Η δυνατότητα που δόθηκε στους γιατρούς του ΕΣΥ να εργάζονται παράλληλα και στον ιδιωτικό τομέα παρουσιάστηκε ως μέτρο ενίσχυσης των εισοδημάτων τους και ως απάντηση στο διαχρονικό φαινόμενο με τα «φακελάκια». Η πραγματικότητα, όμως, όπως προκύπτει από τις νέες καταγγελίες και τις υποθέσεις που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, δείχνει ότι το πρόβλημα παραμένει βαθιά ριζωμένο στο δημόσιο σύστημα υγείας.
Η πρόσφατη υπόθεση με τον αναισθησιολόγο του νοσοκομείου «Άγιοι Ανάργυροι» επανέφερε με σκληρό τρόπο στο προσκήνιο μια παθογένεια που η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας υποστήριζε ότι θα περιοριζόταν. Παρότι ο συγκεκριμένος γιατρός φέρεται να ζήτησε ποσό της τάξης των 100 έως 150 ευρώ, οι καταγγελίες που φτάνουν σε συνδικαλιστικούς φορείς περιγράφουν πολύ υψηλότερα ποσά, ανάλογα με τη βαρύτητα και το είδος της επέμβασης.
Σε αρκετές περιπτώσεις, σύμφωνα με όσα καταγγέλλονται, επίορκοι γιατροί φέρονται να ζητούν ακόμη και 3.000 ευρώ για ένα χειρουργείο, ενώ έχουν καταγραφεί και υποθέσεις με ακόμη μεγαλύτερα ποσά. Πρόσφατα, διευθυντής καρδιοχειρουργικής σε μεγάλο νοσοκομείο της Αθήνας φέρεται να ζητούσε «φακελάκι» έως και 5.000 ευρώ για να χειρουργήσει ασθενή με σοβαρό καρδιολογικό πρόβλημα. Αντίστοιχη υπόθεση είχε καταγραφεί και στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας.
Το επιχείρημα που διαψεύστηκε στην πράξη
Ο υπουργός Υγείας έχει δηλώσει ότι αποστρέφεται το φαινόμενο με τα «φακελάκια». Ωστόσο, η πολιτική πραγματικότητα κρίνεται από τους ελέγχους, τις κυρώσεις και την καθημερινή λειτουργία των νοσοκομείων. Μέχρι σήμερα, δεν φαίνεται να έχουν ενεργοποιηθεί με την απαιτούμενη ένταση οι νομοθετημένοι μηχανισμοί ελέγχου, ώστε να εντοπιστούν οι γιατροί που ζητούν παράνομα χρήματα από ασθενείς για χειρουργικές πράξεις.
Η κυβέρνηση είχε στηρίξει τη δυνατότητα ιδιωτικής εργασίας των γιατρών του ΕΣΥ στο επιχείρημα ότι, αφού θα μπορούσαν πλέον να αυξήσουν νόμιμα τα εισοδήματά τους στον ιδιωτικό τομέα, δεν θα υπήρχε λόγος να απαιτούν παράνομες πληρωμές μέσα στα δημόσια νοσοκομεία.
Το επιχείρημα αυτό, όπως είχαν προειδοποιήσει συνδικαλιστικοί φορείς των γιατρών, αποδεικνύεται ανεπαρκές. Όσοι είχαν μάθει να λειτουργούν έξω από τους κανόνες δεν φαίνεται να αποθαρρύνονται αυτομάτως από τη δυνατότητα νόμιμης απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα. Αντιθέτως, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, ορισμένοι προτιμούν να μη μετακινούνται σε ιδιωτικές κλινικές, όπου οι αμοιβές τους θα δηλώνονται και θα φορολογούνται, και επιλέγουν να συνεχίζουν την παράνομη είσπραξη μαύρου χρήματος μέσα στο ΕΣΥ.
Έτσι, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο εισόδημα των γιατρών. Αφορά την ατιμωρησία, την απουσία πραγματικής εποπτείας και την ανοχή ενός συστήματος που αφήνει τον ασθενή εκτεθειμένο τη στιγμή της μεγαλύτερης αδυναμίας του.
Οι έλεγχοι που μένουν στα χαρτιά
Το υπουργείο Υγείας, σε ό,τι αφορά τις δικλείδες ασφαλείας για την ιδιωτική απασχόληση των γιατρών του ΕΣΥ, φαίνεται να περιορίζεται κυρίως στον έλεγχο του εάν μειώθηκαν τα πρωινά δωρεάν χειρουργεία. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να διαπιστωθεί εάν οι γιατροί μεταφέρουν επεμβάσεις προς τις ιδιωτικές κλινικές.
