Αληθής πολυκυτταραιμία: Νέα θεραπεία μειώνει δραστικά την ανάγκη για αφαιμάξεις

Νέα δεδομένα δημιουργούν σημαντικές προσδοκίες για την αντιμετώπιση της αληθούς πολυκυτταραιμίας, μιας σπάνιας και χρόνιας μυελοϋπερπλαστικής νεοπλασίας του αίματος που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο θρομβώσεων και σοβαρών καρδιαγγειακών επιπλοκών.

Τα βασικά στοιχεία για τη διάγνωση, τις υπάρχουσες θεραπευτικές επιλογές και τη νέα φαρμακευτική προσέγγιση συνοψίζουν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Γιάννακας, αιματολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας και διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής.

Η αληθής πολυκυτταραιμία, γνωστή διεθνώς ως polycythemia vera (PV), χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων στον μυελό των οστών. Σε αρκετούς ασθενείς παρατηρείται επίσης αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων και των αιμοπεταλίων, αν και σε μικρότερο βαθμό.

Η αύξηση των ερυθρών αιμοσφαιρίων οδηγεί σε άνοδο του αιματοκρίτη και κάνει το αίμα περισσότερο παχύρρευστο. Αυτή η κατάσταση συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα σοβαρών θρομβωτικών επεισοδίων, μεταξύ των οποίων εγκεφαλικό επεισόδιο, εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση και πνευμονική εμβολή.

Η νόσος δεν περιορίζεται όμως μόνο στον κίνδυνο των θρομβώσεων. Πολλοί ασθενείς αντιμετωπίζουν επίμονη κόπωση, έντονο κνησμό, δυσκολία συγκέντρωσης, νυχτερινές εφιδρώσεις και άλλα συμπτώματα που μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής τους.

Οι Έλληνες επιστήμονες επισημαίνουν ότι μεγάλο ποσοστό ασθενών δεν καταφέρνει να διατηρεί με τις συμβατικές θεραπείες τον αιματοκρίτη στα επιθυμητά επίπεδα. Η επαρκής ρύθμισή του θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η διατήρηση του αιματοκρίτη κάτω από το 45% έχει συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών και θρομβωτικών συμβαμάτων.

Πώς γίνεται η διάγνωση και ποιες θεραπείες χρησιμοποιούνται

Η διάγνωση της αληθούς πολυκυτταραιμίας βασίζεται στον συνδυασμό αιματολογικών, κλινικών και μοριακών ευρημάτων. Αρχικά καταγράφονται αυξημένες τιμές αιμοσφαιρίνης και αιματοκρίτη ή αυξημένη μάζα ερυθρών αιμοσφαιρίων, αφού προηγουμένως αποκλειστούν άλλες αιτίες ερυθροκυττάρωσης.

Τέτοιες δευτεροπαθείς αιτίες μπορεί να σχετίζονται με το κάπνισμα, τη χρόνια υποξία, συγκεκριμένα φάρμακα ή άλλες παθολογικές καταστάσεις.

Καθοριστικό ρόλο στη διάγνωση παίζει ο μοριακός έλεγχος για τη μετάλλαξη JAK2. Περισσότεροι από το 95% των ασθενών με PV φέρουν είτε τη μετάλλαξη JAK2 V617F είτε μεταλλάξεις στο exon 12, γεγονός που βοηθά τους γιατρούς να διαχωρίσουν τη νόσο από άλλες μορφές ερυθροκυττάρωσης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται βιοψία μυελού των οστών, ενώ μπορεί να μετρηθεί και η ερυθροποιητίνη, η οποία συνήθως εμφανίζεται μειωμένη στην αληθή πολυκυτταραιμία.

Μέχρι σήμερα, βασικός στόχος της θεραπείας είναι η διατήρηση του αιματοκρίτη σταθερά κάτω από το 45%.

Η πιο κλασική μέθοδος είναι η θεραπευτική αφαίμαξη, κατά την οποία αφαιρείται σε τακτά χρονικά διαστήματα συγκεκριμένη ποσότητα αίματος ώστε να μειωθεί η μάζα των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Η μέθοδος είναι αποτελεσματική για πολλούς ασθενείς, μπορεί όμως να απαιτεί επαναλαμβανόμενες επισκέψεις και δεν προσφέρει πάντα επαρκή έλεγχο της νόσου.

Σε ασθενείς υψηλότερου κινδύνου χρησιμοποιούνται κυτταρομειωτικές θεραπείες, όπως η υδροξυουρία. Υπάρχουν επίσης στοχευμένες επιλογές, όπως οι αναστολείς JAK σε ασθενείς με αντίσταση ή δυσανεξία στην υδροξυουρία, καθώς και η μακράς δράσης ιντερφερόνη ropeginterferon alfa-2b.

