης και την αβεβαιότητα.

Παρά τις επιφυλάξεις, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι μια περιορισμένη αύξηση επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως προληπτικό μέτρο, χωρίς να προεξοφλείται ένας παρατεταμένος κύκλος σύσφιξης. Ο πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Πέτερ Πρατ, υποστηρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι κεντρικές τράπεζες οφείλουν να δείχνουν έμπρακτα την αποφασιστικότητά τους. Όπως σημειώνει, μια αύξηση επιτοκίων θα μπορούσε να λειτουργήσει περισσότερο ως "προειδοποιητική βολή" προς τις αγορές παρά ως η αρχή μιας σειράς διαδοχικών παρεμβάσεων.

Αντίστοιχα, η επικεφαλής οικονομολόγος Ευρώπης της PGIM, Κάθριν Νάις, εκτιμά ότι η ΕΚΤ θα προσπαθήσει να διατηρήσει την ευελιξία της, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικών μειώσεων επιτοκίων εάν η οικονομία επιδεινωθεί σημαντικά. Οι αγορές προεξοφλούν σήμερα δύο αυξήσεις επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης έως το τέλος του έτους, ενώ αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν πιθανή την έναρξη ενός νέου κύκλου μειώσεων μέσα στο 2027.

Άλλοι, ωστόσο, εκτιμούν ότι η αυστηρότερη νομισματική πολιτική ενδέχεται να επιβαρύνει αχρείαστα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Berenberg, Χόλγκερ Σμίντινγκ, υποστηρίζει ότι η αναμενόμενη άνοδος του πληθωρισμού θα αποδειχθεί προσωρινή λόγω της αδύναμης ζήτησης και συνεπώς δεν δικαιολογεί νέα αύξηση επιτοκίων.