Η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να εξεύρει διέξοδο από τον πόλεμο με το Ιράν περιπλέκεται ακόμη περισσότερο, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε έναν νέο στόχο στην ατζέντα του. Τη Δευτέρα, δήλωσε ότι ζήτησε από τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Τουρκία, την Αίγυπτο και την Ιορδανία να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ, μια συμφωνία-κληρονομιά της πρώτης του θητείας που αποσκοπεί στη δημιουργία ιστορικών δεσμών με το Ισραήλ. Η κίνηση αυτή προκάλεσε σύγχυση, καθώς Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές βρίσκονταν σε συνομιλίες για τη διατύπωση ενός μνημονίου κατανόησης, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει μελλοντικό πλαίσιο για ειρηνευτικές συνομιλίες.
Ωστόσο, οι πολιτικές συνθήκες σε αυτά τα κράτη, που έχουν επιβαρυνθεί από τον ρόλο του Ισραήλ στον πόλεμο με το Ιράν, καθιστούν δύσκολο ακόμη και για αυταρχικούς ηγέτες να προσφέρουν τις παραχωρήσεις που επιθυμεί ο Τραμπ. Η δήλωση του Τραμπ ότι ακόμη και το Ιράν θα μπορούσε να ενταχθεί στις συμφωνίες σε περίπτωση ειρηνευτικής συμφωνίας μοιάζει με φαντασίωση, ανάλογη με το προηγούμενο όραμά του για μια "Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής" στη Γάζα. "Ουάου, αυτό θα ήταν πραγματικά κάτι ξεχωριστό!", έγραψε ο Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προσθέτοντας ότι "αυτή θα είναι η σημαντικότερη συμφωνία που θα υπογράψουν ποτέ αυτές οι μεγάλες αλλά πάντα συγκρουόμενες χώρες".
Είναι αδιανόητο η Ισλαμική Δημοκρατία να αναγνωρίσει το Ισραήλ στο άμεσο μέλλον, ιδίως μετά τις επιδρομές που σκότωσαν τον Ανώτατο Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ. Δεν υπάρχει καμία πιθανότητα το Ισραήλ να εξετάσει ένα τέτοιο βήμα απέναντι σε έναν εχθρό που θεωρεί υπαρξιακή απειλή. Επιπλέον, προκύπτουν ερωτήματα σχετικά με την ικανότητα του Τραμπ να πείσει συμμάχους, μετά από έναν πόλεμο που έχει διαλύσει τη σταθερότητα της περιοχής και έχει προκαλέσει σοβαρές οικονομικές ζημιές.
Η στρατηγική του Τραμπ και οι προκλήσεις
Μία εξήγηση για την κίνηση του Τραμπ είναι ότι, παρά την απογοήτευση από τον πόλεμο που έχει πλήξει τα ποσοστά αποδοχής του, δεν έχει εγκαταλείψει τα μεγαλόπνοα οράματά του για μετασχηματισμό της Μέσης Ανατολής. Μια περίοδος συμφιλίωσης και διεύρυνσης των οικονομικών, πολιτικών και πολιτιστικών δεσμών είναι απαραίτητη για την εξάλειψη του ιστορικού δηλητηρίου που κάνει κάθε πόλεμο προάγγελο του επόμενου. Ωστόσο, είναι σαφές ότι αυτή δεν είναι η κατάλληλη στιγμή. Οποιαδήποτε πεποίθηση του Τραμπ περί του αντιθέτου θα δημιουργούσε σοβαρές αμφιβολίες για την αντίληψή του σχετικά με την πραγματικότητα στην περιοχή. Αυτό αποτέλεσε σταθερό πρόβλημα, οδηγώντας τον να υποτιμήσει το Ιράν ως στρατιωτικό αντίπαλο και να θεωρήσει ότι το καθεστώς του θα κατέρρεε γρήγορα.
