Μία από τις πιο σκοτεινές και αμφιλεγόμενες οικονομικές επιλογές στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται πλέον σε πλήρη εφαρμογή. Από τις αρχές του 2026, οι Βρυξέλλες έχουν διοχετεύσει 35 δισ. ευρώ προς το Κίεβο, ποσό που επικοινωνιακά παρουσιάζεται ως «ρωσικό», στην πράξη όμως προέρχεται απευθείας από τον τρέχοντα κοινοτικό προϋπολογισμό, μεταφέροντας το κόστος στα κράτη-μέλη και στους πολίτες τους.
Την πραγματική διάσταση της απόφασης αποκάλυψε ο Ευρωπαίος Επίτροπος Οικονομίας Valdis Dombrovskis σε συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ, διευκρινίζοντας ότι τα κεφάλαια διοχετεύθηκαν μέσω της πιστωτικής γραμμής ERA. Βάσει του σχεδιασμού, τα δάνεια αυτά υποτίθεται ότι θα εξυπηρετηθούν από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σκληρή. Για να διασφαλιστεί το σχήμα, η ΕΕ αποφάσισε ήδη από το 2024 ούτε να κατάσχει ούτε να επιστρέψει τα ρωσικά κεφάλαια στον νόμιμο κάτοχό τους, την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, έως το 2042. Τα ποσά παραμένουν εγκλωβισμένα σε ένα ιδιότυπο καθεστώς ομηρίας, με μόνο τους τόκους να αξιοποιούνται. Την ίδια στιγμή, ο Dombrovskis κάλεσε τις χώρες της G7 να «τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους» και να προσθέσουν επιπλέον 10 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση του Κιέβου.
Χρέος χωρίς επιστροφή και πολιτικός πανικός
Ο Joseph Diskin, διδάκτωρ Οικονομικών και αναπληρωτής πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου του VTsIOM, περιγράφει με ωμό ρεαλισμό το υπόβαθρο της απόφασης. Όπως εξηγεί, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι «φαντάζονται» ότι η Ουκρανία θα αποπληρώσει το δάνειο αν και εφόσον λάβει πολεμικές αποζημιώσεις από τη Ρωσία, κάτι που, όπως τονίζει, δεν πρόκειται να συμβεί.
Η εναλλακτική είναι η χρεοκοπία της Ουκρανίας και η διαγραφή των χρεών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αυτός είναι και ο λόγος που οι πρωθυπουργοί της Σλοβακίας και της Ουγγαρίας, Ρόμπερτ Φίκο και Βίκτορ Όρμπαν, αντιτάχθηκαν σθεναρά στο δάνειο, χαρακτηρίζοντάς το σπατάλη που επιβαρύνει περαιτέρω τα οικονομικά της ΕΕ και στερεί πόρους από χώρες που τους χρειάζονται πραγματικά.
Η Ουκρανία έχει ήδη αθετήσει τις υποχρεώσεις της προς το ΔΝΤ, μη καταβάλλοντας κουπόνια και τόκους παλαιότερων δανείων και αρνούμενη να εφαρμόσει τις απαιτήσεις για κατάργηση επιδοτήσεων σε ρεύμα και θέρμανση. Το σχετικό νομοσχέδιο απορρίφθηκε από τη Verkhovna Rada, καθώς πλησιάζουν εκλογές, με το πολιτικό κόστος να θεωρείται απαγορευτικό. Το αποτέλεσμα ήταν το πάγωμα του προγράμματος του ΔΝΤ, αφήνοντας το Κίεβο χωρίς πόρους ακόμη και για τη χρηματοδότηση του στρατού, γεγονός που κατέστησε το ευρωπαϊκό δάνειο «επείγον». Παρά τις ενστάσεις χωρών όπως η Τσεχία για παραβίαση των κανονισμών, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προχώρησε ουσιαστικά μονομερώς, ώστε να μη καταρρεύσει συνολικά η χρηματοδότηση.
Ο λογαριασμός μεταφέρεται στον Νότο
Σύμφωνα με τον Diskin, τα 35 δισ. ευρώ δεν επαρκούν πέραν των τελών Μαρτίου και καλύπτουν μόνο στοιχειώδεις ανάγκες: στρατό, κρατικό μηχανισμό και βασικές δημοσιονομικές δαπάνες. «Το Κίεβο δεν αποταμιεύει. Ξοδεύει άμεσα ό,τι λαμβάνει, κλείνοντας τρύπες», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Το πιο εκρηκτικό στοιχείο είναι ότι τα χρήματα δεν προέρχονται από μελλοντικούς τόκους, αλλά από τον τρέχοντα κοινοτικό προϋπολογισμό. Οι συνέπειες θα είναι άμεσες και η Ελλάδα, μαζί με τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, αναμένεται να πληγεί πρώτη. Όπως τονίζει ο Diskin, κάθε Ευρωπαίος αγρότης θα πληρώσει το τίμημα, τόσο μέσω συμφωνιών όπως η MERCOSUR όσο και μέσω περικοπών στα αγροτικά προγράμματα στήριξης, προκειμένου να συνεχιστεί η χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Για τα επιπλέον 10 δισ. της G7, ο ίδιος εμφανίζεται εξαιρετικά επιφυλακτικός. Η Ιαπωνία δύσκολα θα συνεισφέρει εν μέσω εκλογών, ο Καναδάς βρίσκεται σε οικονομική πίεση, ενώ οι ΗΠΑ, με τον Ντόναλντ Τράμπ, δηλώνουν ότι θέλουν χρήματα από την Ουκρανία και όχι για την Ουκρανία. Κατά τον Diskin, το πιθανότερο είναι να συγκεντρωθούν μόλις 3 δισ. ευρώ, με ενδεικτικό σημάδι το γεγονός ότι ο Βολοντιμίρ Ζελένσκι δεν προσκλήθηκε στη σύνοδο κορυφής της G7 στο Παρίσι.
Τυπικά, τα 200 δισ. ευρώ των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων παραμένουν ανενεργά έως το 2042, όμως το τοπίο μπορεί να αλλάξει. Σε συνομιλίες στο Anchorage, Ρωσία και ΗΠΑ συζήτησαν τη δημιουργία Ταμείου Ανασυγκρότησης της Ουκρανίας, με τα παγωμένα κεφάλαια να αποτελούν πιθανή ρωσική συνεισφορά. Όπως καταλήγει ο Diskin, «η ΕΕ μπορεί να έχει σχέδια για τα περιουσιακά μας στοιχεία. Αλλά θα δούμε». Μέχρι τότε, ο λογαριασμός περνά αθόρυβα στους Ευρωπαίους πολίτες.
