Η επιστροφή των επιδομάτων στο προσκήνιο
Η «μεγάλη» συζήτηση για τους μισθούς το 2026 δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την αύξηση του κατώτατου, αλλά κυρίως από έναν παράγοντα που τα προηγούμενα χρόνια είχε ουσιαστικά τεθεί στο περιθώριο: τα επιδόματα. Με το νέο πλαίσιο για τις συλλογικές συμβάσεις, η αγορά εργασίας εισέρχεται σε μια φάση όπου οι κλαδικές συμφωνίες επανέρχονται στο επίκεντρο και μαζί τους επανεμφανίζεται ένα ευρύτερο πλέγμα πρόσθετων παροχών, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα και ουσιαστικά το τελικό εισόδημα των εργαζομένων.
Το βασικό «κλειδί» που ανοίγει αυτή τη διαδικασία είναι η επαναφορά της πλήρους μετενέργειας, όπως προβλέπεται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας για την ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων. Στην πράξη, η μετενέργεια σημαίνει ότι μετά τη λήξη μιας κλαδικής σύμβασης οι όροι της δεν καταργούνται αυτομάτως. Οι βασικές ρυθμίσεις εξακολουθούν να ισχύουν έως την υπογραφή νέας σύμβασης. Η ουσιώδης διαφορά στο νέο καθεστώς είναι ότι με την πλήρη μετενέργεια δεν διατηρούνται μόνο οι βασικοί μισθοί, αλλά και το σύνολο των επιδομάτων που προβλέπει η σύμβαση.
Η αλλαγή αυτή μεταβάλλει ριζικά το τοπίο σε πολλούς κλάδους. Στο προηγούμενο καθεστώς, μετά τη λήξη μιας σύμβασης παρέμεναν ενεργά μόνο τέσσερα επιδόματα: προϋπηρεσίας, τέκνων, σπουδών και ανθυγιεινό. Όλα τα υπόλοιπα είτε καταργούνταν είτε έμεναν «στον αέρα», δημιουργώντας αβεβαιότητα και συμπιέζοντας το πραγματικό εισόδημα. Με την επαναφορά της πλήρους μετενέργειας, το πλαίσιο αποκτά σταθερότητα: τα επιδόματα δεν χάνονται με τη λήξη της σύμβασης, άρα η διαπραγμάτευση για νέα συμφωνία δεν συνεπάγεται αυτόματα απώλειες για τους εργαζομένους.
Οι κλαδικές συμβάσεις και ο ρόλος του κατώτατου
Στην ουσία, αυτό που επανέρχεται είναι η δυνατότητα οι κλαδικές συμβάσεις να περιλαμβάνουν ξανά –και να διατηρούν– επιδόματα που διαφοροποιούν ουσιαστικά τις αποδοχές, ανάλογα με ειδικότητα, συνθήκες εργασίας, ωράρια, οικογενειακή κατάσταση ή άλλες παραμέτρους που ενσωματώνει κάθε κλάδος στις συμφωνίες του. Για πολλούς εργαζόμενους, αυτά τα πρόσθετα ποσά έχουν μεγαλύτερη σημασία από μια οριζόντια αύξηση, καθώς προστίθενται σταθερά στον μισθό κάθε μήνα και, κυρίως, δεν περιορίζονται στο κατώφλι των κατώτατων αποδοχών.
Το δεύτερο στοιχείο του νέου πλαισίου αφορά τη διευκόλυνση της επέκτασης μιας κλαδικής σύμβασης στο σύνολο ενός παραγωγικού κλάδου. Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά: εάν μια σύμβαση με επιδόματα και βελτιωμένους όρους καλύψει περισσότερους εργοδότες και εργαζομένους, η επίδρασή της παύει να είναι αποσπασματική και μετατρέπεται σε κανόνα για ολόκληρο τον κλάδο. Το νομοσχέδιο που εισάγει αυτές τις αλλαγές τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 28 Ιανουαρίου και στόχος είναι να ψηφιστεί εντός Φεβρουαρίου, ώστε οι νέες συμβάσεις που θα υπογραφούν στη συνέχεια να ενταχθούν στο νέο καθεστώς.
Σε δεύτερο χρόνο έρχεται ο κατώτατος μισθός, ο οποίος από τον Απρίλιο του 2026 αναμένεται, βάσει των έως τώρα σεναρίων, να διαμορφωθεί στα 920 με 930 ευρώ από τα 880 ευρώ σήμερα. Η διαδικασία αναπροσαρμογής ξεκινά στα τέλη Ιανουαρίου με προσκλήσεις προς κοινωνικούς εταίρους και επιστημονικούς φορείς, ενώ η αύξηση αυτή θεωρείται κρίσιμη στο κυβερνητικό αφήγημα, καθώς συνδέεται με τον στόχο των 950 ευρώ το 2027.
Η άνοδος του κατώτατου στα 920 έως 930 ευρώ θα συμπαρασύρει και τον εισαγωγικό μισθό στο Δημόσιο, καθώς και τα επόμενα μισθολογικά κλιμάκια, αφού προβλέπεται αντίστοιχη αναπροσαρμογή προς τα πάνω. Στον ιδιωτικό τομέα, η νέα βάση επηρεάζει και όσους αμείβονται με προϋπηρεσία, καθώς οι κατώτατες αποδοχές τους αυξάνονται κλιμακωτά.
Παρά ταύτα, το πραγματικό «ζουμί» του 2026 παραμένει στα επιδόματα: εφόσον οι κλαδικές συμβάσεις κινηθούν γρήγορα και η πλήρης μετενέργεια εφαρμοστεί όπως έχει σχεδιαστεί, η ουσιαστική αύξηση για πολλούς εργαζόμενους μπορεί να προκύψει όχι μόνο από τα 920 ή 930 ευρώ του κατώτατου, αλλά από την επαναλειτουργία ενός ολόκληρου μηχανισμού πρόσθετων παροχών που ανεβάζει αισθητά το τελικό ποσό στην τσέπη.
