Η παρενόχληση που δέχθηκε χθες από τουρκική πυραυλάκατο το πλοίο Ocean Link, ενώ εκτελούσε εργασίες πόντισης καλωδίου στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Αστυπάλαια και την Κω, εντάσσεται σε μια αλυσίδα τουρκικών προκλήσεων στο Αιγαίο. Το περιστατικό θεωρείται ενδεικτικό της τακτικής που ακολουθεί η Άγκυρα απέναντι σε έργα υποθαλάσσιων διασυνδέσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα προχωρά σε μεγάλο πρόγραμμα εγκατάστασης καλωδίων συνολικού μήκους 794 χιλιομέτρων στο Αιγαίο.
Παράλληλα, επίκειται η έναρξη δεύτερου έργου, ακόμη μεγαλύτερης κλίμακας, το οποίο θα καλύπτει απόσταση περίπου 1.580 χιλιομέτρων. Η εξέλιξη αυτή καθιστά πιθανή την επανάληψη αντίστοιχων περιστατικών, καθώς η Τουρκία έχει δείξει ότι αντιμετωπίζει τις εργασίες πόντισης καλωδίων ως πεδίο προβολής των αναθεωρητικών της αξιώσεων.
Τουρκικές ναυτικές μονάδες, όπως πυραυλάκατοι και φρεγάτες, έχουν παρέμβει επανειλημμένα σε εργασίες πόντισης οπτικών ινών στο Αιγαίο. Οι παρενοχλήσεις αφορούν κυρίως έργα ψηφιακής διασύνδεσης των ελληνικών νησιών, με την Άγκυρα να προβάλλει τον ισχυρισμό ότι τα πλοία οφείλουν να ζητούν τουρκική άδεια, επειδή δήθεν επιχειρούν σε περιοχές που εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Το Ocean Link και η τουρκική «εργαλειοθήκη» πίεσης
Αντίστοιχο περιστατικό είχε σημειωθεί τον περασμένο Ιανουάριο στην ίδια ευρύτερη θαλάσσια ζώνη, μεταξύ Αμοργού και Αστυπάλαιας, όταν και πάλι το Ocean Link εκτελούσε εργασίες για λογαριασμό της ελληνικής πλευράς και δέχθηκε παράνομη κλήση από τουρκική φρεγάτα.
Τα τελευταία πέντε χρόνια, παρά την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών, οι τουρκικές αντιδράσεις σε τέτοιου είδους εργασίες έχουν αποκτήσει σχεδόν πάγιο χαρακτήρα. Κάθε φορά που ελληνικό ή ξένων συμφερόντων πλοίο πραγματοποιεί έρευνες ή πόντιση καλωδίων στο ανατολικό Αιγαίο, η Άγκυρα ενεργοποιεί ένα συγκεκριμένο πλαίσιο πιέσεων.
Συνήθως εκδίδει αντι-Navtex, υποστηρίζοντας ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται εντός περιοχής δικής της υφαλοκρηπίδας. Σε αρκετές περιπτώσεις ζητά από τα εμπλεκόμενα πλοία να απευθυνθούν στις τουρκικές αρχές για άδεια, επιχειρώντας να δημιουργήσει τετελεσμένα και προηγούμενο αναγνώρισης τουρκικής δικαιοδοσίας σε περιοχές όπου η Ελλάδα ασκεί νόμιμα τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Με αυτόν τον τρόπο, η Άγκυρα μετατρέπει ακόμη και τεχνικά έργα ψηφιακών υποδομών σε πεδίο αμφισβήτησης. Το Αιγαίο αντιμετωπίζεται από την τουρκική πλευρά ως χώρος εφαρμογής του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», με τις θαλάσσιες διασυνδέσεις να γίνονται νέο σημείο τριβής ανάμεσα στις δύο χώρες.
Το ευρωπαϊκό έργο Sea-Spine και η ψηφιακή διασύνδεση των νησιών
Η τουρκική πρόκληση δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Αγγίζει ευθέως και την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ένα σημαντικό μέρος των έργων ψηφιακής διασύνδεσης των ελληνικών νησιών υλοποιείται με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Στο πλαίσιο αυτό προχωρά το έργο Sea-Spine, το οποίο χρηματοδοτείται από τις Βρυξέλλες και στοχεύει στην αναβάθμιση των ψηφιακών υποδομών στο Αιγαίο. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, προβλέπεται η εγκατάσταση δικτύων οπτικών ινών σε 11 νησιά: Αμοργό, Αστυπάλαια, Κω, Σίφνο, Φολέγανδρο, Εύβοια, Χίο, Λέσβο, Λήμνο, Θάσο και Σκύρο.
