Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Άκυρο και ανυπόστατο» απαντά η Αθήνα στα Ηνωμένα Έθνη

Στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών μεταφέρει επισήμως η Αθήνα την αντίθεσή της στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, επιχειρώντας να αναδείξει τις νομικές και γεωπολιτικές συνέπειες της συγκεκριμένης απόφασης για την Ανατολική Μεσόγειο.

Με επιστολή που απεστάλη την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026 προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, η ελληνική κυβέρνηση επανέλαβε την πάγια θέση της ότι η συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης του 2019 είναι άκυρη, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών.

Η επιστολή διαβιβάστηκε από τη Μόνιμη Αντιπρόσωπο της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη, πρέσβη Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, και αποτελεί μέρος της ελληνικής διπλωματικής αντίδρασης στην απόφαση του κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το ελληνικό έγγραφο απορρίπτει τη νομιμότητα του μνημονίου, υπογραμμίζοντας ότι η μεταγενέστερη κοινοβουλευτική έγκρισή του δεν θεραπεύει τις νομικές αντιρρήσεις που έχει διατυπώσει η Ελλάδα από την υπογραφή της συμφωνίας.

Η Αθήνα επιμένει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση, καθώς μεταξύ των δύο χωρών παρεμβάλλονται ελληνικά νησιά με δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες.

Η ελληνική επιστολή και η παρέμβαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας

Η επίσημη διπλωματική ενέργεια ακολουθεί την παρέμβαση της Αγλαΐας Μπαλτά στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, κατά τη διάρκεια κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεων για τις εξελίξεις στη Λιβύη.

Η Ελληνίδα πρέσβης τοποθετήθηκε με την εθνική της ιδιότητα, καθώς η Ελλάδα ασκεί κατά τον Οκτώβριο την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας, επισημαίνοντας τους κινδύνους που δημιουργεί η πρόσφατη λιβυκή απόφαση για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα.

Στο επίκεντρο της ελληνικής επιχειρηματολογίας βρίσκεται η αρχή ότι τα γεωγραφικά δεδομένα και οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας δεν μπορούν να τροποποιούνται μέσω μονομερών κοινοβουλευτικών αποφάσεων.

Η Αγλαΐα Μπαλτά υπογράμμισε ότι «η γεωγραφία δεν αλλάζει», επαναφέροντας τη θέση της Αθήνας για τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς νομικού πλαισίου κατά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραγνωρίζει την επήρεια της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών, επιχειρώντας να καθορίσει θαλάσσια όρια σε περιοχές όπου η Αθήνα προβάλλει κυριαρχικά δικαιώματα.

Παράλληλα, η ελληνική αντιπροσωπεία επανέλαβε την ανάγκη τερματισμού των ξένων παρεμβάσεων στη Λιβύη, επισημαίνοντας ότι η χώρα πρέπει να οδηγηθεί σε πολιτική σταθεροποίηση και θεσμική ενοποίηση, χωρίς να μετατρέπεται σε πεδίο ανταγωνισμού τρίτων δυνάμεων.

Η στάση της ΕΕ και το πολιτικό βάρος της λιβυκής απόφασης

Η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης έχει προκαλέσει αντιδράσεις από κράτη της περιοχής και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει επαναλάβει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών.

Η ευρωπαϊκή θέση ενισχύει τη διπλωματική επιχειρηματολογία της Αθήνας, η οποία επιδιώκει να διατηρήσει το ζήτημα στην ατζέντα των διεθνών οργανισμών και των επαφών με τους εταίρους της.

Ωστόσο, η επικύρωση της συμφωνίας από το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης συνιστά σημαντική πολιτική μεταβολή, καθώς η συγκεκριμένη πλευρά είχε προηγουμένως αντιταχθεί στο μνημόνιο που υπέγραψε η κυβέρνηση της Τρίπολης με την Άγκυρα το 2019.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις για την ελληνική εξωτερική πολιτική, καθώς καταγράφεται διεύρυνση της πολιτικής υποστήριξης προς τις τουρκικές θέσεις στο εσωτερικό της Λιβύης.

Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τη νέα πραγματικότητα με διπλωματικές παρεμβάσεις, αξιοποίηση των ευρωπαϊκών αποφάσεων και συνέχιση των επαφών με χώρες της Ανατολικής Μεσογείου που έχουν διατυπώσει αντίστοιχες νομικές αντιρρήσεις.

Η αποστολή επιστολής στον ΟΗΕ κατοχυρώνει επισήμως την ελληνική διαμαρτυρία σε διεθνές επίπεδο, χωρίς από μόνη της να επιφέρει την ακύρωση της συμφωνίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Η εξέλιξη της αντιπαράθεσης θα εξαρτηθεί από τις επόμενες διπλωματικές κινήσεις και από τη στάση των εμπλεκόμενων κρατών.

Η Αθήνα επιμένει στη θέση ότι η νομιμότητα των θαλάσσιων οριοθετήσεων καθορίζεται από το Διεθνές Δίκαιο και τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών. Το κρίσιμο ζήτημα παραμένει η αποτελεσματική υπεράσπιση αυτών των δικαιωμάτων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι πολιτικές ισορροπίες στη Λιβύη και στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο μεταβάλλονται.