Χαμηλή δόση ασπιρίνης χορηγείται επίσης σε κατάλληλους ασθενείς για τη μείωση του θρομβωτικού κινδύνου, ανάλογα με το κλινικό προφίλ και τις αντενδείξεις.

Παρά το εύρος των διαθέσιμων επιλογών, οι επαναλαμβανόμενες αφαιμάξεις και η δυσκολία διατήρησης του αιματοκρίτη στον επιθυμητό στόχο εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό θεραπευτικό βάρος.

Rusfertide: Η πρώτη θεραπεία που μιμείται την εψιδίνη

Στις 28 Αυγούστου 2026, ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων, FDA, ενέκρινε το rusfertide, με εμπορική ονομασία Mimrylo, για την αντιμετώπιση της ερυθροκυττάρωσης σε ενήλικες με αληθή πολυκυτταραιμία.

Πρόκειται για την πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία της κατηγορίας της, καθώς δρα ως μιμητής της εψιδίνης, της φυσικής ορμόνης που ρυθμίζει τη διαθεσιμότητα και την κατανομή του σιδήρου στον οργανισμό.

Ο μηχανισμός της είναι διαφορετικός από τις παραδοσιακές θεραπείες. Περιορίζοντας τον διαθέσιμο σίδηρο που χρειάζεται ο μυελός των οστών για την παραγωγή νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων, το rusfertide μπορεί να μειώσει την υπερπαραγωγή τους και να βοηθήσει στη διατήρηση του αιματοκρίτη κάτω από το όριο-στόχο.

Η έγκριση στηρίχθηκε στη διεθνή, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή μελέτη φάσης III VERIFY, στην οποία συμμετείχαν 293 ενήλικες με αληθή πολυκυτταραιμία που εξακολουθούσαν να χρειάζονται συχνές αφαιμάξεις παρά την καθιερωμένη θεραπεία.

Οι ασθενείς έλαβαν είτε rusfertide είτε placebo επιπλέον της υπάρχουσας θεραπείας τους. Το βασικό αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα σαφές: 76,9% των ασθενών που έλαβαν rusfertide δεν χρειάστηκαν αφαίμαξη στο καθορισμένο διάστημα αξιολόγησης, έναντι 32,9% στην ομάδα του placebo.

Παράλληλα καταγράφηκε καλύτερος έλεγχος του αιματοκρίτη και σημαντική μείωση της ανάγκης για θεραπευτικές αφαιμάξεις. Στα δεδομένα της μελέτης καταγράφηκε επίσης βελτίωση της κόπωσης, ενός από τα συχνά και ιδιαίτερα επιβαρυντικά συμπτώματα της νόσου.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες που αναφέρθηκαν ήταν αντιδράσεις στο σημείο της υποδόριας ένεσης και αναιμία.

Η έγκριση θεωρείται σημαντική επειδή για πρώτη φορά υπάρχει εγκεκριμένη θεραπεία που παρεμβαίνει άμεσα στον μηχανισμό διαθεσιμότητας του σιδήρου και μπορεί να περιορίσει την ανάγκη των ασθενών για επαναλαμβανόμενες αφαιμάξεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αφαίμαξη ή οι υπόλοιπες θεραπείες καταργούνται. Η επιλογή θεραπείας εξακολουθεί να εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό θρόμβωσης, τα συμπτώματα, τις συννοσηρότητες και τη συνολική εικόνα κάθε ασθενούς.

Επίσης, παρότι ο καλύτερος έλεγχος του αιματοκρίτη αποτελεί καθιερωμένο θεραπευτικό στόχο για τη μείωση του θρομβωτικού κινδύνου, η μελέτη VERIFY δεν σχεδιάστηκε ώστε να αποδείξει από μόνη της ότι το rusfertide μειώνει συγκεκριμένα τα εγκεφαλικά, τις θρομβώσεις ή την καρδιαγγειακή θνητότητα.

Η ουσιαστική αλλαγή για τους ασθενείς είναι ότι πλέον υπάρχει μια νέα θεραπευτική επιλογή που μπορεί να μειώσει δραστικά την ανάγκη για συχνές αφαιμάξεις και να προσφέρει καλύτερο έλεγχο της ερυθροκυττάρωσης.

Για μια χρόνια νόσο στην οποία επί δεκαετίες η αφαίμαξη αποτελούσε βασικό πυλώνα αντιμετώπισης, η είσοδος ενός φαρμάκου με διαφορετικό βιολογικό μηχανισμό αποτελεί σημαντικό βήμα και ανοίγει νέο κεφάλαιο στη θεραπεία της αληθούς πολυκυτταραιμίας.