Αρκετά από αυτά τα νησιά έχουν βρεθεί κατά καιρούς στο επίκεντρο της τουρκικής ρητορικής, είτε μέσα από αμφισβητήσεις κυριαρχίας είτε μέσα από διεκδικήσεις που αφορούν θαλάσσιες ζώνες και κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Αθήνα συνεχίζει κανονικά τον προγραμματισμό της. Το έργο περιλαμβάνει επτά υποθαλάσσιες ζεύξεις, συνολικού μήκους περίπου 563 χιλιομέτρων, καθώς και επίγειο δίκτυο οπτικών ινών μήκους περίπου 231 χιλιομέτρων.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του Sea-Spine ανέρχεται σε περίπου 24 εκατομμύρια ευρώ και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος Connecting Europe Facility.
Με την ολοκλήρωσή του, το έργο αναμένεται να ενισχύσει την ταχύτητα, τη χωρητικότητα και την αξιοπιστία των ψηφιακών υποδομών στα νησιά, συμβάλλοντας στην τεχνολογική αναβάθμιση της χώρας και στη μείωση της απομόνωσης των νησιωτικών περιοχών.
Παράλληλα, σε διαδικασία υλοποίησης βρίσκεται και το East-Aegean Network, έργο συνολικού προϋπολογισμού περίπου 120 εκατομμυρίων ευρώ. Το έργο έχει εγκριθεί για χρηματοδότηση μέσω του προγράμματος CEF Digital και προβλέπει την ανάπτυξη υποθαλάσσιων καλωδίων μήκους περίπου 1.300 χιλιομέτρων, μαζί με επίγεια δίκτυα οπτικών ινών περίπου 280 χιλιομέτρων.
ΝΑΤΟ, υποθαλάσσιες υποδομές και κίνδυνος θερμού επεισοδίου
Η στάση της Τουρκίας προκαλεί σοβαρό προβληματισμό, καθώς η παρεμπόδιση έργων υποθαλάσσιων καλωδίων αφορά κρίσιμες υποδομές επικοινωνίας και ψηφιακής συνδεσιμότητας. Το ζήτημα υπερβαίνει την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση και αγγίζει τον ευρωπαϊκό και νατοϊκό σχεδιασμό για την προστασία υποθαλάσσιων δικτύων.
Το ΝΑΤΟ έχει επισημάνει επανειλημμένα, σε εκθέσεις και αναλύσεις του, ότι τα μεγάλα υποθαλάσσια δίκτυα μεταφοράς δεδομένων και ενέργειας είναι ευάλωτα σε κακόβουλες παρεμβάσεις, δολιοφθορές και επιθέσεις. Η σχετική απειλή θεωρείται κρίσιμη, καθώς οι υποδομές αυτές στηρίζουν την οικονομική, επικοινωνιακή και αμυντική λειτουργία των κρατών.
Συνήθως, η συζήτηση αυτή αφορά πιθανές επιθέσεις από κρατικές οντότητες όπως η Ρωσία, καθώς και από τρομοκρατικές ή εγκληματικές ομάδες. Στην περίπτωση του ανατολικού Αιγαίου, το πρόβλημα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά. Πρόκειται για στοχευμένη παρεμπόδιση έργων πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων από χώρα μέλος του ΝΑΤΟ.
Η παρουσία της ελληνικής φρεγάτας «Αδρίας» στο σημείο του χθεσινού περιστατικού απέτρεψε την περαιτέρω κλιμάκωση. Εάν η τουρκική πλευρά επέμενε και αρνείτο να αποσυρθεί, η κατάσταση θα μπορούσε να οδηγηθεί σε επικίνδυνη ένταση, με αυξημένο κίνδυνο θερμού επεισοδίου.
Το συγκεκριμένο περιστατικό έληξε γρήγορα. Το ερώτημα που παραμένει είναι τι θα συμβεί στην επόμενη τουρκική παρέμβαση, καθώς τα έργα πόντισης καλωδίων στο Αιγαίο συνεχίζονται και η Άγκυρα δείχνει αποφασισμένη να τα χρησιμοποιήσει ως εργαλείο πίεσης στο πλαίσιο των ευρύτερων αξιώσεών της.
