Κράτος με το ένα χέρι δίνει, με το άλλο δεσμεύει: Ο «κουμπαράς» για τα παιδιά

Ένα νέο σύστημα μακροχρόνιας αποταμίευσης και επένδυσης για παιδιά προβλέπεται να ενεργοποιηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2027, με το Δημόσιο να συμμετέχει οικονομικά στις καταβολές των οικογενειών. Ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων (ΑΕΛΑ) θα παρέχει κρατική ενίσχυση ενός ευρώ για κάθε ευρώ επιλέξιμης ιδιωτικής εισφοράς, μέχρι το ετήσιο όριο των 1.200 ευρώ.

Η νέα ρύθμιση, που περιλαμβάνεται σε νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα επενδυτικό κεφάλαιο για κάθε δικαιούχο παιδί, το οποίο θα μπορεί να αξιοποιηθεί μετά την ενηλικίωσή του.

Οι γονείς και οι συγγενείς θα μπορούν να καταθέτουν συνολικά μέχρι 10.000 ευρώ τον χρόνο για κάθε παιδί, ενώ τα χρήματα θα επενδύονται σε χρηματοοικονομικά προϊόντα διαφορετικού κινδύνου, ανάλογα με τις επιλογές των προσώπων που διαχειρίζονται τον λογαριασμό.

Η κρατική συμμετοχή θα φτάνει στο 100% των επιλέξιμων καταβολών μέχρι το προβλεπόμενο ανώτατο όριο. Έτσι, μια οικογένεια που αποταμιεύει 100 ευρώ τον μήνα θα μπορεί να εξασφαλίζει επιπλέον 1.200 ευρώ ετησίως από το Δημόσιο, συγκεντρώνοντας συνολικά 2.400 ευρώ πριν από τις ενδεχόμενες επενδυτικές αποδόσεις.

Ωστόσο, ο συγκεκριμένος μηχανισμός διαφέρει ουσιαστικά από έναν συνηθισμένο αποταμιευτικό λογαριασμό. Τα κεφάλαια θα παραμένουν κατά κανόνα δεσμευμένα μέχρι τη συμπλήρωση του 18ου έτους, ενώ οι επενδυτικές επιλογές χωρίς εγγύηση κεφαλαίου θα συνεπάγονται κίνδυνο απωλειών.

Οι οικογένειες θα πρέπει επομένως να εξετάζουν τόσο το ύψος της κρατικής ενίσχυσης όσο και τη διάρκεια δέσμευσης των χρημάτων, τις προϋποθέσεις πρόωρης ανάληψης και το επενδυτικό προφίλ που θα επιλέξουν.

Ποιοι δικαιούνται τον νέο λογαριασμό και πώς θα δίνεται η κρατική ενίσχυση

Το σχέδιο προβλέπει ότι κάθε παιδί θα μπορεί να διαθέτει έναν και μόνο Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό, υπό την προϋπόθεση ότι κατά την υποβολή της αίτησης δεν έχει συμπληρώσει το δεύτερο έτος της ηλικίας του.

Τη διαδικασία ανοίγματος θα αναλαμβάνει ο γονέας ή το πρόσωπο που έχει τη νόμιμη γονική μέριμνα ή επιμέλεια. Ο λογαριασμός θα συνδέεται με τα στοιχεία φορολογικής ή κοινωνικοασφαλιστικής ταυτοποίησης του παιδιού, ώστε να αποτρέπεται η δημιουργία πολλαπλών λογαριασμών για τον ίδιο δικαιούχο.

Για οικογένειες με περισσότερα παιδιά θα παρέχεται δυνατότητα δημιουργίας ξεχωριστού λογαριασμού για κάθε ανήλικο που πληροί τις ηλικιακές και λοιπές προϋποθέσεις.

Η ταυτοποίηση των δικαιούχων θα πραγματοποιείται μέσω ηλεκτρονικών διασταυρώσεων μεταξύ του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, της ΑΑΔΕ και του Μητρώου Πολιτών.

Οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να επιλέγουν τον χρηματοπιστωτικό φορέα στον οποίο θα ανοίξουν τον λογαριασμό. Στους επιτρεπόμενους παρόχους περιλαμβάνονται τράπεζες, αδειοδοτημένες επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών, ασφαλιστικές εταιρείες και άλλοι εποπτευόμενοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί.

Προβλέπεται ακόμη η δυνατότητα αυτοδιαχείρισης των επενδύσεων, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι περιορισμοί που καθορίζει το νομοθετικό πλαίσιο.

Η αλλαγή παρόχου θα επιτρέπεται χωρίς απώλεια της κρατικής επιδότησης ή των προβλεπόμενων φορολογικών απαλλαγών. Η μεταφορά θα πρέπει να ολοκληρώνεται μέσα σε 10 εργάσιμες ημέρες από την κατάθεση πλήρους αιτήματος, χωρίς επιβολή προμηθειών μεταφοράς ή ποινών πρόωρης αποχώρησης.

