Τράπεζα της Ελλάδος: «Περιορισμένη η επίδραση μιας μεμονωμένης μείωσης ΦΠΑ στον πληθωρισμό»
Περιορισμένη και βραχυπρόθεσμη χαρακτηρίζεται η επίδραση μιας μεμονωμένης ή προσωρινής μείωσης του ΦΠΑ στον πληθωρισμό, σύμφωνα με μελέτη της Τραπέζης της Ελλάδος που δημοσιεύεται στο τελευταίο Οικονομικό Δελτίο της.
Όπως επισημαίνουν οι οικονομολόγοι Γεώργιος Παλαιοδήμος και Δημήτρης Παπαγεωργίου, η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας παρέμβασης εξαρτάται κρίσιμα από το ευρύτερο διαρθρωτικό και θεσμικό περιβάλλον της οικονομίας. Αντιθέτως, όταν η μείωση του ΦΠΑ συνοδεύεται από διαρθρωτικά μέτρα που ενισχύουν τον ανταγωνισμό και περιορίζουν στρεβλώσεις, οι αποπληθωριστικές επιδράσεις είναι ισχυρές και διατηρήσιμες.
Η μελέτη επισημαίνει πως μόνιμες μειώσεις του ΦΠΑ είναι πολύ πιο αποτελεσματικές από προσωρινές, καθώς ενισχύουν την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής και επηρεάζουν θετικά τις προσδοκίες καταναλωτών και επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με τα ευρήματα ενός δυναμικού στοχαστικού υποδείγματος, η μετακύληση μιας μείωσης ΦΠΑ στις τελικές τιμές καταναλωτή κυμαίνεται βραχυπρόθεσμα μεταξύ 19% και 25%. Το ποσοστό αυτό σχεδόν διπλασιάζεται όταν η μείωση είναι μόνιμη και όταν εφαρμόζεται σε αγορές με υψηλό ανταγωνισμό.
Αντιθέτως, σε περιβάλλοντα με δυσκαμψίες τιμών, περιορισμένο ανταγωνισμό ή χαμηλή εγχώρια παραγωγική βάση, η επίδραση στην τιμή είναι περιορισμένη.
Η εμπειρία της ευρωζώνης και η ελληνική πραγματικότητα
Η μείωση ΦΠΑ ως εργαλείο αντιμετώπισης του πληθωρισμού υιοθετήθηκε τα τελευταία χρόνια σε αρκετές χώρες της ευρωζώνης, ως απάντηση στις πιέσεις που προκλήθηκαν από την ενεργειακή κρίση, την αύξηση τιμών πρώτων υλών και τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Ωστόσο, η Τράπεζα της Ελλάδος υπογραμμίζει πως η μεμονωμένη εφαρμογή τέτοιων μειώσεων στην ελληνική οικονομία δεν επαρκεί, ιδιαίτερα εάν δεν συνοδεύεται από μέτρα θεσμικού και διαρθρωτικού χαρακτήρα, όπως:
Κατάργηση στρεβλώσεων στην αγορά
Άρση εμποδίων στον ανταγωνισμό
Βελτίωση της αποτελεσματικότητας των αγορών αγαθών και υπηρεσιών
Η κεντρική θέση της μελέτης είναι ξεκάθαρη: Η μείωση του ΦΠΑ μπορεί να συμβάλει στη μείωση του πληθωρισμού, μόνο αν ενταχθεί σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής, που περιλαμβάνει διαρθρωτικές παρεμβάσεις και ενίσχυση του ανταγωνισμού.
Μια αποσπασματική εφαρμογή του μέτρου, προειδοποιεί η ΤτΕ, ενδέχεται να δημιουργήσει προσδοκίες που δεν επιβεβαιώνονται, ενώ ενδέχεται να έχει και δημοσιονομικές επιπτώσεις χωρίς μακροπρόθεσμο όφελος.
