Η Δήλος βυθίζεται: Κίνδυνος για τις αρχαιότητες

Το μυθικό νησί της Δήλου, γενέτειρα του Απόλλωνα και της Άρτεμης, αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή απειλή. Σύμφωνα με τα ευρήματα του καθηγητή Φυσικών Καταστροφών, Κωνσταντίνου Συνολάκη, το νησί βυθίζεται σταδιακά, με ρυθμό ενός εκατοστού ετησίως, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο τον ανεκτίμητο αρχαιολογικό του πλούτο.

Η έρευνα του κ. Συνολάκη, η οποία μοντελοποίησε γεωλογικά δεδομένα των τελευταίων 600 ετών, αποκαλύπτει ότι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, σε συνδυασμό με τις τεκτονικές καταβυθίσεις, δημιουργεί ένα ανησυχητικό σκηνικό. Συγκεκριμένα, τα πιο απαισιόδοξα μοντέλα προβλέπουν ότι έως το 2100, περίπου 50 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα ξηράς θα καλυφθούν από τα νερά, ενώ οι λιγότερο απαισιόδοξες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για βύθιση που μπορεί να φτάσει έως και τα 90 εκατοστά. Είναι χαρακτηριστικό ότι η γειτονική Μύκονος βυθίζεται με ρυθμό μόλις 2 χιλιοστών ετησίως, ενώ η Δήλος παρουσιάζει πενταπλάσιο ρυθμό.

Η ανάγκη για τη λήψη άμεσων μέτρων είναι επιτακτική. Ο καθηγητής Συνολάκης προτείνει την κατασκευή μικρών τοιχίων στα πιο επικίνδυνα σημεία, προκειμένου να αναχαιτιστεί η διαβρωτική δύναμη της θάλασσας. Ο κίνδυνος να εξαφανιστούν οι αρχαιότητες κάτω από το νερό, ακόμη και μέσα στα επόμενα είκοσι χρόνια, είναι ορατός. Οι συνεχείς μετρήσεις που θα πραγματοποιηθούν τα επόμενα χρόνια θα βοηθήσουν στον προσδιορισμό του ποσοστού της βύθισης που οφείλεται στην άνοδο της θαλάσσιας στάθμης και σε εκείνο που οφείλεται στη γεωλογική καθίζηση. Ο ίδιος σημειώνει χαρακτηριστικά: «Πρέπει να προστατευθούν γιατί δεν νομίζω η Άρτεμις και ο Απόλλων να μας συγχωρήσουν».

Πέρυσι, για πρώτη φορά, τοποθετήθηκαν σταθμοί μέτρησης της βύθισης στον αρχαιολογικό χώρο, στο πλαίσιο των αναγκών του κτηματολογίου. Οι παρατηρήσεις κατέδειξαν μεγάλες αλλαγές. Η ικανότητα του νερού να αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες θερμικής ενέργειας, λόγω της αργής θέρμανσης και ψύξης του, σημαίνει ότι ακόμη και αν το φαινόμενο του θερμοκηπίου εξαφανιζόταν, η θερμική ενέργεια που ήδη αποθηκεύτηκε δεν θα μειωνόταν, ενώ το φαινόμενο δεν πρόκειται να σταματήσει.

Η γεωλογική ιστορία και ο μύθος

Η αρχαία Ορτυγία, όπου σύμφωνα με τον Ομηρικό ύμνο η Λητώ γέννησε την Άρτεμη, κινδυνεύει να χάσει για πάντα τον θεό του φωτός, Απόλλωνα. Παρότι ο θεός είναι γνωστός ως Αλεξίκακος, «αποτρεπτικός του κακού», δεν θα μπορέσει να αποτρέψει την καταστροφή. Ο μύθος της «Αδήλου-Δήλου» ίσως περιγράφει τις γεωλογικές ανακατατάξεις σε βάθος χιλιετιών. Κάποτε το Αιγαίο ήταν μια βατή περιοχή, έως ότου το λιώσιμο των παγετώνων πλημμύρισε τη λεκάνη της Μεσογείου, και οι υψηλότερες περιοχές αναδύθηκαν ως νησιά.

Από τότε, η θάλασσα ανεβαίνει απειλητικά, εξαφανίζοντας πόλεις, ανάκτορα και λιμένες του αρχαίου κόσμου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αλεξάνδρεια, όπου η άνοδος της στάθμης των υδάτων, σε συνδυασμό με το σαθρό και ασταθές έδαφος, κατάπιε τις πόλεις Θώνις-Ηράκλειον και Κάνωπος. Το 332 π.Χ., ο μηχανικός Δεινοκράτης, κατ' εντολή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ανέλαβε τον πολεοδομικό σχεδιασμό της Αλεξάνδρειας, βασισμένο στο Ιπποδάμειο Σχέδιο, και επινόησε ένα σύστημα αγωγών για τη διανομή του νερού από τον Νείλο. Οι μεταγενέστεροι κατακτητές, Ρωμαίοι και Άραβες, δόμησαν άναρχα και κατέστρεψαν τις διόδους παροχής νερού, προκαλώντας καθίζηση.

Η ανάγκη για ένα σύγχρονο Δεινοκράτη

Δεν χρειάζεται ένας σεισμός ή ένα τσουνάμι για να χαθούν τα αρχαία ιερά της Δήλου. Οι αρχαιολόγοι αποκαλύπτουν το παρελθόν και προσπαθούν να το διαφυλάξουν. Ωστόσο, για να διασωθεί, χρειάζεται ένας σύγχρονος Δεινοκράτης ή ένας Ιππόδαμος. Με δεδομένη τη γεωλογία και την κλιματική αλλαγή, ίσως ο μόνος τρόπος διάσωσης των αρχαίων ιερών είναι η μεταφορά τους σε ασφαλές σημείο, εκτός νήσου. Χωρίς τον φόβο μιας φυσικής καταστροφής, ο βωμός της Περγάμου μεταφέρθηκε στο Βερολίνο, προκειμένου να «δανειστούν» την ελληνική ιστορία για να γεμίσουν τα μουσεία τους και να εκπολιτιστούν.