Τροπολογίες της νύχτας: Η Βουλή νομοθετεί στο σκοτάδι

Μια βαθιά και διαχρονική στρέβλωση της νομοθετικής λειτουργίας στην Ελλάδα καταγράφει η νέα μελέτη του ΚΕΦΙΜ με τίτλο «Τι ώρες έρχονται οι τροπολογίες στη Βουλή;», αναδεικνύοντας μια πρακτική που επί διακυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας πήρε πλέον χαρακτηριστικά κανονικότητας. Οι άσχετες, φορτωμένες και ουσιαστικά εκπρόθεσμες τροπολογίες συνεχίζουν να εισάγονται στη Βουλή με τρόπο που περιορίζει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και πλήττει ευθέως τη διαφάνεια.

Η μελέτη εξετάζει 2.064 τροπολογίες της περιόδου 2014–2026 και εστιάζει σε ένα κρίσιμο στοιχείο: την ώρα κατάθεσής τους. Το εύρημα είναι αποκαλυπτικό για τον τρόπο με τον οποίο η νομοθέτηση μετατρέπεται σε διαδικασία χαμηλής ορατότητας, με τους βουλευτές, τα κόμματα και την κοινωνία να καλούνται να αξιολογήσουν ρυθμίσεις λίγες ώρες πριν από την ψήφισή τους.

Στην τρέχουσα κοινοβουλευτική περίοδο, από τον Ιούλιο του 2023 έως τον Μάιο του 2026, το 81% των τροπολογιών της τελευταίας στιγμής, δηλαδή όσων κατατέθηκαν μόλις μία ημέρα πριν από την ψήφιση, εισήχθη στη Βουλή μεταξύ 21:00 το βράδυ και 01:00 τα ξημερώματα. Το στοιχείο αυτό περιγράφει μια θεσμική πρακτική που υποβαθμίζει την ποιότητα της νομοθέτησης και μεταφέρει κρίσιμες ρυθμίσεις στο σκοτάδι της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.

Οι τροπολογίες της νύχτας

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΚΕΦΙΜ, από το 2021 και έπειτα η κατάθεση τροπολογιών μετακινήθηκε μαζικά στις νυχτερινές ώρες. Πριν από το 2020, το ποσοστό των τροπολογιών που κατατίθεντο μετά τις 21:00 κυμαινόταν από 2% έως 12%. Την περίοδο 2023–2025, το ποσοστό αυτό ξεπέρασε το 70%, επιβεβαιώνοντας ότι η εξαίρεση έγινε κανόνας.

Στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο, το 76% των τροπολογιών κατατέθηκε μεταξύ 21:00 και 01:00, ενώ πάνω από τις μισές εμφανίστηκαν στη Βουλή μέσα στο δίωρο 22:00–23:59. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο επιβαρυντική για τις τροπολογίες που έρχονται μία ημέρα πριν από την ψηφοφορία, καθώς το 81% αυτών κατατέθηκε μέσα στο ίδιο νυχτερινό διάστημα.

Το 2026, παρά τη μερική αποκλιμάκωση στον συνολικό αριθμό των τροπολογιών, το φαινόμενο παραμένει σχεδόν αποκλειστικά νυχτερινό για τις ρυθμίσεις της τελευταίας στιγμής. Το 88,9% των τροπολογιών που κατατέθηκαν μία ημέρα πριν από την ψήφισή τους εισήχθη μετά τις 21:00, στοιχείο που διαψεύδει κάθε ισχυρισμό περί ουσιαστικής θεσμικής εξυγίανσης.

Πιο βαριές ρυθμίσεις, λιγότερος έλεγχος

Η έρευνα καταγράφει και μια δεύτερη κρίσιμη μεταβολή. Ο συνολικός αριθμός των τροπολογιών έχει περιοριστεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η κάθε τροπολογία περιλαμβάνει πλέον περισσότερες διατάξεις. Το 2025 αντιστοιχούσαν σχεδόν τέσσερα άρθρα ανά τροπολογία, αριθμός διπλάσιος σε σχέση με το 2019. Η πρακτική αυτή αποτυπώνει την αυξανόμενη χρήση των λεγόμενων «ερανιστικών» τροπολογιών, στις οποίες συγκεντρώνονται διατάξεις συχνά διαφορετικού αντικειμένου.

Η κατάργηση της πρακτικής να κατατίθενται τροπολογίες την ίδια ημέρα της ψήφισης, που ίσχυε μέχρι το 2019, δεν οδήγησε σε πραγματική αύξηση του χρόνου επεξεργασίας. Η διαδικασία μεταφέρθηκε λίγες ώρες νωρίτερα, ημερολογιακά την προηγούμενη ημέρα, με κατάθεση αργά το βράδυ. Έτσι, το 2026 ένας βουλευτής διαθέτει κατά μέσο όρο μόλις 11 ώρες ανά άρθρο τροπολογίας για να διαβάσει, να αξιολογήσει, να διαβουλευθεί και να αποφασίσει την ψήφο του.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την εσωτερική λειτουργία της Βουλής. Οι τροπολογίες μπορούν να μεταβάλουν κανόνες που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, τη λειτουργία των επιχειρήσεων, τις υποχρεώσεις της διοίκησης και την εφαρμογή κρίσιμων δημόσιων πολιτικών. Όταν κατατίθενται νύχτα και ψηφίζονται ύστερα από λίγες ώρες, η δημόσια διαβούλευση ακυρώνεται στην πράξη και ο κοινοβουλευτικός έλεγχος περιορίζεται σε τυπική διαδικασία.

Ακόμη σοβαρότερο είναι το πρόβλημα όταν οι τροπολογίες περιλαμβάνουν πολλές και άσχετες μεταξύ τους διατάξεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις μειώνεται η διαφάνεια, δυσκολεύεται η κατανόηση του περιεχομένου και αποδυναμώνεται η δυνατότητα ελέγχου από κόμματα, φορείς, δημοσιογράφους και πολίτες. Η καλή νομοθέτηση απαιτεί σαφείς, σταθερούς και εφαρμόσιμους κανόνες, με επαρκή τεκμηρίωση και πραγματικό χρόνο εξέτασης.

Το ΚΕΦΙΜ επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν εξαντλείται σε μεμονωμένα περιστατικά. Περιγράφει μια διαχρονική πρακτική που περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο και αποδυναμώνει τη διαφάνεια της νομοθετικής διαδικασίας. Η βελτίωση της ποιότητας της νομοθέτησης, σύμφωνα με το Κέντρο, προϋποθέτει τήρηση του Συντάγματος και του θεσμικού πλαισίου, ουσιαστική διαβούλευση για το σύνολο των ρυθμίσεων, επαρκή αιτιολόγηση και αποφυγή άσχετων διατάξεων σε νομοσχέδια διαφορετικού αντικειμένου.

Ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, σημειώνει ότι οι τροπολογίες μπορούν να υπηρετούν πραγματικές και επείγουσες ανάγκες. Όταν κατατίθενται συστηματικά αργά τη νύχτα, περιλαμβάνουν άσχετες ρυθμίσεις και ψηφίζονται λίγες ώρες αργότερα, περιορίζουν τον ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Το πολιτικό συμπέρασμα είναι σαφές: η κυβέρνηση και η Βουλή οφείλουν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την πρακτική των ουσιαστικά εκπρόθεσμων και άσχετων τροπολογιών, καθώς η θεσμική ποιότητα δεν κρίνεται στις διακηρύξεις, κρίνεται στον τρόπο με τον οποίο παράγονται οι νόμοι.