Στον λογαριασμό θα μπορούν να συνεισφέρουν οι γονείς, οι παππούδες, οι γιαγιάδες, άλλοι συγγενείς, καθώς και οποιοδήποτε φυσικό πρόσωπο επιθυμεί να προσφέρει χρήματα για το παιδί.

Το ανώτατο όριο των ιδιωτικών εισφορών θα ανέρχεται σε 10.000 ευρώ ανά ημερολογιακό έτος. Το ποσό αυτό θα υπολογίζεται συνολικά για τον λογαριασμό, ανεξάρτητα από τον αριθμό των προσώπων που καταθέτουν χρήματα.

Η κρατική ενίσχυση θα ακολουθεί την αναλογία ένα προς ένα, μέχρι το μέγιστο ποσό των 1.200 ευρώ ετησίως. Εάν, για παράδειγμα, μια οικογένεια διαθέτει 50 ευρώ κάθε μήνα, οι συνολικές προσωπικές καταβολές θα ανέρχονται σε 600 ευρώ τον χρόνο και το Δημόσιο θα προσθέτει άλλα 600 ευρώ.

Έτσι, πριν από τις επενδυτικές μεταβολές, το ετήσιο κεφάλαιο θα φτάνει τα 1.200 ευρώ. Αντίστοιχα, με μηνιαία καταβολή 100 ευρώ, η ετήσια αποταμίευση θα ανέρχεται σε 2.400 ευρώ, καθώς η κρατική χρηματοδότηση θα έχει εξαντλήσει το προβλεπόμενο ανώτατο όριο.

Για μεγαλύτερες ιδιωτικές καταβολές η κρατική συμμετοχή δεν θα αυξάνεται περαιτέρω. Ακόμη και στην περίπτωση κατάθεσης 10.000 ευρώ μέσα στο ίδιο έτος, το Δημόσιο θα συνεισφέρει μέχρι 1.200 ευρώ.

Το αρχικό ανώτατο ποσό της επιδότησης προβλέπεται να αναπροσαρμόζεται κατά 10% ανά πενταετία, βάσει των όρων του σχεδίου.

Η ενίσχυση θα πιστώνεται κάθε μήνα για επιλέξιμες εισφορές μέχρι 100 ευρώ. Όταν οι καταβολές είναι ακανόνιστες, θα ακολουθεί ετήσια εκκαθάριση με βάση τις εισφορές που πραγματοποιήθηκαν μέχρι την 31η Δεκεμβρίου.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η ΑΑΔΕ θα πραγματοποιεί την πίστωση της κρατικής συμμετοχής μέσα σε 30 ημερολογιακές ημέρες από την οριστική καταχώριση της επιλέξιμης καταβολής.

Οι τέσσερις επενδυτικές επιλογές, οι φοροαπαλλαγές και το «κλείδωμα» έως τα 18

Σημαντικό χαρακτηριστικό του ΑΕΛΑ είναι η δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε τέσσερα διαφορετικά επενδυτικά προφίλ, με διαφορετική κατανομή κεφαλαίων και επίπεδο κινδύνου.

Η συντηρητική στρατηγική προβλέπει επένδυση ολόκληρου του κεφαλαίου σε προϊόντα σταθερού εισοδήματος. Η ισορροπημένη επιλογή θα κατανέμει το 70% σε σταθερό εισόδημα και το υπόλοιπο 30% σε μετοχές.

Για όσους επιθυμούν μεγαλύτερη έκθεση στις χρηματιστηριακές αγορές, το αναπτυξιακό προφίλ προβλέπει τοποθέτηση 70% σε μετοχικά προϊόντα και 30% σε σταθερό εισόδημα. Η δυναμική στρατηγική θα επιτρέπει την επένδυση του συνόλου των κεφαλαίων σε μετοχές.

Οι επιλογές θα περιλαμβάνουν χρηματοοικονομικά προϊόντα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, όπως μετοχές, ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια και διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια (ETF).

Στις επενδύσεις σταθερού εισοδήματος θα μπορούν να περιλαμβάνονται καταθετικά προϊόντα και ομολογιακά αμοιβαία κεφάλαια. Τα διαθέσιμα μετρητά θα περιορίζονται κατά κανόνα στο 5% της αξίας του χαρτοφυλακίου, με ορισμένες προσωρινές εξαιρέσεις.

Αντίθετα, θα αποκλείονται τα κρυπτοστοιχεία, οι επενδύσεις με μόχλευση και συγκεκριμένα σύνθετα παράγωγα προϊόντα υψηλού κινδύνου, με στόχο τον περιορισμό της έκθεσης των αποταμιεύσεων των ανηλίκων σε ιδιαίτερα επισφαλείς τοποθετήσεις.