Το κρίσιμο κενό, όμως, παραμένει. Δεν ελέγχεται επαρκώς εάν ασθενείς οδηγούνται τεχνηέντως στον ιδιωτικό τομέα. Δεν ελέγχεται με την απαιτούμενη αυστηρότητα εάν κάποιοι γιατροί διατηρούν τους ασθενείς στο δημόσιο νοσοκομείο και ταυτόχρονα ζητούν παράνομα χρήματα για να τους χειρουργήσουν.
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, οι γιατροί του ΕΣΥ απαγορεύεται ρητά να προωθούν ασθενείς στον ιδιωτικό τομέα. Η σχετική υπουργική απόφαση θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τη χορήγηση άδειας άσκησης ιδιωτικού έργου, ώστε να προστατευθεί η λειτουργία των δημόσιων νοσοκομείων και να αποτραπεί η εκμετάλλευση των ασθενών.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ότι ο γιατρός δεν μπορεί να ασκεί κλινικό έργο στον ιδιωτικό τομέα σε ασθενείς που εξέτασε στα τακτικά ιατρεία του νοσοκομείου, σε Κέντρο Υγείας ή σε διασυνδεόμενη μονάδα υγείας. Το ίδιο ισχύει και για ασθενείς που βρίσκονται στην ενιαία λίστα χειρουργείου.
Προβλέπεται επίσης ότι η ιδιωτική απασχόληση δεν πρέπει να διαταράσσει τη λειτουργία του νοσοκομείου, το πρόγραμμα εφημεριών, την ολοήμερη λειτουργία ή την αντίστοιχη λειτουργία των Κέντρων Υγείας. Παράλληλα, δεν πρέπει να μειώνεται ο αριθμός των χειρουργικών επεμβάσεων, των ιατρικών επισκέψεων, των διαγνωστικών και επεμβατικών πράξεων ή των παρακλινικών εξετάσεων σε σχέση με το προηγούμενο εξάμηνο.
Οι προϋποθέσεις υπάρχουν, η εφαρμογή απουσιάζει
Για τους γιατρούς του παθολογικού τομέα λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός των τακτικών ιατρείων που διενεργήθηκαν από το σύνολο των υπηρετούντων γιατρών της κλινικής ή του Κέντρου Υγείας. Για τους γιατρούς του χειρουργικού τομέα εξετάζονται ο αριθμός και η βαρύτητα των χειρουργικών πράξεων, ενώ για τους γιατρούς του εργαστηριακού τομέα υπολογίζεται το σύνολο των πράξεων του τμήματος.
Η υπουργική απόφαση προβλέπει ακόμη ότι ο αιτών γιατρός δεν πρέπει να βρίσκεται σε άδεια άνευ αποδοχών ή σε άλλη μορφή άδειας, πέραν της κανονικής, ούτε να τελεί υπό καθεστώς αργίας ή αναστολής καθηκόντων. Παράλληλα, απαιτείται διατήρηση των δεικτών παραγωγικότητας των κλινικών και των τμημάτων του νοσοκομείου στα επίπεδα του προηγούμενου εξαμήνου, με μέγιστη επιτρεπόμενη απόκλιση 10%.
Επιπλέον, απαγορεύεται ο γιατρός που ασκεί ιδιωτικό έργο να συνεργάζεται, με οποιαδήποτε σχέση, με προμηθεύτριες εταιρείες των δημόσιων νοσοκομείων, των Κέντρων Υγείας ή άλλων διασυνδεόμενων μονάδων.
Το θεσμικό πλαίσιο εμφανίζεται αυστηρό στα χαρτιά. Η αξία του, όμως, εξαρτάται από την εφαρμογή του. Χωρίς τακτικούς, ουσιαστικούς και αιφνιδιαστικούς ελέγχους, οι προϋποθέσεις αυτές καταλήγουν να λειτουργούν περισσότερο ως διοικητική επίφαση παρά ως πραγματικό ανάχωμα στην παρανομία.
Το φαινόμενο με τα «φακελάκια» δεν αντιμετωπίζεται με δηλώσεις αποστροφής ούτε με ρυθμίσεις που μένουν ανεφάρμοστες. Απαιτείται πραγματικός έλεγχος, προστασία των ασθενών, διαφάνεια στη λίστα χειρουργείων και μηδενική ανοχή σε όσους μετατρέπουν τη δημόσια υγεία σε πεδίο προσωπικού πλουτισμού.
Η υπόθεση στους «Αγίους Αναργύρους» δείχνει ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από το επιχείρημα της ιδιωτικής απασχόλησης των γιατρών του ΕΣΥ. Όταν ο ασθενής εξακολουθεί να φοβάται ότι θα πληρώσει κάτω από το τραπέζι για να χειρουργηθεί, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ηθικό. Είναι θεσμικό, πολιτικό και βαθιά κοινωνικό.
