Σε νέα φάση έντασης εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Άγκυρα επιμένει να επενδύει στο αναθεωρητικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και ετοιμάζει νομοθετική πρωτοβουλία που αγγίζει ευθέως το ευαίσθητο πεδίο των θαλάσσιων ζωνών. Η Αθήνα εμφανίζεται να αποφεύγει βιαστικές κινήσεις, καθώς το επίμαχο τουρκικό νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί επίσημα, ωστόσο στο κυβερνητικό επιτελείο επικρατεί αυξημένη επιφυλακή και εξετάζονται εναλλακτικά σενάρια αντίδρασης.
Η ψήφιση του νομοσχεδίου από την τουρκική Εθνοσυνέλευση αναμένεται, σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, μέσα στον Ιούνιο. Το κείμενο φέρεται να περιγράφει τις θαλάσσιες περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί ότι υπάγονται στη δική της ευθύνη, καθώς και τις δραστηριότητες που θα μπορούν να ασκούνται εκεί. Τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η ρύθμιση θα δίνει στον πρόεδρο της γειτονικής χώρας τη δυνατότητα να κηρύσσει θαλάσσιες περιοχές ειδικού σκοπού για αλιεία, προστασία θαλάσσιου περιβάλλοντος και άλλες χρήσεις, ακόμη και σε ζώνες όπου δεν έχει ανακηρυχθεί Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Η Αθήνα σε αναμονή, με αυξημένη ετοιμότητα
Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, προειδοποίησε ότι τυχόν επαναφορά παλαιών τουρκικών θέσεων ή διατύπωση νέων διεκδικήσεων θα ήταν αντιπαραγωγική. Τόνισε, μάλιστα, ότι η Ελλάδα διαθέτει τα μέσα για να διαχειριστεί τέτοιες κινήσεις, τόσο προληπτικά όσο και κατασταλτικά, σημειώνοντας πως το «έτσι θέλω» αποτελεί ένδειξη αδυναμίας και όχι ισχύος.
Από την κυβέρνηση προβάλλεται η θέση ότι τα τελευταία χρόνια υπήρξαν βήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ιδίως σε πεδία όπως το μεταναστευτικό. Την ίδια στιγμή, όμως, κυβερνητικά στελέχη επιμένουν ότι οι ελληνικές κόκκινες γραμμές έχουν τεθεί με σαφήνεια και ότι τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» δεν ισοδυναμούν με αδράνεια.
Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει την πολιτική της ως ενεργητική διαχείριση και όχι ως παθητική αναμονή. Ωστόσο, η τουρκική νομοθετική κινητικότητα γύρω από τη «Γαλάζια Πατρίδα» θέτει εκ των πραγμάτων το ερώτημα αν η Αθήνα διαθέτει σαφές σχέδιο αποτροπής ή αν περιορίζεται σε δηλώσεις προειδοποίησης μέχρι να διαμορφωθούν τετελεσμένα.
Το Δίκαιο της Θάλασσας και οι μονομερείς κινήσεις της Άγκυρας
Κυβερνητικές πηγές υπενθυμίζουν ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει πως κράτη με παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές οφείλουν να συμφωνούν από κοινού για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Συνεπώς, οποιαδήποτε μονομερής τουρκική ενέργεια δεν μπορεί να παράγει νόμιμο αποτέλεσμα έναντι της Ελλάδας και δεν αποκτά διεθνές έρεισμα.
Παρά ταύτα, η ίδια η πιθανότητα ψήφισης ενός τέτοιου νόμου από την τουρκική Βουλή δημιουργεί νέο πεδίο έντασης. Η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον σε ρητορική ή σε χάρτες που κυκλοφορούν στα μέσα ενημέρωσης. Επιχειρεί να δώσει θεσμική μορφή σε ένα αναθεωρητικό αφήγημα, το οποίο αμφισβητεί στην πράξη ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και επιχειρεί να μετατρέψει τις μονομερείς αξιώσεις σε εσωτερικό δίκαιο.
Η ελληνική πλευρά διαμηνύει ότι υπάρχουν έτοιμα σενάρια για κάθε ενδεχόμενο. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, είναι αν η διπλωματική και αμυντική προετοιμασία θα προηγηθεί των τουρκικών κινήσεων ή αν η Ελλάδα θα βρεθεί για ακόμη μία φορά να αντιδρά εκ των υστέρων σε έναν σχεδιασμό που η Άγκυρα προωθεί μεθοδικά και σε βάθος χρόνου.
Ποντιακή Γενοκτονία, Patriot και παρέμβαση Σαμαρά
Το κλίμα επιβαρύνθηκε περαιτέρω από την προκλητική ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών για τις εκδηλώσεις μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Η Άγκυρα, υιοθετώντας ανιστόρητη και εμπρηστική ρητορική, κάλεσε τις ελληνικές αρχές να σταματήσουν, όπως ισχυρίστηκε, να «εκμεταλλεύονται την ιστορία για πολιτικά κίνητρα» και να μην τη χρησιμοποιούν για «υποκίνηση εχθρότητας».
Η ανακοίνωση αυτή ήρθε να επιβεβαιώσει ότι η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική δεν περιορίζεται μόνο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Εκτείνεται και στο πεδίο της ιστορικής μνήμης, όπου η Άγκυρα επιμένει στην άρνηση, στον συμψηφισμό και στην αντιστροφή της πραγματικότητας.
Παράλληλα, η επιστροφή των συστημάτων Patriot από την Κάρπαθο και το Διδυμότειχο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από κόμματα της αντιπολίτευσης και αιχμηρή παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού, Αντώνη Σαμαρά. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, υποστήριξε ότι η απόφαση δεν συνδέεται με καμία εξέλιξη στην Τουρκία και ότι ελήφθη για καθαρά επιχειρησιακούς λόγους, έπειτα από εισήγηση του υπουργείου Άμυνας και του ΓΕΕΘΑ.
Κυβερνητικές πηγές σημειώνουν ότι η Κάρπαθος παραμένει ενταγμένη στον συνολικό αμυντικό σχεδιασμό της χώρας και ότι στο αεροδρόμιό της θα μετασταθμεύει ζεύγος Mirage 2005. Για την Κύπρο, αναφέρεται ότι η ελληνική Πολεμική Αεροπορία θα συνεχίσει να υποστηρίζει την άμυνα της Κυπριακής Δημοκρατίας με τουλάχιστον ένα ζεύγος μαχητικών, όσο διαρκεί η κρίση στην ευρύτερη περιοχή.
Ο Αντώνης Σαμαράς, πάντως, έκανε λόγο για μείζονα ερωτήματα από την απόφαση απομάκρυνσης οπλικών συστημάτων από Κάρπαθο, Διδυμότειχο και Κύπρο, ειδικά σε μια περίοδο όπου η Τουρκία απειλεί με νέο παράνομο casus belli για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Ζήτησε, μάλιστα, άμεση έκτακτη σύγκληση κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις τουρκικές απειλές, τονίζοντας ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να παραμένει αδρανής όταν η Άγκυρα υλοποιεί σχεδιασμούς δεκαετιών.
Η παρέμβασή του συνδέει την ιστορική μνήμη της 19ης Μαΐου με τη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα. Σε μια περίοδο αναθεωρητισμού, η Ελλάδα καλείται να απαντήσει όχι μόνο με δηλώσεις ψυχραιμίας, αλλά με σαφή στρατηγική, ενεργή διπλωματική κινητοποίηση και αποτρεπτική συνέπεια. Η τουρκική επιμονή στη «Γαλάζια Πατρίδα» και η παράλληλη αμφισβήτηση της ιστορικής μνήμης του Ποντιακού Ελληνισμού δείχνουν ότι η Άγκυρα κινείται σε πολλαπλά επίπεδα. Η Αθήνα δεν έχει περιθώριο για πολιτική αδράνεια.
