Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες, αντιμέτωπες με τη σκληρή πραγματικότητα της γεωπολιτικής τους αποδυνάμωσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, επαναφέρουν δυναμικά το σχέδιο του κοινού δανεισμού, επιδιώκοντας να μετασχηματίσουν ριζικά την οικονομική αρχιτεκτονική της Γηραιάς Ηπείρου και να μεταφέρουν κρίσιμες αρμοδιότητες από τα εθνικά κράτη σε ένα κεντρικό ευρωπαϊκό πλαίσιο. Ο κοινός δανεισμός υπήρξε επί δεκαετίες πολιτικό ταμπού για την Ευρωπαϊκή Ένωση, με το γερμανικό Σύνταγμα να θέτει αυστηρούς περιορισμούς στις άμεσες διασώσεις κρατών και το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Καρλσρούης να επιβάλλει διαχρονικά φραγμούς σε επιλογές που θα διεύρυναν την αμοιβαιοποίηση του χρέους ακόμη και επί καγκελαρίας της Angela Merkel, ωστόσο σήμερα το κέντρο αποφάσεων των Βρυξελλών επανέρχεται με επιμονή, επιδιώκοντας να θεμελιώσει μια νέα δημοσιονομική πραγματικότητα με όρους μόνιμης ενοποίησης.
Στο φόντο αυτής της στρατηγικής βρίσκεται η προσπάθεια παγίωσης μιας σκληρής αντιρωσικής γραμμής και η κάλυψη του τεράστιου οικονομικού κόστους της στήριξης της Ουκρανίας, το οποίο σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα υπολογίζεται ότι υπερβαίνει το 1,5 τρισ. ευρώ, γεγονός που εγείρει εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο η Ευρώπη οδηγείται σε ένα καθεστώς διαρκούς υπερχρέωσης. Παράλληλα, οι πολιτικές ισορροπίες σε χώρες-κλειδιά μεταβάλλονται ταχύτατα, με τη δημοτικότητα του Emmanuel Macron και του Friedrich Merz να δοκιμάζεται έντονα, στοιχείο που επιταχύνει πρωτοβουλίες θεσμικού χαρακτήρα πριν από πιθανές πολιτικές ανακατατάξεις σε Παρίσι και Βερολίνο.
Η γεωπολιτική διάσταση της ευρωπαϊκής αδυναμίας αποτυπώθηκε και στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όπου τα καθησυχαστικά λόγια του Marco Rubio για τη διατλαντική σχέση απέσπασαν θερμή υποδοχή, ενώ η μετέπειτα παρουσία του στην Ουγγαρία με σαφή στήριξη προς τον Viktor Orbán ανέδειξε τις πραγματικές προτεραιότητες της Ουάσιγκτον. Υπό την ηγεσία του Donald Trump, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν την Ευρώπη ως γεωπολιτικό εταίρο μειωμένης ισχύος, καταγράφοντας σε επίσημα κείμενα εθνικής ασφάλειας μια εικόνα πολιτισμικής, στρατιωτικής και οικονομικής φθοράς. Μετά και την κρίση της Γροιλανδίας, οι ευρωπαίοι ηγέτες αναζητούν τρόπους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας ενόψει πιέσεων από ΗΠΑ και Κίνα, με την European Commission να προετοιμάζει πακέτο προτάσεων για τη Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου, δίνοντας έμφαση στη μείωση της γραφειοκρατίας, την ενίσχυση επενδύσεων και την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η πρόταση του Emmanuel Macron για «future-focused eurobonds», δηλαδή για κοινό δανεισμό με στόχο τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε άμυνα, ασφάλεια, κλιματική μετάβαση, τεχνητή νοημοσύνη και κβαντική υπολογιστική, πρόταση που συνάντησε άμεσες αντιδράσεις από τη Γερμανία, ενώ έτυχε ισχυρής υποστήριξης από τον Mario Draghi στις παρεμβάσεις του για την ανταγωνιστικότητα της ενιαίας αγοράς. Η λογική που προβάλλεται εστιάζει στη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών σε επίπεδο Ένωσης, ιδίως στον τομέα της άμυνας, όπου η ανάγκη επένδυσης σε στρατηγικές υποδομές, από δορυφορικά συστήματα έως μεταφορικές δυνατότητες, προβάλλεται ως προϋπόθεση στρατηγικής αυτονομίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η European Central Bank υπό την ηγεσία της Christine Lagarde στηρίζει ανοιχτά την ιδέα της έκδοσης κοινού χρέους, θέση που συμμερίζεται και ο πρόεδρος της Bundesbank Joachim Nagel, με το επιχείρημα ότι μια βαθιά και ρευστή αγορά ευρωπαϊκού χρέους θα ενίσχυε τον διεθνή ρόλο του ευρώ ως αποθεματικού νομίσματος σε μια περίοδο αμφισβήτησης της δημοσιονομικής σταθερότητας των Ηνωμένων Πολιτειών. Η εμπειρία του NextGenerationEU χρησιμοποιείται ως πρότυπο για νέες εκδόσεις, ενώ η συζήτηση για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων εντάσσεται στη στρατηγική διοχέτευσης ιδιωτικών αποταμιεύσεων σε ευρωπαϊκές επενδύσεις.