Το Ιράν παραμένει αλύγιστο. Ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης ισχυρίζεται ότι η χώρα του είναι ισχυρότερη σήμερα απ' ό,τι ήταν την πρώτη ημέρα του πολέμου, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars News Agency. Πίσω από όλα αυτά, ίσως υπάρχει πολιτικός τακτικισμός. Μία πιθανότητα είναι ότι ο Τραμπ ήλπιζε να προσφέρει κίνητρα στους Ισραηλινούς, με τη μορφή ουσιαστικών οφελών ασφάλειας, ώστε να αποδεχθούν μια συμφωνία με το Ιράν, η οποία πιθανότατα θα είναι αντιδημοφιλής στο εβραϊκό κράτος. Ή ίσως επιδίωκε να κατευνάσει τους σκληροπυρηνικούς Ρεπουμπλικάνους, που διερωτήθηκαν αν επρόκειτο να υποχωρήσει απέναντι στο Ιράν.
Οι επικριτές του Τραμπ μπορεί να συμπεράνουν ότι απλώς προσπαθεί να κατακλύσει τον δημόσιο διάλογο με αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, είτε για να αποσπάσει την προσοχή από τον αργό ρυθμό των συνομιλιών, είτε για να παρουσιαστεί ως ηγέτης που επιδιώκει ιστορική νίκη μετά από έναν πόλεμο που διέψευσε τις προσδοκίες του.
Οι αντιδράσεις των αραβικών κρατών
Πολλά αραβικά κράτη του Κόλπου έχουν πιο επείγουσες προτεραιότητες από το να ανησυχούν για τη σχέση τους με το Ισραήλ. Η σύγκρουση έχει πλήξει σοβαρά το επιχειρηματικό μοντέλο και τη σταθερότητα των χωρών του Κόλπου, που προσπαθούν να επαναπροσδιοριστούν ως οάσεις για εύπορους Δυτικούς. Η οικονομία της περιοχής έχει αποδυναμωθεί από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ένα ενδεχόμενο που φαίνεται πως αιφνιδίασε την ομάδα του Τραμπ. Όταν τελειώσει ο πόλεμος, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα πιο ασταθές και επιθετικό Ιράν. Ενδέχεται να επανεξετάσουν τις στρατηγικές εθνικής ασφάλειάς τους, αφού η σύνδεσή τους με τις ΗΠΑ τους κατέστησε στόχο ιρανικών drones και πυραύλων.
Ο Τραμπ ζητά από τα αραβικά κράτη να κάνουν ένα πολιτικά δυσάρεστο άλμα. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής στους λαούς τους, εν μέρει λόγω πολιτικών εμποδίων που προϋπήρχαν του πολέμου. Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, έχει καταστήσει σαφές ότι η ένταξή της στις Συμφωνίες του Αβραάμ θα εξαρτηθεί από τη δημιουργία μιας πορείας προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Αυτό μοιάζει πιο μακρινό από ποτέ μετά τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων αμάχων στη Γάζα. Οι συνεχιζόμενες ισραηλινές επιχειρήσεις στον θύλακα και η βία από εξτρεμιστές εποίκους στη Δυτική Όχθη έχουν περιορίσει ακόμη περισσότερο το πολιτικό περιθώριο για συμβιβασμό. Το Ισραήλ δείχνει να πιστεύει ότι η διατήρηση της ασφάλειάς του θα αποτελεί διαρκή αποστολή, στάση που θα επιβαρύνει την περιφερειακή πολιτική. Τη Δευτέρα, ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να εντείνει τις επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ στο Λίβανο, ένα βήμα που, όπως δήλωσε, συντονίστηκε με τις ΗΠΑ.
"Πολλές από τις αντιλήψεις στην περιοχή για το Ισραήλ κάθε άλλο παρά κολακευτικές είναι", δήλωσε ο Hasan Alhasan στο CNN. "Νομίζω ότι πολλές χώρες της περιοχής βλέπουν τις ενέργειες του Ισραήλ ως εξαιρετικά επικίνδυνες και αποσταθεροποιητικές. Το Ισραήλ ήταν ένας από τους δύο βασικούς παράγοντες που ξεκίνησαν αυτόν τον περιφερειακό πόλεμο και πιστεύω ότι οι χώρες της περιοχής ολοένα και περισσότερο συσπειρώνονται για να εξισορροπήσουν τη στρατηγική επιθετικότητα του Ισραήλ".
