Η εικόνα της αγοράς εργασίας αποτυπώνει μια σοβαρή δημογραφική και ασφαλιστική ανισορροπία. Το 2025 δημιουργήθηκαν περίπου 74.000 νέες θέσεις εργασίας, την ίδια στιγμή που οι νέοι συνταξιούχοι έφτασαν τις 210.000. Η ίδια τάση συνεχίζεται και στο πρώτο τετράμηνο του 2026, επιβεβαιώνοντας ότι η απασχόληση αυξάνεται με αργούς ρυθμούς, ενώ οι αποχωρήσεις προς τη σύνταξη παραμένουν πολλαπλάσιες.
Το πρόβλημα επιτείνεται από τη δημογραφική υποχώρηση. Οι γεννήσεις δεν επαρκούν για να στηρίξουν μελλοντικά την αγορά εργασίας, καθώς το 2025 γεννήθηκαν περίπου 68.000 παιδιά, ενώ οι θάνατοι ανήλθαν σε 130.000. Έτσι, το εργατικό κενό καλύπτεται κυρίως από μετακλήσεις εργαζομένων από το εξωτερικό, από ανενεργά άτομα που εισέρχονται εκ νέου στην απασχόληση και, σε μεγάλο βαθμό, από συνταξιούχους που συνεχίζουν να εργάζονται.
Οι συνταξιούχοι επιστρέφουν στην εργασία
Η μαζική έξοδος προς τη σύνταξη συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα συνέχισης της επαγγελματικής δραστηριότητας. Μεγάλο μέρος των ελεύθερων επαγγελματιών επιλέγει να συνταξιοδοτηθεί στο 62ο έτος, αξιοποιώντας πλασματικά χρόνια ασφάλισης από στρατιωτική θητεία, παιδιά, σπουδές, ασφαλιστικά κενά και άλλες προβλέψεις.
Μετά τη συνταξιοδότηση, αρκετοί συνεχίζουν κανονικά την απασχόλησή τους, επιβαρυνόμενοι με πρόσθετες εισφορές που κινούνται περίπου στα 90 ευρώ τον μήνα. Η κατάργηση αυστηρών ποινών για την εργασία των συνταξιούχων διευκόλυνε αυτή την επιλογή, ωστόσο το ισχυρότερο κίνητρο φαίνεται να βρίσκεται αλλού.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, η συνταξιοδότηση λειτουργεί και ως τρόπος αποφυγής της πίεσης που προκαλεί ο τεκμαρτός τρόπος φορολόγησης. Ένας επαγγελματίας, ανάλογα με τα χρόνια άσκησης του επαγγέλματος, φορολογείται σαν να έχει καθαρά κέρδη της τάξης των 13.000 έως 15.000 ευρώ. Όταν λαμβάνει σύνταξη, μπορεί να δικαιολογεί ευκολότερα το επίπεδο διαβίωσής του μέσω των καταβολών του ΕΦΚΑ.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται συνθήκη άνισου ανταγωνισμού έναντι των νεότερων επαγγελματιών, οι οποίοι καλούνται να πληρώνουν σημαντικούς φόρους, που σε πολλές περιπτώσεις φτάνουν τις 3.500 έως 4.500 ευρώ ετησίως. Το φαινόμενο παίρνει χαρακτηριστικά κοινωνικού ντάμπινγκ, καθώς ο εργαζόμενος συνταξιούχος αποκτά διαφορετική φορολογική και ασφαλιστική αφετηρία από τον νεότερο επαγγελματία.
Ανεργία, χαμηλοί μισθοί και πρόωρες αποχωρήσεις
Η αύξηση των αιτήσεων συνταξιοδότησης τροφοδοτείται επίσης από την ανεργία, τις χαμηλές αποδοχές και την απώλεια εισοδηματικών προσαυξήσεων λόγω του κενού στις τριετίες και στα χρονοεπιδόματα. Για πολλούς εργαζόμενους, η σύνταξη μετατρέπεται σε ασφαλέστερη επιλογή από την παραμονή σε μια αγορά εργασίας που προσφέρει περιορισμένη προοπτική και χαμηλή αμοιβή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 οι απασχολούμενοι ανήλθαν σε 4.352.366, αυξημένοι κατά 1,7% σε σχέση με το 2024. Την ίδια περίοδο, οι συνταξιούχοι πλησίασαν τα 2,6 εκατομμύρια. Η αύξηση της απασχόλησης, όμως, δεν αρκεί για να καλύψει τις θέσεις που αδειάζουν λόγω συνταξιοδότησης.
Μόλις μία στις τρεις θέσεις που απελευθερώνονται φαίνεται να καλύπτεται από νέους εργαζομένους που εισέρχονται στην αγορά. Σε μια οικονομία που αναπτύσσεται, η αναλογία θα έπρεπε να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, με περισσότερους νέους εργαζόμενους να εισέρχονται στην παραγωγή σε σχέση με τον αριθμό όσων αποχωρούν.
Πώς καλύπτεται το εργατικό κενό
Το κενό που δημιουργείται καλύπτεται με διάφορους τρόπους. Σημαντικό ρόλο έχει η νόμιμη και η γκρίζα απασχόληση συνταξιούχων, καθώς και η είσοδος εργατών από το εξωτερικό, κυρίως για εποχικές ανάγκες σε αγροτικές εργασίες, τουριστικές επιχειρήσεις, μονάδες κτηνοτροφίας και άλλους κλάδους έντασης εργασίας.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις στρέφονται σε αυτοματισμούς, αυξημένη υπερεργασία, υπερωρίες και αξιοποίηση συμβοηθούντων μελών των νοικοκυριών, κυρίως σε οικογενειακές επιχειρήσεις. Οι λύσεις αυτές καλύπτουν πρόσκαιρα τις ανάγκες, χωρίς να απαντούν στο κεντρικό πρόβλημα της παραγωγής νέων, σταθερών και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να εμφανίζει ανάπτυξη που δεν μεταφράζεται επαρκώς σε ποιοτική απασχόληση. Οι ρυθμοί μεγέθυνσης μοιάζουν περισσότερο με στατιστική αποτύπωση επενδύσεων εκσυγχρονισμού, ιδίως μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης, παρά με πραγματική διάχυση του οφέλους στην κοινωνία μέσω καλύτερων μισθών, σταθερότερων θέσεων και ισχυρότερης παραγωγικής βάσης.
