Μεταφορές μέσω IRIS: Τι ελέγχει η ΑΑΔΕ και πότε επιβάλλεται φόρος

Από το χαρτζιλίκι που στέλνει ένας γονιός στο παιδί του και τα χρήματα για τα καθημερινά έξοδα ενός φοιτητή, μέχρι το μοίρασμα ενός λογαριασμού ανάμεσα σε φίλους, το IRIS έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο συνηθισμένα μέσα άμεσης μεταφοράς χρημάτων. Μαζί με την ευρεία χρήση του, ωστόσο, έχουν αυξηθεί και τα ερωτήματα για το πότε μια συναλλαγή μπορεί να αποκτήσει φορολογικό ενδιαφέρον και σε ποιες περιπτώσεις θεωρείται χρηματική δωρεά που πρέπει να δηλωθεί στην Εφορία.

Μετά τη σύγχυση που δημιουργήθηκε τις τελευταίες ημέρες, η ΑΑΔΕ επιχειρεί να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Το βασικό μήνυμα είναι ότι οι καθημερινές μεταφορές μικρών ποσών μεταξύ συγγενών, φίλων και οικείων προσώπων δεν θεωρούνται αυτομάτως δωρεές και δεν οδηγούνται από μόνες τους στο φορολογικό «μικροσκόπιο».

Βασική προϋπόθεση είναι οι συναλλαγές να συνδέονται με πραγματικές καθημερινές ανάγκες και να μην παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που μπορούν να παραπέμπουν σε τεχνητή ή καταχρηστική μεταφορά κεφαλαίων. Έτσι, τα ποσά που στέλνουν γονείς ή παππούδες σε παιδιά και εγγόνια για χαρτζιλίκι, έξοδα διαβίωσης ή καθημερινές υποχρεώσεις δεν αντιμετωπίζονται ως χρηματικές δωρεές και δεν απαιτούν δήλωση μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY.

Στην ίδια κατηγορία μπορούν να ενταχθούν χρήματα που προορίζονται για ενοίκιο, δίδακτρα, αγορές από σούπερ μάρκετ, λογαριασμούς ή άλλες συνήθεις ανάγκες ενός παιδιού ή φοιτητή. Η ύπαρξη μιας απλής μεταφοράς μέσω IRIS δεν αρκεί, επομένως, για να ενεργοποιήσει φορολογική υποχρέωση.

Η εικόνα αλλάζει όταν οι συναλλαγές αποκτούν συγκεκριμένο και επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Η ΑΑΔΕ μπορεί να εξετάσει αναλυτικότερα περιπτώσεις στις οποίες εμφανίζονται σταθερές μεταφορές ίδιων ποσών, συχνές συναλλαγές ή ιδιαίτερα υψηλά χρηματικά ποσά, εφόσον τα στοιχεία δημιουργούν υπόνοιες ότι δεν πρόκειται για απλή κάλυψη καθημερινών αναγκών.

Γονικές παροχές και δωρεές: Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ

Διαφορετικό καθεστώς ισχύει όταν η μεταφορά χρημάτων αποτελεί πραγματική γονική παροχή ή χρηματική δωρεά. Στις περιπτώσεις αυτές εφαρμόζονται συγκεκριμένοι φορολογικοί κανόνες και η σωστή διαδικασία είναι καθοριστική, καθώς μια λάθος κίνηση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε φορολόγηση από το πρώτο ευρώ.

Για χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές προς συγγενείς πρώτης κατηγορίας — παιδιά, γονείς, συζύγους και εγγόνια — προβλέπεται αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ. Για να ισχύσει, όμως, απαιτείται η μεταφορά των χρημάτων να πραγματοποιηθεί μέσω του τραπεζικού συστήματος και να υποβληθεί η σχετική δήλωση στην Εφορία.

Για το ποσό που υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ εφαρμόζεται φορολογικός συντελεστής 10%. Οι δηλώσεις πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά μέσω του myPROPERTY και στη συνέχεια η ΑΑΔΕ διασταυρώνει τα στοιχεία της δήλωσης με τα δεδομένα που αποστέλλουν οι τράπεζες.

Εάν η τραπεζική συναλλαγή δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί και ο φορολογούμενος αδυνατεί να προσκομίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά, υπάρχει κίνδυνος να χαθεί το αφορολόγητο. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να επιβληθεί φόρος από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 10%, 20% ή ακόμη και 40%, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας μεταξύ του δωρητή και του προσώπου που λαμβάνει τα χρήματα.

Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται όταν η χρηματική γονική παροχή πραγματοποιείται εκτός τραπεζικού συστήματος. Στις περιπτώσεις μεταφοράς μετρητών δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ και η παροχή φορολογείται αυτοτελώς με συντελεστή 10%.

Στο φορολογικό ραντάρ βρίσκονται και οι διαδοχικές δωρεές, όταν υπάρχει υποψία ότι χρησιμοποιείται ένα ενδιάμεσο πρόσωπο ώστε τα χρήματα να καταλήξουν τελικά σε κάποιον που δεν δικαιούται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ.

Ενδεικτικό είναι το σενάριο κατά το οποίο ένα παιδί μεταφέρει χρήματα στον γονέα και εκείνος στη συνέχεια τα μεταβιβάζει σε άλλο παιδί. Εφόσον από τον φορολογικό έλεγχο προκύψει ότι ο πραγματικός τελικός αποδέκτης ήταν ο αδελφός και οι δύο κινήσεις πραγματοποιήθηκαν προκειμένου να παρακαμφθεί η προβλεπόμενη φορολογία, μπορεί να επιβληθεί φόρος 20% χωρίς αφορολόγητο όριο.

Η χρονική απόσταση ανάμεσα στις συναλλαγές αποτελεί επίσης στοιχείο που μπορεί να αξιολογηθεί από τις ελεγκτικές υπηρεσίες. Όταν δύο διαδοχικές μεταφορές πραγματοποιούνται σε διάστημα μικρότερο των έξι μηνών, το γεγονός αυτό ενδέχεται να θεωρηθεί ένδειξη που δικαιολογεί περαιτέρω έλεγχο.

Τι ισχύει για κοινούς λογαριασμούς και ποια είναι τα όρια του IRIS

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στις μεταφορές προς κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς. Εάν τα χρήματα κατατεθούν σε λογαριασμό στον οποίο, εκτός από το παιδί ή τον δηλωμένο δωρεοδόχο, υπάρχει και τρίτος συνδικαιούχος, η φορολογική διοίκηση μπορεί να εξετάσει ποιος ήταν εκείνος που τελικά χρησιμοποίησε το ποσό.

Αν διαπιστωθεί ότι τα χρήματα κατέληξαν ουσιαστικά στον τρίτο συνδικαιούχο, τότε μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει πραγματοποιηθεί δωρεά προς εκείνον, με αποτέλεσμα να εφαρμοστεί η φορολογία που αντιστοιχεί στη συγκεκριμένη συγγενική σχέση.

Για αδέλφια, θείους και γενικότερα συγγενείς δεύτερης και τρίτης κατηγορίας δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ. Οι χρηματικές δωρεές φορολογούνται από το πρώτο ευρώ, με συντελεστή 20% για τη δεύτερη κατηγορία και 40% για συγγενείς ή άλλα πρόσωπα της τρίτης κατηγορίας.

Σε ό,τι αφορά τα ίδια τα όρια χρήσης του IRIS, από τον περασμένο Ιανουάριο το ημερήσιο πλαφόν για τους ιδιώτες έχει αυξηθεί από τα 500 στα 1.000 ευρώ. Το συγκεκριμένο όριο εφαρμόζεται τόσο στις μεταφορές μεταξύ φυσικών προσώπων όσο και στις πληρωμές προς επαγγελματίες, ενώ το μηνιαίο ανώτατο όριο διαμορφώνεται στις 5.000 ευρώ.

Το βασικό συμπέρασμα για τους φορολογουμένους είναι ότι μια καθημερινή μεταφορά μέσω IRIS δεν αποτελεί από μόνη της φορολογικό γεγονός. Το ενδιαφέρον της Εφορίας αρχίζει όταν το ύψος, η συχνότητα, ο πραγματικός δικαιούχος ή ο χαρακτήρας των συναλλαγών παραπέμπουν σε ουσιαστική μεταβίβαση περιουσίας. Στις πραγματικές γονικές παροχές και δωρεές, η χρήση του τραπεζικού συστήματος και η σωστή δήλωση στο myPROPERTY παραμένουν καθοριστικές για την εφαρμογή του προβλεπόμενου αφορολόγητου.