Το εγχείρημα παραμένει πολιτικά ευαίσθητο σε χώρες όπως η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες, όπου ο φόβος μιας μόνιμης δημοσιονομικής ένωσης και αμοιβαιοποίησης χρεών διατηρεί ισχυρά αντανακλαστικά. Ο Emmanuel Macron εισηγείται στοχευμένη χρηματοδότηση επενδυτικών έργων, ωστόσο η συζήτηση για κοινό δανεισμό αναζωπυρώνει το ερώτημα περί δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού Υπουργείου Οικονομικών, ζήτημα που είχε τεθεί ευθέως στο παρελθόν από τον Wolfgang Schäuble.
Παράλληλα, η Christine Lagarde προωθεί τη λογική των «συνασπισμών προθύμων», υποστηρίζοντας ότι η εμβάθυνση της ολοκλήρωσης μπορεί να προχωρήσει χωρίς την ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών, επικαλούμενη ως παράδειγμα τη λειτουργία της ευρωζώνης των 21 χωρών. Σε συνέντευξή της στη The Wall Street Journal στις 21 Φεβρουαρίου 2026, κάλεσε τις κυβερνήσεις να επιταχύνουν μεταρρυθμίσεις που καθυστερούν επί μακρόν, ενώ η Ursula von der Leyen άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο ενισχυμένης συνεργασίας εφόσον δεν επιτευχθεί ομοφωνία. Η μερική υλοποίηση μέτρων για την ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών, την εταιρική εναρμόνιση και τον συντονισμό της έρευνας προβάλλεται ως μοχλός ενίσχυσης της αναπτυξιακής δυναμικής.
Οι ενστάσεις περί ηθικού κινδύνου, δηλαδή περί αποθάρρυνσης των κυβερνήσεων από τη δημοσιονομική προσαρμογή, αντιπαρατίθενται με το επιχείρημα ότι χώρες όπως η Ιταλία κατόρθωσαν ταχύτερη του αναμενομένου μείωση ελλειμμάτων μετά την αξιοποίηση των πόρων του NextGenEU, ενώ πολιτικές δυνάμεις στη Γερμανία διαβεβαιώνουν πως δεν θα τεθεί άμεσα ζήτημα χαλάρωσης του φρένου χρέους. Η αγορά ομολόγων της ΕΕ, που από 45 δισ. ευρώ το 2019 ανήλθε σε περίπου 780 δισ. ευρώ σήμερα, καθιστά την Ένωση έναν από τους μεγαλύτερους εκδότες χρέους παγκοσμίως με υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση, ωστόσο σημαντικό μέρος αυτών των υποχρεώσεων αρχίζει να αποπληρώνεται από το 2028, με περίπου 168 δισ. ευρώ του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου να κατευθύνονται στην εξυπηρέτηση χρέους.
Μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης οικονομικής αβεβαιότητας και πιθανών αναταράξεων στις αγορές ομολόγων, η συζήτηση για αναχρηματοδότηση και περαιτέρω διεύρυνση του κοινού δανεισμού αποκτά καθοριστική σημασία για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομικής διακυβέρνησης, καθώς η επιλογή αυτή επανακαθορίζει τα όρια εθνικής κυριαρχίας, δημοσιονομικής πειθαρχίας και πολιτικής νομιμοποίησης σε μια ήπειρο που αναζητεί στρατηγικό προσανατολισμό σε συνθήκες γεωπολιτικής πίεσης και εσωτερικής αμφισβήτησης.
Το σχέδιο αυτό του διευθυντηρίου των Βρυξελλών πρέπει να καταπέσει πολιτικά από τις πατριωτικές δυνάμεις της Ευρώπης προτού οδηγήσει σε πρωτοφανή οικονομική καταστροφή
