X-BAT: Η πρόκληση για την ελληνική άμυνα

Η παγκόσμια αεροπορική τεχνολογία περνά σε νέα εποχή, αφήνοντας σταδιακά πίσω της την κλασική αντίληψη των drones και μεταβαίνοντας σε εξελιγμένα μη επανδρωμένα μαχητικά αεροσκάφη, σχεδιασμένα να επιχειρούν σε συνεργατικούς σχηματισμούς υπό την καθοδήγηση επανδρωμένου αεροσκάφους.

Η μεταβολή αυτή δεν αποτελεί απλή τεχνολογική αναβάθμιση. Αντανακλά μια βαθιά επιχειρησιακή ανάγκη, καθώς τα σύγχρονα επανδρωμένα μαχητικά αντιμετωπίζουν ολοένα μεγαλύτερους περιορισμούς σε κόστος, ρίσκο και δυνατότητα ενσωμάτωσης πολλαπλών συστημάτων στην ίδια πλατφόρμα.

Η απώλεια ενός πιλότου συνεπάγεται βαρύ ανθρώπινο, πολιτικό και επιχειρησιακό κόστος. Παράλληλα, η τιμή ενός μαχητικού πέμπτης γενιάς έχει φτάσει σε επίπεδα που καθιστούν την απόκτησή του εξαιρετικά δύσκολη ακόμη και για ισχυρές αεροπορικές δυνάμεις. Όπλα, αισθητήρες, ηλεκτρονικά συστήματα, μέσα αυτοπροστασίας και προηγμένος εξοπλισμός συμπιέζονται σε μία και μόνη πανάκριβη πλατφόρμα, η οποία έχει φυσικά όρια βάρους, αντοχής και κόστους.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι στρατιωτικοί σχεδιαστές προχωρούν σε ένα νέο μοντέλο αεροπορικής ισχύος. Το επανδρωμένο μαχητικό δεν θα επιχειρεί πλέον μόνο του ως μοναδικό κέντρο ισχύος, αλλά ως κόμβος διοίκησης που θα κατευθύνει σμήνη από μη επανδρωμένα μαχητικά, καθένα με διαφορετική αποστολή.

Σμήνη drones με τεχνητή νοημοσύνη

Στο νέο επιχειρησιακό δόγμα, ο πιλότος του κεντρικού αεροσκάφους διατηρεί τη στρατηγική εποπτεία και δίνει τις βασικές εντολές, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει την κατανομή και υλοποίηση των επιμέρους ενεργειών. Έτσι, ένα μη επανδρωμένο μαχητικό μπορεί να λειτουργεί ως φορέας οπλισμού, άλλο ως μέσο ηλεκτρονικού πολέμου και άλλο ως προωθημένος αισθητήρας έγκαιρης προειδοποίησης.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αυτόνομη συνεργασία μεταξύ των ίδιων των μη επανδρωμένων πλατφορμών. Αν ένα drone εντοπίσει εχθρική αντιαεροπορική διάταξη, μπορεί να μεταβιβάσει την πληροφορία στο δίκτυο και να ενεργοποιήσει άλλο σκάφος ηλεκτρονικού πολέμου για παρεμβολές ή εξουδετέρωση της απειλής.

Με αυτόν τον τρόπο, η αεροπορική ισχύς παύει να εξαρτάται αποκλειστικά από λίγες υπερσύγχρονες και εξαιρετικά ακριβές μονάδες. Μετατρέπεται σε δικτυωμένο σύστημα συνεργαζόμενων πλατφορμών, όπου ο άνθρωπος παραμένει στο κέντρο της τελικής απόφασης, ενώ η τεχνολογία αναλαμβάνει την ταχύτητα, τη διασύνδεση και την εκτέλεση.

Πολλές αμυντικές βιομηχανίες σε διεθνές επίπεδο εργάζονται ήδη πάνω σε αυτή τη νέα γενιά συστημάτων. Ορισμένα προγράμματα βρίσκονται σε στάδιο πτητικών δοκιμών, γεγονός που δείχνει ότι η μετάβαση από τη θεωρία στην επιχειρησιακή πραγματικότητα έχει ήδη ξεκινήσει.