Εάν ο γονέας δεν επιλέξει συγκεκριμένη επενδυτική στρατηγική, τα χρήματα θα κατευθύνονται αυτομάτως σε μακροχρόνιο προϊόν συντηρητικού χαρακτήρα, το οποίο θα διαθέτει μηχανισμό εγγύησης των ιδιωτικών καταβολών και της κρατικής συνεισφοράς.

Για τη συγκεκριμένη προεπιλεγμένη λύση, το συνολικό ετήσιο κόστος διαχείρισης δεν θα επιτρέπεται να υπερβαίνει το 0,50% της αξίας του ενεργητικού.

Παράλληλα, κάθε πάροχος θα υποχρεούται να προσφέρει τουλάχιστον ένα προϊόν με μηχανισμό προστασίας κεφαλαίου για καθένα από τα τέσσερα επενδυτικά προφίλ.

Η επιλογή προϊόντος με εγγύηση θα παραμένει προαιρετική. Οι οικογένειες θα μπορούν να στραφούν σε επενδύσεις χωρίς προστασία κεφαλαίου, διατηρώντας το δικαίωμα στην κρατική επιδότηση, αναλαμβάνοντας όμως τον κίνδυνο ζημιών από τις μεταβολές των αγορών.

Το προτεινόμενο φορολογικό καθεστώς προβλέπει σημαντικές απαλλαγές. Οι ιδιωτικές εισφορές μέχρι 10.000 ευρώ ετησίως και η κρατική ενίσχυση δεν θα υπολογίζονται ως φορολογητέο εισόδημα του ανηλίκου ούτε θα προσμετρώνται για την αξιολόγηση δικαιώματος σε κοινωνικές παροχές.

Οι καταβολές εντός των προβλεπόμενων ορίων θα απαλλάσσονται επίσης από τη φορολογία δωρεών και γονικών παροχών, ενώ δεν θα δημιουργούν επιβάρυνση μέσω των τεκμηρίων διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.

Επιπλέον, οι επενδυτικές αποδόσεις που συσσωρεύονται μέσα στον λογαριασμό θα είναι αφορολόγητες, είτε προέρχονται από τόκους, μερίσματα ή υπεραξίες πώλησης τίτλων.

Βασικός περιορισμός αποτελεί η υποχρεωτική διατήρηση των κεφαλαίων μέχρι την ενηλικίωση. Ο λογαριασμός σχεδιάζεται ως μακροχρόνιο αποταμιευτικό εργαλείο και δεν θα επιτρέπεται να χρησιμοποιείται για την κάλυψη τρεχουσών οικογενειακών δαπανών.

Πρόωρη αποδέσμευση προβλέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως ο θάνατος γονέα ή προσώπου που ασκεί τη γονική μέριμνα ή επιμέλεια, ο θάνατος του δικαιούχου και η αντιμετώπιση σοβαρού προβλήματος υγείας του παιδιού, με την απαιτούμενη πιστοποίηση από δημόσιο νοσοκομείο.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η πρόβλεψη για αναλήψεις που παραβιάζουν τους όρους λειτουργίας. Σε τέτοια περίπτωση, προβλέπεται επιστροφή στο Δημόσιο ολόκληρης της κρατικής ενίσχυσης που έχει καταβληθεί, μαζί με τις επενδυτικές αποδόσεις που της αναλογούν.

Όταν το παιδί συμπληρώσει το 18ο έτος, θα αποκτά πλήρη έλεγχο των χρημάτων του. Θα έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει μερική ή ολική ανάληψη, να μεταφέρει το κεφάλαιο σε προσωπικό τραπεζικό ή επενδυτικό λογαριασμό ή να συνεχίσει τη διαχείριση μέρους των επενδύσεών του.

Η μεταφορά ή ανάληψη των κεφαλαίων μετά την ενηλικίωση δεν θα αντιμετωπίζεται ως φορολογητέα πράξη, βάσει των διατάξεων του προτεινόμενου πλαισίου.

Ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων δημιουργεί προοπτική σταδιακής συγκέντρωσης κεφαλαίου με σημαντική κρατική συμμετοχή, υπό την προϋπόθεση ότι οι οικογένειες διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα πραγματοποίησης εισφορών.

Η πρακτική αξία του νέου συστήματος θα εξαρτηθεί από την οριστική μορφή των διατάξεων, το πραγματικό κόστος διαχείρισης, την εφαρμογή των εγγυήσεων και τις αποδόσεις των επιλεγμένων επενδυτικών προϊόντων. Το νομοσχέδιο βρίσκεται στο στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης και οι τελικοί όροι θα καθοριστούν μετά την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας.