Η προγραμματισμένη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο, στις 14 Μαΐου, αναμένεται να διεξαχθεί υπό τη βαριά σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Το άμεσο αντικείμενο της συζήτησης θα είναι η κρίση με το Ιράν, όμως το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά το πεδίο των πολεμικών επιχειρήσεων και αγγίζει τη μελλοντική αρχιτεκτονική των παγκόσμιων ισορροπιών.
Η Κίνα έχει κινηθεί έως σήμερα σε διπλή γραμμή. Από τη μία πλευρά, φέρεται να άσκησε διακριτική πίεση στην Τεχεράνη ώστε να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Από την άλλη, επέτρεψε σε κινεζικές επιχειρήσεις να συνεχίσουν εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν, διατηρώντας ανοιχτούς οικονομικούς διαύλους με τη χώρα που βρίσκεται στο επίκεντρο της κρίσης.
Παράλληλα, το Πεκίνο φαίνεται ότι είχε ουσιαστικό ρόλο στο παρασκήνιο για την αποδοχή των όρων της κατάπαυσης του πυρός από την ιρανική πλευρά. Η στάση αυτή καταγράφει την προσπάθεια της Κίνας να εμφανιστεί ως αναγκαίος συνομιλητής σε μια περιοχή όπου μέχρι πρόσφατα η αμερικανική ισχύς καθόριζε σχεδόν μονομερώς τις εξελίξεις.
Οι αμερικανικές υποψίες για κινεζική στήριξη στο Ιράν
Το κλίμα πριν από τη συνάντηση Τραμπ - Σι επιβαρύνεται από πληροφορίες των αμερικανικών υπηρεσιών, σύμφωνα με τις οποίες κινεζική εταιρεία ενδέχεται να επιχείρησε την αποστολή φορτίου φορητών αντιαεροπορικών πυραύλων προς το Ιράν. Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ακόμη ότι κινεζικές επιχειρήσεις έχουν αποστείλει στην Τεχεράνη υλικά διπλής χρήσης, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η παρουσία του Αμερικανού προέδρου στο Πεκίνο αποκτά ιδιαίτερη διπλωματική σημασία. Η Κίνα επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει τον ρόλο της ως μεσολαβητικής δύναμης, ενώ ταυτόχρονα υφίσταται τις συνέπειες του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, ο οποίος εμποδίζει συγκεκριμένα πλοία να αποπλεύσουν από ιρανικά λιμάνια.
Η ένταση ενισχύθηκε όταν, κατά την έναρξη του ναυτικού αποκλεισμού τον προηγούμενο μήνα, Αμερικανοί πεζοναύτες εντόπισαν υλικό σε πλοίο με ιρανική σημαία. Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε το εύρημα «όχι και τόσο ευχάριστο» και άφησε να εννοηθεί ότι ίσως επρόκειτο για «δώρο από την Κίνα».
Ο Αμερικανός πρόεδρος, σε δηλώσεις του στο CNBC, εμφανίστηκε αιφνιδιασμένος, επικαλούμενος την καλή προσωπική σχέση που θεωρούσε ότι είχε οικοδομήσει με τον Κινέζο ηγέτη. Ανέφερε ότι πίστευε πως υπήρχε συνεννόηση με τον Σι Τζινπίνγκ, προσθέτοντας με χαρακτηριστικό τρόπο ότι αυτές οι εξελίξεις εντάσσονται στη φύση του πολέμου.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Τραμπ είχε δηλώσει στο Fox News ότι απέστειλε επιστολή στον Σι, ζητώντας του να μην επιτρέψει την αποστολή όπλων προς το Ιράν. Κατά τον ίδιο, ο Κινέζος πρόεδρος απάντησε γραπτώς πως η χώρα του ουσιαστικά δεν εμπλέκεται σε τέτοιες ενέργειες.
Η προσπάθεια Τραμπ να επιβάλει νέο πλαίσιο στις σχέσεις με την Κίνα
Ο Ντόναλντ Τραμπ μεταβαίνει στο Πεκίνο με στόχο να επιβάλει πολιτικό πλαίσιο και να ανοίξει νέο κεφάλαιο στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Γνωρίζει ότι αξιωματούχοι των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης εξετάζουν την ενίσχυση των δεσμών με το Πεκίνο μετά τον πόλεμο, επιδιώκοντας πρόσβαση σε στρατιωτική βοήθεια αντίστοιχη με εκείνη που παρέχει εδώ και χρόνια η Κίνα στο Πακιστάν.