Το X-BAT και το ελληνικό ενδιαφέρον

Στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση αμερικανικής εταιρείας προς την Ελλάδα και την Πολωνία για συμμετοχή στο πρόγραμμα ανάπτυξης του νέου μη επανδρωμένου μαχητικού X-BAT.

Το συγκεκριμένο σύστημα ξεχωρίζει για την επιχειρησιακή του ευελιξία, καθώς έχει σχεδιαστεί ώστε να μην εξαρτάται από οργανωμένα αεροδρόμια. Μπορεί να μεταφέρεται πτυσσόμενο πάνω σε κοινά φορτηγά και να αναπτύσσεται ταχύτατα σε διαφορετικά γεωγραφικά σημεία, ανάλογα με τις ανάγκες του πεδίου.

Αν και δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως όλες τις λειτουργίες ενός παραδοσιακού επανδρωμένου μαχητικού, το X-BAT φέρεται να μπορεί να αναλάβει μεγάλο μέρος των αποστολών, με κόστος κτήσης που εκτιμάται περίπου στο ένα τρίτο ενός συμβατικού αεροσκάφους.

Η απουσία πιλότου μειώνει δραστικά το ανθρώπινο και πολιτικό κόστος σε περίπτωση απώλειας της πλατφόρμας. Παράλληλα, επιτρέπει την ανάληψη αποστολών υψηλού κινδύνου, χωρίς να τίθεται άμεσα σε κίνδυνο ανθρώπινο πλήρωμα.

Η συγκεκριμένη τεχνολογική κατεύθυνση επιβεβαιώνει ότι το μέλλον της αεροπορικής ισχύος δεν θα στηρίζεται αποκλειστικά σε μεμονωμένα, ακριβά και υπερφορτωμένα μαχητικά. Θα στηρίζεται σε δίκτυα επανδρωμένων και μη επανδρωμένων συστημάτων, τα οποία θα συνεργάζονται σε πραγματικό χρόνο, με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και προηγμένων αισθητήρων.

Για την Ελλάδα, η πιθανή συμμετοχή σε ένα τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να έχει σημασία που υπερβαίνει την απλή προμήθεια ενός νέου οπλικού συστήματος. Θα μπορούσε να ανοίξει δρόμο για συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας σε τεχνολογίες αιχμής, σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα χρειάζεται παραγωγική και τεχνολογική αναβάθμιση στον χώρο της άμυνας.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η ελληνική πλευρά θα αξιοποιήσει μια τέτοια δυνατότητα με σοβαρότητα, σχέδιο και βιομηχανική στρατηγική. Η χώρα έχει πληρώσει ακριβά, διαχρονικά, την απουσία σταθερής πολιτικής για την αμυντική της βιομηχανία, την εξάρτηση από έτοιμες αγορές και την υποβάθμιση της εγχώριας παραγωγικής βάσης.

Η νέα εποχή των μη επανδρωμένων μαχητικών και των συνεργατικών σμηνών δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια καθυστέρησης. Όσες χώρες μπουν έγκαιρα στη συμπαραγωγή, στην τεχνογνωσία και στην επιχειρησιακή ενσωμάτωση αυτών των συστημάτων θα αποκτήσουν σημαντικό πλεονέκτημα. Όσες περιοριστούν στον ρόλο του αγοραστή θα παραμείνουν εξαρτημένες από τις αποφάσεις και τους ρυθμούς τρίτων.

Η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί χωρίς τα γνωστά σύνδρομα αδράνειας που στο παρελθόν απαξίωσαν κρίσιμες δυνατότητες της αμυντικής της βιομηχανίας. Η αεροπορική ισχύς του μέλλοντος θα κριθεί στην τεχνολογία, στη δικτύωση, στην τεχνητή νοημοσύνη και στη δυνατότητα συνεργασίας ανθρώπου και μηχανής στο πεδίο.