Οι εμπορικοί εταίροι του Ιράν στο στόχαστρο του Τραμπ

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ιδιαίτερη ανησυχία τις εξελίξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει διαμηνύσει ότι προτίθεται να εξαπολύσει έναν οικονομικό πόλεμο άνευ προηγουμένου εναντίον του Ιράν. Οι απειλές αυτές, που συνοδεύονται από προειδοποιήσεις για σοβαρές οικονομικές συνέπειες, δεν αφορούν μόνο την Τεχεράνη αλλά και κάθε χώρα που διατηρεί εμπορικές σχέσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία. Η Ουάσιγκτον, μέσω υψηλόβαθμων κυβερνητικών στελεχών, έχει καταστήσει σαφές ότι θα επιβάλει κυρώσεις και πιέσεις σε όσους συνεχίσουν να στηρίζουν το ιρανικό καθεστώς, δημιουργώντας ένα κλίμα αβεβαιότητας και αναταράξεων στο παγκόσμιο εμπόριο.

Στο πλαίσιο αυτό, το διεθνές πρακτορείο Reuters προχώρησε σε μια εκτενή ανάλυση των βασικών εμπορικών εταίρων του Ιράν, καταγράφοντας τις οικονομικές σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια και τον βαθμό έκθεσης τους στις αμερικανικές απειλές. Η ανάλυση αυτή αποκαλύπτει ένα πολύπλοκο δίκτυο εξαρτήσεων και συναλλαγών, το οποίο πλέον βρίσκεται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Η Κίνα ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου

Η Κίνα αναδεικνύεται ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, γεγονός που την καθιστά πρωταρχικό στόχο των αμερικανικών πιέσεων. Το Πεκίνο έχει δημιουργήσει την τελευταία δεκαετία ένα απομονωμένο σύστημα διυλιστηρίων, τα οποία επεξεργάζονται σχεδόν αποκλειστικά ιρανικό αργό και δεν διαθέτουν σημαντική έκθεση στην αμερικανική αγορά. Το ιρανικό πετρέλαιο που προορίζεται για την Κίνα διακινείται μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου, με πλαστά έγγραφα προέλευσης από τη Μαλαισία ή την Ινδονησία, σε κλειστό κύκλωμα συναλλαγών που πραγματοποιούνται σε κινεζικό νόμισμα και μέσω μεσαζόντων που είναι δύσκολο να εντοπιστούν.

Οι αμερικανικές αρχές έχουν ήδη προχωρήσει σε ενέργειες, επιβάλλοντας κυρώσεις τον Απρίλιο σε ένα ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο για την αγορά ιρανικού πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων. Παράλληλα, έχουν προειδοποιήσει τις κινεζικές τράπεζες για τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων εάν διευκολύνουν το εμπόριο αυτό. Η αντίδραση του Πεκίνου ήταν άμεση, με εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών να δηλώνει ότι οι κυρώσεις και η πίεση δεν αποτελούν λύση, καλώντας όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να επιλύσουν το ζήτημα μέσω πολιτικών και διπλωματικών οδών. Αξίζει να σημειωθεί ότι πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που μεταφέρεται δια θαλάσσης καταλήγει στην Κίνα, με τα ανεξάρτητα διυλιστήρια να εκμεταλλεύονται τις μειωμένες τιμές που προσφέρει η Τεχεράνη λόγω των κυρώσεων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της εταιρείας Kpler, η Κίνα αγόραζε κατά μέσο όρο 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως το 2025.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η αναστολή συναλλαγών

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν ιστορικά μία από τις σημαντικότερες οικονομικές διόδους για το Ιράν, με τις τράπεζες του Ντουμπάι να διατηρούν επί μακρόν καταθέσεις που συνδέονται με ιρανικά συμφέροντα, μεγάλο μέρος των οποίων είναι πλέον δεσμευμένο. Πριν από την έναρξη του πολέμου, τα ΗΑΕ ήταν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν, καλύπτοντας το 30% των εισαγωγών της χώρας, συνολικής αξίας 21 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024, ενώ απορροφούσαν και το 13% των ιρανικών εξαγωγών. Το μη πετρελαϊκό εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα 6,6 δισεκατομμύρια δολάρια το ίδιο έτος, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά επανεξαγωγές.

Ωστόσο, η πρόσφατη στρατιωτική κλιμάκωση από την πλευρά της Τεχεράνης και η απειλή χρήσης πυραύλων οδήγησαν τα ΗΑΕ σε μια δραστική απόφαση. Αυτή την εβδομάδα, οι αρχές των Εμιράτων ανέστειλαν κάθε είδους χρηματοοικονομική και οικονομική συναλλαγή με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, μια εξέλιξη που επαναφέρει στο προσκήνιο τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών και προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην οικονομική απομόνωση της χώρας.

Τουρκία και Ιράκ: Ενεργειακή εξάρτηση και εμπορικοί δεσμοί

Η Τουρκία διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν, με τον όγκο των διμερών συναλλαγών να κυμαίνεται στα 5-6 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Η Άγκυρα δεν έχει δείξει καμία πρόθεση να περιορίσει το εμπόριο, παρά τις αμερικανικές πιέσεις. Η Τουρκία εισάγει σχεδόν το σύνολο του φυσικού αερίου που καταναλώνει, με το Ιράν να αποτελεί σημαντική πηγή εφοδιασμού, καλύπτοντας περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών αερίου. Οι τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν ανέρχονται σε περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ οι εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου είναι ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.

