Καραμανλής από Ξάνθη: Η πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, η Κίνα και το στρατηγικό βάρος του Πειραιά

Παρέμβαση με καθαρό γεωπολιτικό φορτίο έκανε ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη στρατηγική της πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής που, όπως υπογράμμισε, ακολούθησε η κυβέρνησή του. Η τοποθέτησή του πραγματοποιήθηκε μία ημέρα πριν από το συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας και είχε σαφή αναφορά στις ελληνοκινεζικές σχέσεις, στον ρόλο της Ελλάδας ως διεθνούς κόμβου και στη θέση της Κίνας σε ένα διεθνές σύστημα που χαρακτηρίζεται από αστάθεια, αβεβαιότητα και εντεινόμενο ανταγωνισμό.

Ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε σε δείπνο της ΣΕΚΕ και τοπικών φορέων της Ξάνθης προς τιμήν του πρέσβη της Κίνας Fang Qiu. Από τη Θράκη, ο Κώστας Καραμανλής περιέγραψε το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η στρατηγική προσέγγιση Ελλάδας και Κίνας, επιμένοντας ότι η Αθήνα, ήδη από την περίοδο της δικής του διακυβέρνησης, επιδίωξε να κινηθεί πέρα από στενά μονοσήμαντες επιλογές στην εξωτερική πολιτική.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα τότε επιχείρησε να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση, τη ναυτιλία, τον τουρισμό, το εμπόριο και τις εξαγωγές, ώστε να μετατραπεί σε σημείο συνάντησης διαφορετικών γεωπολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς επαναφέρει τη συζήτηση για το εάν η χώρα διαθέτει σήμερα στρατηγικό βάθος ή εάν περιορίζεται σε διαχείριση εξωτερικών πιέσεων χωρίς αντίστοιχη εθνική αυτοπεποίθηση.

Η Ελλάδα ως κόμβος διεθνούς εμβέλειας

Ο Κώστας Καραμανλής τόνισε ότι η κυβέρνησή του είχε επιλέξει μια πολυδιάστατη προσέγγιση στην εξωτερική πολιτική, με βασικό στόχο την ανάπτυξη σχέσεων με διαφορετικά κέντρα ισχύος. Όπως ανέφερε, το κεντρικό όραμα ήταν να καταστεί η Ελλάδα στρατηγικός κόμβος με διεθνή ακτινοβολία, αξιοποιώντας τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και ενισχύοντας τη γεωπολιτική της σημασία.

Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής βρέθηκε η οικονομική διπλωματία. Η Ελλάδα, όπως υποστήριξε, μπορούσε να λειτουργήσει ως πεδίο σύγκλισης πολλών και διαφορετικών συμφερόντων, αναβαθμίζοντας τη θέση της στον χάρτη των διεθνών μεταφορών, του εμπορίου και των επενδύσεων. Σε αυτό το πλαίσιο εντάχθηκε και η προσέγγιση με την Κίνα, σε μια περίοδο κατά την οποία το Πεκίνο αναζητούσε διαύλους προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Ο πρώην πρωθυπουργός υπενθύμισε ότι οι σχέσεις Ελλάδας και Κίνας απέκτησαν ιδιαίτερη δυναμική τα τελευταία είκοσι χρόνια. Ειδική αναφορά έκανε στην περίοδο από το 2004 και μετά, όταν, όπως είπε, η ελληνοκινεζική προσέγγιση φαινόταν αρχικά δύσκολη, λόγω των μεγάλων διαφορών μεγέθους, της γεωγραφικής απόστασης και της συμμετοχής των δύο χωρών σε διαφορετικούς γεωπολιτικούς χώρους. Παρ’ όλα αυτά, οι δύο πλευρές συνέκλιναν σε ένα κρίσιμο σημείο: στην αντίληψη ότι η Ελλάδα μπορούσε να λειτουργήσει ως κόμβος ανάπτυξης και συνεργασίας στην ευρύτερη περιοχή.

Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η Κίνα, την ίδια περίοδο, βρισκόταν σε φάση ισχυρής οικονομικής εξωστρέφειας και αναζητούσε την καταλληλότερη πύλη εισόδου προς την Ευρώπη. Η ελληνική ετοιμότητα να εντάξει τον Πειραιά σε αυτόν τον σχεδιασμό, σύμφωνα με τον Κώστα Καραμανλή, προκάλεσε τότε ενόχληση σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες της περιοχής, γεγονός που αποτυπώνει το πραγματικό στρατηγικό βάρος της επιλογής.

Ο πρώην πρωθυπουργός εξέφρασε ικανοποίηση για το γεγονός ότι η Ελλάδα βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών για στενότερη συνεργασία ευρωπαϊκών κρατών με την Κίνα. Παρουσίασε τη στρατηγική εκείνης της περιόδου ως επιλογή που στηρίχθηκε σε τρεις βασικούς άξονες: τη ναυτιλία, το εμπόριο και τον τουρισμό. Η ναυτιλία, όπως σημείωσε, αποτέλεσε το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας και τον χώρο όπου συναντήθηκαν με τον πιο καθαρό τρόπο τα συμφέροντα των δύο πλευρών.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στις ελληνικές εξαγωγές, με έμφαση σε ποιοτικά αγροτικά προϊόντα όπως το ελαιόλαδο και το κρασί, καθώς και στη δυνατότητα αύξησης των τουριστικών ροών από την Κίνα προς την Ελλάδα. Όπως είπε, οι κινήσεις εκείνης της περιόδου άνοιξαν δρόμο για ενίσχυση του εμπορίου, των επενδύσεων και του τουρισμού.

