Οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ υπήρξαν επί δεκαετίες στενές και λειτουργικές, με την Άγκυρα να αποτελεί την πρώτη μουσουλμανική χώρα που αναγνώρισε το ισραηλινό κράτος και το Ισραήλ να στηρίζει την Τουρκία κατά τη δεκαετία του 1990 στην αντιμετώπιση του κουρδικού αντάρτικου του ΡΚΚ.
Το επεισόδιο του «Μαβί Μαρμαρά» το 2010 σηματοδότησε τομή, μεταβάλλοντας σταδιακά το πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο των διμερών σχέσεων.
Στοιχεία που παραθέτει η δημοσιογράφος Adelina Sfishta καταγράφουν με σαφήνεια τη μεταστροφή των κοινωνικών αντιλήψεων και στις δύο χώρες. Στην ισραηλινή κοινωνία, κατά τη δεκαετία του 2000, η Τουρκία θεωρούνταν σχεδόν καθολικά φιλική χώρα, με μόλις 0,8% των ερωτηθέντων να τη χαρακτηρίζουν απειλή.
Μετά την άνοδο του πολιτικού Ισλάμ στην εξουσία στην Τουρκία και ιδίως μετά το 2010, η εικόνα αυτή ανετράπη, καθώς το ποσοστό όσων αντιλαμβάνονταν την Τουρκία ως απειλή ανήλθε στο 78%. Το 2025, ύστερα και από τον πόλεμο στη Γάζα, το αντίστοιχο ποσοστό φθάνει πλέον στο 90%.
Η αντίληψη απειλής στην ισραηλινή κοινωνία διαμορφώνεται πρωτίστως σε αμυντικό επίπεδο, χωρίς να συνδέεται με εδαφικές διεκδικήσεις ή επιθετικές προθέσεις εκ μέρους του Ισραήλ.
Εδράζεται κυρίως στον ψυχολογικό αντίκτυπο της τουρκικής ρητορικής και των ενεργειών της Άγκυρας απέναντι στο Ισραήλ, ενώ η άνοδος της Ακροδεξιάς στο εσωτερικό της χώρας ενισχύει περαιτέρω τις αρνητικές αξιολογήσεις.
Στην τουρκική κοινωνία, οι αρνητικές απόψεις για το Ισραήλ ήταν ήδη ιδιαίτερα υψηλές τη δεκαετία του 2000, αγγίζοντας το 80%, και το 2025 φθάνουν το 94%. Παράλληλα, το 89% των πολιτών εκφράζει την πεποίθηση ότι το Ισραήλ διαθέτει επεκτατικά σχέδια εις βάρος της Τουρκίας.
Οι στάσεις αυτές αποδίδονται στις εξελίξεις γύρω από το παλαιστινιακό ζήτημα και στις κυρίαρχες μουσουλμανικές πεποιθήσεις, με τις θετικές απόψεις για το Ισραήλ να περιορίζονται σε οριακή μειοψηφία.
Ενδεχόμενες θετικές εξελίξεις στο παλαιστινιακό θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα μεσαία κοινωνικά στρώματα της Τουρκίας, χωρίς να αναμένεται ουσιαστική μεταβολή στις στάσεις του θρησκευόμενου σουνιτικού πληθυσμού.
Στην ισραηλινή κοινωνία, αντίθετα, μια ηπιότερη τουρκική ρητορική θα μπορούσε να οδηγήσει σε επαναφορά θετικών στάσεων, καθώς η αξιολόγηση των απειλών πραγματοποιείται κυρίως με πολιτικά κριτήρια.
Η προοπτική συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών υπονομεύεται από τον συνεχιζόμενο ανταγωνισμό στη Συρία, από την πιθανότητα ισραηλινής εμπλοκής στο κουρδικό ζήτημα, από τη στάση των κέντρων εξουσίας που αντλούν πολιτικά οφέλη από τη διατήρηση των εντάσεων, καθώς και από τη βαθύτερη απόκλιση των εξωτερικών πολιτικών τους.
Η περιφερειακή σύμπραξη Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου εντάσσεται σε αυτό το νέο πλαίσιο, ενώ στο εσωτερικό του ισλαμικού κόσμου η εχθρική στάση απέναντι στο Ισραήλ εξακολουθεί να απολαμβάνει ευρείας αποδοχής.
Υπό τις παρούσες συνθήκες, η προοπτική μελλοντικής φιλίας μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας παραμένει απομακρυσμένη, χωρίς να διαφαίνεται κοινή απειλή ικανή να ανατρέψει το υφιστάμενο κλίμα. Στο επίπεδο της ισραηλινής κυβερνητικής στρατηγικής, η Τουρκία αξιολογείται ολοένα και περισσότερο ως κορυφαία απειλή για την ασφάλεια του κράτους, ιδίως στο ενδεχόμενο επικράτησής της στη Συρία.
Παρά τη διαρκή ανησυχία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, οι νεοοθωμανικές περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας, η ανεπτυγμένη στρατιωτικοβιομηχανική της βάση και η ιδιότητά της ως κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ την καθιστούν έναν σύνθετο και απαιτητικό αντίπαλο.
Η πιθανότητα αναδιοργάνωσης και εκπαίδευσης των συριακών ενόπλων δυνάμεων υπό τουρκική επιρροή εκλαμβάνεται ως παράγοντας ικανός να οδηγήσει σε άμεση σύγκρουση, ενώ η έκταση των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων και η ταχεία ανάπτυξη μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραυλικών συστημάτων συνιστούν συμβατική στρατιωτική πρόκληση.
Η υστέρηση του Ισραήλ σε ναυτική ισχύ έναντι της Τουρκίας προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στη συνεργασία με το ελληνικό πολεμικό ναυτικό, σε ένα ενδεχόμενο γενικευμένης περιφερειακής κρίσης.