Στο Ιράκ, το εμπόριο με το Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, με τις ιρανικές εξαγωγές τροφίμων, καταναλωτικών αγαθών και άλλων προϊόντων να κυριαρχούν στην ιρακινή αγορά. Ωστόσο, η έναρξη του πολέμου το 2026 είχε σοβαρές επιπτώσεις, αυξάνοντας τους κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια και οδηγώντας σε διακοπές στη λειτουργία βασικών συνοριακών διαβάσεων, καθώς και σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς. Ο Mohammed Karim, αξιωματούχος του ιρακινού υπουργείου Εμπορίου, ανέφερε ότι οι συνθήκες αυτές, σε συνδυασμό με τις ευρύτερες διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, περιόρισαν τον όγκο και την αξιοπιστία του διασυνοριακού εμπορίου, αν και οι δύο χώρες παραμένουν σημαντικοί εταίροι.

Ο ενεργειακός τομέας αποτελεί τον βασικό πυλώνα της σχέσης Ιράκ-Ιράν, με τη Βαγδάτη να καταβάλλει στην Τεχεράνη περίπου 4 έως 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ιρακινοί αξιωματούχοι εκφράζουν την ανησυχία τους ότι τυχόν νέες αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράκ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικές προκλήσεις για τη διενέργεια πληρωμών, ιδίως δεδομένων των υφιστάμενων περιορισμών που αναγκάζουν τη χώρα να χρησιμοποιεί ειδικούς λογαριασμούς για τη διευθέτηση των συναλλαγών.

Ομάν, Πακιστάν και Ινδία: Διαμεσολάβηση και εμπορικές σχέσεις

Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες φιλικούς δεσμούς με το Ιράν, που χρονολογούνται από την εποχή πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Η Μουσκάτ λειτουργεί συχνά ως διαμεσολαβητής μεταξύ της Τεχεράνης και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Η εμπορική σχέση των δύο χωρών έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια, με την αξία του εμπορίου αγαθών να ανέρχεται στα 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και στα 345 εκατομμύρια δολάρια κατά το πρώτο τετράμηνο του τρέχοντος έτους.

Το Πακιστάν βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη θέση, καθώς οποιαδήποτε ενέργεια των ΗΠΑ κατά χωρών που συναλλάσσονται με το Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα για την οικονομία του. Το Ισλαμαμπάντ και η Τεχεράνη έχουν δεσμευτεί να επεκτείνουν το διμερές εμπόριο στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις, το επίσημο εμπόριο είχε διακοπεί, ωστόσο το άτυπο εμπόριο έχει ωθήσει τις εξαγωγές και τις εισαγωγές στα περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια. Μετά την υπογραφή προσωρινής συμφωνίας τον Ιούνιο, καταβλήθηκαν άμεσες προσπάθειες για την επέκταση της συνεργασίας, με τα δύο κράτη να διακινούν πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώα και φάρμακα μέσω άτυπων διαύλων.

Η Ινδία, από την άλλη πλευρά, είδε το εμπόριο της με το Ιράν να μειώνεται δραστικά μετά την επιβολή κυρώσεων από την Ουάσιγκτον το 2020. Ο όγκος του διμερούς εμπορίου μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα, φτάνοντας σχεδόν τα 4,8 δισεκατομμύρια δολάρια το οικονομικό έτος 2019-20, από 17 δισεκατομμύρια δολάρια το προηγούμενο έτος. Η πτωτική πορεία συνεχίστηκε, με το εμπόριο να διαμορφώνεται στα 1,63 δισεκατομμύρια δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26. Οι ινδικές εξαγωγές, αξίας 1,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος αυτού του εμπορίου, με το Νέο Δελχί να εξάγει κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά. Αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει ότι οι εξαγωγές αυτές συνεχίζονται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να παραμείνουν εκτός του πεδίου εφαρμογής τυχόν κυρώσεων.

Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν: Οι γειτονικές οικονομίες

Η Αρμενία, ως γειτονική χώρα, διατηρεί σημαντικούς εμπορικούς δεσμούς με το Ιράν, με τον όγκο του εμπορίου να φτάνει τα 768 εκατομμύρια δολάρια το 2025, ήτοι το 3,6% του συνολικού εξωτερικού εμπορίου της. Το πρώτο εξάμηνο του 2026, ο όγκος αυτός ανήλθε στα 371,4 εκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 8,4%. Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας διέρχεται μέσω του Ιράν, ενώ οι δύο χώρες διαθέτουν συμφωνία ανταλλαγής φυσικού αερίου έναντι ηλεκτρικής ενέργειας, βάσει της οποίας η Αρμενία χρησιμοποιεί ιρανικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Στο Αζερμπαϊτζάν, ο όγκος του εμπορίου με το Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2026, φτάνοντας τα 312,6 εκατομμύρια δολάρια. Οι εισαγωγές από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, ενώ οι εξαγωγές προς την Τεχεράνη υπερδιπλασιάστηκαν, φτάνοντας τα 15,6 εκατομμύρια δολάρια. Το Ιράν αντιστοιχούσε στο 3,56% των συνολικών εισαγωγών του Αζερμπαϊτζάν, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 2,54% που καταγράφηκε την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.