Ο Πειραιάς, η COSCO και η στρατηγική σχέση με την Κίνα

Ο Κώστας Καραμανλής χαρακτήρισε τη συνεργασία στον ναυτιλιακό τομέα ως το σημείο όπου οι σχέσεις Ελλάδας και Κίνας απέκτησαν πραγματικά στρατηγικό χαρακτήρα. Υπενθύμισε ότι το 2006, κατά την επίσκεψή του στην Κίνα, υπογράφηκε η Ολοκληρωμένη Στρατηγική Εταιρική Σχέση, με βασική παράμετρο τη συνεργασία μεταξύ λιμένων και ναυτιλιακών επιχειρήσεων των δύο χωρών.

Ο σχεδιασμός, σύμφωνα με την περιγραφή του, είχε τρεις στόχους. Πρώτον, να καταστεί η Ελλάδα κύρια πύλη εισόδου κινεζικών προϊόντων προς τα Βαλκάνια και τις ευρωπαϊκές αγορές. Δεύτερον, να εξεταστεί η δυνατότητα συναρμολόγησης κινεζικών προϊόντων σε ελληνικό έδαφος πριν από τη διοχέτευσή τους στις αγορές αυτές. Τρίτον, να αξιοποιηθεί ο ελληνόκτητος στόλος για τη μεταφορά προϊόντων στις διεθνείς αγορές.

Ο πρώην πρωθυπουργός επισήμανε ότι η συμφωνία δεν έμεινε σε επίπεδο διακηρύξεων. Το 2008, μετά την επίσκεψη του τότε Προέδρου της Κίνας Hu Jintao στην Ελλάδα, υπεγράφη η συμφωνία που οδήγησε στην ανάληψη από την COSCO της λειτουργίας και διαχείρισης δύο τερματικών σταθμών εμπορευματοκιβωτίων στο λιμάνι του Πειραιά. Η επένδυση, όπως ανέφερε, συγκαταλεγόταν τότε στις μεγαλύτερες που είχαν πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα.

Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, το λιμάνι του Πειραιά βρίσκεται μεταξύ των πέντε πρώτων λιμανιών της Ευρώπης και αποτελεί το μεγαλύτερο της Μεσογείου. Ο Κώστας Καραμανλής σημείωσε ότι δημιουργήθηκαν χιλιάδες θέσεις εργασίας, ενισχύθηκε η οικονομική δραστηριότητα γύρω από το λιμάνι και η επένδυση απέφερε σταθερά έσοδα στο κράτος, άμεσα και έμμεσα. Πρόσθεσε ότι οι συνολικές επενδύσεις της COSCO στον Πειραιά ξεπερνούν πλέον τα 600 εκατ. ευρώ.

Η πολιτική αιχμή της παρέμβασης βρίσκεται και σε ένα ακόμη σημείο: ο πρώην πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι την περίοδο εκείνη κανένας άλλος σοβαρός διεθνής παράγοντας δεν είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για το λιμάνι του Πειραιά. Η ανάπτυξη του λιμανιού από την COSCO, όπως υποστήριξε, διαμόρφωσε στη συνέχεια ανταγωνιστικό περιβάλλον που προσέλκυσε και άλλους διεθνείς παίκτες.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη σχέση της ελληνικής ναυτιλίας με την Κίνα. Όπως σημείωσε, εκείνη την περίοδο πάνω από το 60% των κινεζικών εισαγωγών και περίπου οι μισές εξαγωγές μεταφέρονταν με ελληνόκτητα πλοία. Παράλληλα, περισσότερα από 400 ελληνόκτητα πλοία κατασκευάστηκαν σε κινεζικά ναυπηγεία μέσα σε διάστημα 10 έως 15 ετών, καθιστώντας τους Έλληνες εφοπλιστές βασικούς πελάτες της κινεζικής ναυπηγικής βιομηχανίας.

Η Θράκη, η Ξάνθη και ο αγροτοδιατροφικός ορίζοντας

Στο δεύτερο μέρος της παρέμβασής του, ο Κώστας Καραμανλής εστίασε στη Θράκη και ειδικότερα στην Ξάνθη, παρουσιάζοντας την περιοχή ως υπόδειγμα ειρηνικής συνύπαρξης Ελλήνων χριστιανών και μουσουλμάνων πολιτών. Μίλησε για μια περιοχή με ιδιαίτερο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό ενδιαφέρον, λόγω της γεωγραφικής της θέσης στα σύνορα της Ελλάδας.