Η Ουάσιγκτον παρακολουθεί επίσης τις κινήσεις της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που επιχειρούν να ενθαρρύνουν πιο ενεργό διπλωματικό ρόλο της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Στις 20 Απριλίου, ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Σι Τζινπίνγκ για να συζητήσουν την πορεία του πολέμου.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, το Ριάντ ζήτησε από το Πεκίνο να ασκήσει πίεση στην Τεχεράνη, ώστε να αποφύγει επίθεση κατά του σαουδαραβικού βασιλείου. Η κίνηση αυτή δείχνει ότι οι μεγάλες περιφερειακές δυνάμεις αντιμετωπίζουν πλέον την Κίνα ως παράγοντα με δυνατότητα επιρροής πάνω στο Ιράν.
Το 2023, η Κίνα είχε συμβάλει καθοριστικά στην ολοκλήρωση της διπλωματικής προσέγγισης ανάμεσα στο Ιράν και τη Σαουδική Αραβία, ύστερα από χρόνια επαφών μεταξύ των δύο χωρών. Στο Ριάντ, το Πεκίνο θεωρείται πλέον άμεσα εμπλεκόμενος παράγοντας στη διαχείριση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας και Ιράν, με δυνατότητα να επηρεάζει τις κρίσιμες ισορροπίες ασφαλείας στον Κόλπο.
Ανάλογη είναι η προσδοκία και από το Πακιστάν, το οποίο φιλοξένησε τον πρώτο γύρο ειρηνευτικών συνομιλιών ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Το Ισλαμαμπάντ στηρίζεται στην κινεζική συνδρομή για την προώθηση των διαπραγματεύσεων και για τη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας με την Τεχεράνη.
Το Πεκίνο ανάμεσα στη διπλωματία και στη στήριξη της Τεχεράνης
Στις 31 Μαρτίου, Κίνα και Πακιστάν εξέδωσαν κοινή πεντασέλιδη δήλωση με την οποία ζήτησαν άμεση κατάπαυση του πυρός, έναρξη ειρηνευτικών συνομιλιών, προστασία των πολιτικών εγκαταστάσεων, άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και σεβασμό στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Στις 8 Απριλίου, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ευχαρίστησε μέσω κοινωνικών δικτύων πέντε χώρες για τη συμβολή τους στην επίτευξη της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός. Η Κίνα βρισκόταν πρώτη στη σχετική αναφορά, στοιχείο που καταγράφει τον ειδικό ρόλο που της αποδίδει το Ισλαμαμπάντ στη διαχείριση της κρίσης.
Την ίδια εβδομάδα, το Πεκίνο επέλεξε να επιδείξει δημόσια στήριξη προς την Τεχεράνη. Σε συνεργασία με τη Ρωσία, άσκησε βέτο σε ψήφισμα του ΟΗΕ που θα επέτρεπε πολυεθνική στρατιωτική δράση, με σκοπό να υποχρεωθεί το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ.
Παρασκηνιακά, όμως, η Κίνα φέρεται να μετέφερε στην ιρανική πλευρά το μήνυμα ότι έπρεπε να επιδείξει ευελιξία και να αποδεχθεί κατάπαυση του πυρός. Η διπλή αυτή στάση αποτυπώνει τη στρατηγική του Πεκίνου: δημόσια υπεράσπιση της αρχής της κυριαρχίας και της αντίστασης στην αμερικανική πίεση, πρακτική επιδίωξη ελέγχου της κρίσης ώστε να αποφευχθεί ανεξέλεγκτη αποσταθεροποίηση.
Αμερικανοί αναλυτές εκτιμούν ότι η διάθεση της Κίνας να διευρύνει τον διπλωματικό της ρόλο στη Μέση Ανατολή παραμένει περιορισμένη. Το Πεκίνο επιδιώκει επιρροή, πρόσβαση και κύρος, χωρίς να αναλάβει το πλήρες πολιτικό και στρατιωτικό κόστος που συνοδεύει την ανοιχτή ηγεμονική παρουσία σε μια εμπόλεμη περιοχή.
Η συνάντηση Τραμπ - Σι στο Πεκίνο θα δείξει αν οι δύο ισχυρότερες δυνάμεις του πλανήτη μπορούν να οριοθετήσουν ένα νέο πλαίσιο συνεννόησης για τη Μέση Ανατολή ή αν η κρίση με το Ιράν θα μετατραπεί σε ακόμη ένα πεδίο άμεσου αμερικανοκινεζικού ανταγωνισμού. Ο Τραμπ επιδιώκει να διαμορφώσει τις εξελίξεις από θέση ισχύος, θεωρώντας ότι μόνο μια σκληρή και προσωπικά ελεγχόμενη διαπραγμάτευση μπορεί να παράξει αποτέλεσμα.