Ο στρατιωτικός αναλυτής του CNN, Cedric Leighton, χαρακτήρισε το σχέδιο του Τραμπ ως "ευσεβή πόθο". Δήλωσε ότι "από στρατηγικής άποψης έχει λογική να προσπαθήσουμε να φέρουμε το Ιράν με το μέρος μας, αλλά δεν βρισκόμαστε ακόμη εκεί". Πρόσθεσε ότι "το να συμφωνήσουν τα αραβικά κράτη να γίνουν μέρος των Συμφωνιών του Αβραάμ και να αναγνωρίσουν το Ισραήλ αυτή τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή ίσως είναι ένα βήμα υπερβολικά μεγάλο". Μια γενική εκλογική αναμέτρηση στο Ισραήλ αργότερα μέσα στη χρονιά καθιστά επίσης απίθανο το ενδεχόμενο η Σαουδική Αραβία ή άλλα κράτη να προχωρήσουν σε νέες συμφωνίες.
Το διαρκές ελάττωμα της αμερικανικής πολιτικής
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ υπογράφηκαν το 2020 μεταξύ του Ισραήλ και τεσσάρων αραβικών κρατών (Μαρόκο, ΗΑΕ, Μπαχρέιν, Σουδάν) και θεωρήθηκαν ως ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της πρώτης θητείας Τραμπ. Ο Τραμπ πάντοτε οραματιζόταν την επέκτασή τους, κάτι που φαινόταν πιθανό στις αρχές της δεύτερης θητείας του, όταν η ομάδα του διαπραγματεύτηκε μια κατάπαυση του πυρός στη Γάζα. Ωστόσο, η ιδέα μιας μαζικής επέκτασης, τη στιγμή που οι ΗΠΑ δεν έχουν εξασφαλίσει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, μοιάζει σχεδόν παράλογη.
Οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, κυνηγούν μεγαλεπήβολους στόχους στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία χωρίς επιτυχία, οδηγώντας τους επικριτές να αμφισβητούν τη σοφία της ανάθεσης περίπλοκων διπλωματικών προβλημάτων σε μεγιστάνες των επιχειρήσεων. Η έλλειψη επιτυχίας τους υπονομεύει τη βασική ιδέα της προεδρίας Τραμπ: ότι είναι ένας χαρισματικός διαπραγματευτής, ικανός να πετυχαίνει breakthroughs. Αυτό ίσως αποτελεί ακόμη μία περίπτωση όπου οι ΗΠΑ υιοθετούν θέσεις που φαίνονται λογικές από τη δυτική σκοπιά, αλλά καταρρέουν όταν έρχονται σε επαφή με τη Μέση Ανατολή. Αυτό υπήρξε διαχρονικό ελάττωμα της αμερικανικής πολιτικής για μεγάλο μέρος του 21ου αιώνα, συμπεριλαμβανομένων των πολέμων στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Οι πρακτικές δυσκολίες αντανακλώνται και στην ένταξη του Πακιστάν στη λίστα του Τραμπ. Η συμμετοχή στις Συμφωνίες του Αβραάμ θα απαιτούσε τεράστια μεταστροφή σε μια μουσουλμανική χώρα με ασταθείς πολιτικές συνθήκες. Παρότι το Ισλαμαμπάντ έχει προσπαθήσει να προσεγγίσει τον Αμερικανό πρόεδρο, δεν έχει αναγνωρίσει επίσημα το Ισραήλ. Ο πρόεδρος παραδέχθηκε ότι αρκετές χώρες ίσως έχουν λόγους να μην ενταχθούν. Πηγή με γνώση του θέματος δήλωσε στο CNN ότι ο Τραμπ ενθάρρυνε τα κράτη να συμμετάσχουν, αλλά δεν το έθεσε ως όρο οποιασδήποτε συμφωνίας με το Ιράν. Σε κάθε περίπτωση, υπάρχουν λόγοι να αμφισβητείται κατά πόσο, μετά από έναν πόλεμο που έχει αμαυρώσει την αμερικανική ισχύ, τα αιτήματά του εξακολουθούν να έχουν βαρύτητα. "Δεν είναι απολύτως σαφές τι ακριβώς έχει να επιδείξει ο πρόεδρος Τραμπ από το ιστορικό του στη διαχείριση αυτού του πολέμου, ώστε να αισθάνεται ικανός να επιβάλει μια τέτοια απαίτηση", δήλωσε ο Hasan Alhasan.