Ο πρώην πρωθυπουργός ανέφερε ότι στη Θράκη η συνύπαρξη διαφορετικών θρησκευτικών και πολιτιστικών παραδόσεων έχει οικοδομηθεί επί δεκαετίες πάνω στην ισονομία και την ισοπολιτεία. Παρουσίασε την Ξάνθη ως πόλη με ισχυρή ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα, κάνοντας ειδική αναφορά στην παλιά πόλη και στη διαδρομή της περιοχής μέσα από τον καπνό, την αγροτική παραγωγή, τη μεταποίηση, το εμπόριο και τον τουρισμό.

Κεντρική θέση στην αναφορά του κατείχε η ΣΕΚΕ Α.Ε., την οποία χαρακτήρισε σημαντικότερο εκπρόσωπο του καπνού στην περιοχή. Υπενθύμισε ότι η συνεταιριστική εταιρεία ιδρύθηκε το 1947 και συνέβαλε καθοριστικά στη στήριξη των καπνοπαραγωγών, των καπνεργατών και των τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, τη συνέδεσε με τη σύγχρονη συνεταιριστική ιδέα, επισημαίνοντας τις δυνατότητες που μπορούν να έχουν οι οργανωμένοι παραγωγικοί φορείς.

Στο δείπνο, όπως ανέφερε, συμμετείχαν διοικήσεις σημαντικών συνεταιριστικών επιχειρήσεων της χώρας, μεταξύ των οποίων η Πίνδος, η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Βόλου, η Παναιγιάλειος Ένωση Συνεταιρισμών, η ΕΑΣ Καβάλας, η ΑΣΕΠΟΠ Βελβεντού και η SYNDEA. Η παρουσία τους συνέδεσε την παρέμβαση με τον ευρύτερο αγροτοδιατροφικό τομέα και τις δυνατότητες εξωστρέφειας της ελληνικής παραγωγής.

Ο Κώστας Καραμανλής παρουσίασε τον Όμιλο ΣΕΚΕ ως τη μεγαλύτερη επιχειρηματική οντότητα στον τομέα του καπνού στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, ο όμιλος εξάγει καπνά σε περισσότερες από 30 χώρες, συνεργάζεται με μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες παραγωγής τσιγάρων, διακινεί ετησίως πάνω από 15 εκατομμύρια κιλά καπνού, απασχολεί περισσότερους από 1.500 εργαζομένους στις χώρες όπου δραστηριοποιείται και συνεργάζεται με περισσότερους από 11.000 καπνοπαραγωγούς.

Παράλληλα, σημείωσε ότι η ΣΕΚΕ αναπτύσσει δράσεις κοινωνικής υπευθυνότητας στους τομείς της προστασίας εργαζομένων και παραγωγών, της υγείας και ασφάλειας στους χώρους εργασίας, της περιβαλλοντικής προστασίας και της αποτροπής της παιδικής εργασίας. Αναφέρθηκε επίσης στη δραστηριοποίησή της πέραν του καπνού, μέσα από την εμπορία και τυποποίηση ποιοτικών ελληνικών αγροτικών προϊόντων, όπως μέλι, χυμός ροδιού και ελαιόλαδο.

Ο πρώην πρωθυπουργός συνέδεσε αυτές τις δυνατότητες με μια πιθανή νέα φάση συνεργασίας με την Κίνα, ώστε ελληνικά προϊόντα υψηλής ποιότητας να αποκτήσουν μεγαλύτερη πρόσβαση στην κινεζική αγορά. Έδωσε έμφαση στον αγροτοδιατροφικό τομέα, στον τουρισμό, στον πολιτισμό, στην εκπαίδευση και στις ανταλλαγές μεταξύ πανεπιστημίων και ιδρυμάτων, περιγράφοντας ένα πεδίο σχέσεων που ξεπερνά τη ναυτιλία και αγγίζει την ευρύτερη παραγωγική και πολιτιστική διπλωματία.

Στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, ο Κώστας Καραμανλής υποστήριξε ότι η Κίνα, σε έναν πολυπολικό και ολοένα πιο ασταθή κόσμο, μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας κατευνασμού και σταθερότητας, λόγω της επιλογής της να ακολουθεί μη παρεμβατική πολιτική. Τόνισε ακόμη ότι Ελλάδα και Κίνα διατηρούν κοινές ανησυχίες και κοινά συμφέροντα, με την Κίνα να στηρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και την Ελλάδα να στηρίζει την αρχή της μίας Κίνας.

Η παρέμβαση Καραμανλή από την Ξάνθη δεν περιορίστηκε σε μια αναδρομή στις ελληνοκινεζικές σχέσεις. Λειτούργησε ως υπενθύμιση μιας εξωτερικής πολιτικής που διεκδικούσε ρόλο, επένδυε στην οικονομική διπλωματία και αξιοποιούσε τις διεθνείς αντιθέσεις προς όφελος της χώρας. Σε μια περίοδο όπου η Ελλάδα καλείται να κινηθεί μέσα σε ένα σκληρό και ρευστό περιβάλλον, η αναφορά στην πολυδιάστατη στρατηγική αποκτά σαφές πολιτικό περιεχόμενο και ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για το βάθος, την αυτονομία και την αποτελεσματικότητα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.