Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα και μεταγενέστερα, οι κοινωνικοί επιστήμονες απέδιδαν μια σειρά χρόνιων προβλημάτων ψυχικής υγείας στη δυσλειτουργική σχέση μεταξύ βρεφών και μητέρων, οι οποίες συχνά χαρακτηρίζονταν αυταρχικές, απορριπτικές, δεσποτικές ή αμφιθυμικές.
Μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια έσπευσε να διαπιστώσει αν, σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμπεριφορά του πατέρα στα πρώτα στάδια της ζωής των παιδιών ενδέχεται να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο στην υγεία τους.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Health Psychology, οι επιστήμονες παρακολούθησαν τις πρώιμες αλληλεπιδράσεις μεταξύ βρεφών 10 μηνών και των γονέων τους και στη συνέχεια επανεξέτασαν τις ίδιες οικογένειες όταν τα παιδιά ήταν 2 και 7 ετών.
Διαπίστωσαν ότι οι πατέρες που δεν έδειχναν αρκετή προσοχή στο μωρό τους στην ηλικία των 10 μηνών, μάλλον δυσκολεύονταν στη συν-γονεϊκότητα και είτε αποσύρονταν είτε προσπαθούσαν να κερδίσουν την προσοχή του παιδιού αργότερα. Στην ηλικία των 7 ετών, τα παιδιά των πατέρων αυτών ήταν πιθανό να εμφανίσουν δείκτες επιβαρυμένης καρδιαγγειακής και μεταβολικής υγείας, όπως αυξημένη αρτηριακή πίεση και σάκχαρο στο αίμα. Η συμπεριφορά των πατέρων ενεργοποιεί μηχανισμούς μεταβολικού στρες, λέει ο Αϊτουράγιο, επικεφαλής της μελέτης και καθηγητής στο Κολέγιο Υγείας και Ανθρωπίνων Ασφαλίσεων του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, και εκ των συγγραφέων της μελέτης.
Οικογένεια και ανάπτυξη
«Φυσικά, περιμέναμε ότι οι κοινωνικές δυσκολίες, όπως η οικογένεια, πατέρες και μητέρες, θα επηρέαζαν την ανάπτυξη του παιδιού. Αλλά σε αυτήν την περίπτωση, η επίδραση προερχόταν μόνο από τους πατέρες», λέει ο Αϊτουράγιο. Όταν η συμμετοχή του πατέρα στις πρώιμες αλληλεπιδράσεις είναι αρνητική, λέει, «τότε αρχίζουμε να βλέπουμε αυτήν την αρνητικότητα να διαχέεται στην οικογένεια και τελικά επηρεάζει την υγεία του παιδιού».
Υπάρχουν πολλές έρευνες που δείχνουν ότι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε οικογένειες με υψηλά επίπεδα στρες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων υγείας, όπως παχυσαρκία, διαβήτη και ακόμα και πρόωρη θνησιμότητα αργότερα στη ζωή τους.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι δείκτες επιβαρυμένης υγείας που ενεργοποιούνται από τη συμπεριφορά των πατέρων σχετίζονται με την ενεργοποίηση μηχανισμών αντίδρασης στο στρες του οργανισμού, καθώς και με επιπέδα γλυκόζης στο αίμα, δεδομένου ότι ο ανθρώπινος οργανισμός εξελίχθηκε ώστε να κινητοποιεί ενέργεια σε συνθήκες κινδύνου.
«Συχνά οι άνδρες, σε σύγκριση με τις γυναίκες, αποσύρονται πιο εύκολα όταν αισθάνονται ότι δεν τα καταφέρνουν»,
τονίζουν οι ερευνητές.
Οι προηγούμενες έρευνες συνήθως είχαν την τάση να εστιάζουν στον τρόπο ανατροφής ενός μόνο γονέα, συνήθως της μητέρας. Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η συνολική δυναμική της οικογένειας επηρεάζει καθοριστικά την υγεία των παιδιών.
Όταν τα παιδιά έφτασαν στην ηλικία των 7 ετών, οι ερευνητές έλαβαν δείγματα αίματος από το δάχτυλό τους για να μετρήσουν διάφορους δείκτες φλεγμονής και μεταβολικής λειτουργίας. Τα δεδομένα ανέδειξαν ότι όσο μικρότερη ήταν η συμμετοχή του πατέρα στις πρώτες αλληλεπιδράσεις, τόσο μεγαλύτερη ήταν η πιθανότητα τα παιδιά να εμφανίσουν χαμηλότερη ποιότητα συν-γονεϊκότητας, μεγαλύτερα προβλήματα στη ρύθμιση συμπεριφοράς και αυξημένα προβλήματα καρδιομεταβολικής υγείας.
Οι συγκεκριμένοι δείκτες συνδέονται με τη μακροπρόθεσμη υγεία, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα παιδιά ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης χρόνιας νοσηρότητας αργότερα στη ζωή τους.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πατέρες έχουν σημασία και οι μητέρες όχι», λέει η Χάνα Μ. Σρέντερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια βιοσυμπεριφορικής υγείας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Συχνά οι άνδρες, σε σύγκριση με τις γυναίκες, αποσύρονται πιο εύκολα όταν αισθάνονται ότι δεν τα καταφέρνουν».
«Οι γονείς διαμορφώνουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις και το άγχος», σύμφωνα με τη μελέτη.
Επίκεντρο η μητέρα
Ο Γκρέγκορι Μίλερ, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Νορθγουέστερν, ο οποίος μελέτησε τις σχέσεις μεταξύ ψυχικής υγείας και στρες, σημειώνει ότι πρόσφατες έρευνες «εστιάζουν ολοένα και περισσότερο στη συμπεριφορά των γονέων, συχνότερα της μητέρας, για την κατανόηση της ψυχικής υγείας των παιδιών».
Ωστόσο, όπως επισημαίνει, οι πατέρες παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο. «Οι γονείς μπορούν να διαμορφώσουν τον τρόπο που οι ίδιοι αντιλαμβάνονται τον κόσμο και αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις και το άγχος».
Οι ερευνητές θα πρέπει να διατηρήσουν τα αποτελέσματα υπό αναπαραγωγή σε μελλοντικές μελέτες, προσθέτει, διότι είναι φυσικό να χρειάζονται μεγαλύτερα δείγματα για ασφαλή συμπεράσματα.
Η Σάρα Σόντερς-Άνταμς, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, προσθέτει ότι πρόκειται για «μια εξαιρετικά σημαντική μελέτη», επισημαίνοντας ωστόσο ότι δεν αποδεικνύει ότι η συμπεριφορά των πατέρων προκαλεί άμεσα προβλήματα στα παιδιά, αλλά ότι «υπάρχει συσχέτιση».
