Οι ωοθήκες δεν «σβήνουν» μετά την εμμηνόπαυση – Ο νέος ρόλος που ερευνούν οι επιστήμονες

Οι ωοθήκες ενδέχεται να παραμένουν βιολογικά ενεργές για πολλά χρόνια μετά το τέλος της αναπαραγωγικής ζωής, αναλαμβάνοντας έναν διαφορετικό ρόλο από αυτόν που είχαν κατά την περίοδο της γονιμότητας. Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι, καθώς γερνούν, εμφανίζουν έντονες μεταβολές που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα, τη φλεγμονή και την ίνωση.

Η εικόνα αυτή αλλάζει σταδιακά την αντίληψη ότι μετά την εμμηνόπαυση οι ωοθήκες μετατρέπονται απλώς σε αδρανή όργανα. Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον την πιθανότητα να εξακολουθούν να παράγουν βιολογικά σήματα που μπορούν να επηρεάζουν το ίδιο το όργανο και ενδεχομένως άλλους ιστούς του σώματος.

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026, επιστήμονες εξέτασαν ωοθήκες ποντικών διαφορετικών ηλικιών: νεαρών, ηλικιωμένων αλλά ακόμη αναπαραγωγικά ενεργών και ζώων που είχαν πλέον περάσει τη φάση της αναπαραγωγικής λειτουργίας.

Όπως αναμενόταν, με την πάροδο της ηλικίας τα ωοθυλάκια μειώνονταν και τελικά εξαφανίζονταν, ενώ ο ωοθηκικός ιστός παρουσίαζε αυξημένη εναπόθεση κολλαγόνου και μεγαλύτερη ίνωση.

Από αναπαραγωγικό σε περισσότερο «ανοσολογικό» προφίλ

Το περισσότερο ενδιαφέρον προκάλεσε η αλλαγή στη γονιδιακή δραστηριότητα. Τα γονίδια που σχετίζονται με τις αναπαραγωγικές λειτουργίες μειώνονταν έντονα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύονταν μοριακά μονοπάτια που συνδέονται με ανοσολογικές και φλεγμονώδεις διεργασίες.

Στις ωοθήκες των ζώων μετά το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου καταγράφηκε αυξημένη παρουσία Τ-λεμφοκυττάρων, μακροφάγων και πολυπύρηνων γιγαντοκυττάρων. Πρόκειται για κύτταρα που συμμετέχουν στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και στην αντίδραση των ιστών σε φλεγμονή και βλάβη.

Οι ερευνητές περιγράφουν αυτή τη μεταβολή ως μετάβαση προς ένα «immune-like» ή ανοσολογικού τύπου προφίλ. Ο όρος δεν σημαίνει ότι η ωοθήκη μετατρέπεται κυριολεκτικά σε όργανο του ανοσοποιητικού συστήματος. Περιγράφει τη σημαντική ενίσχυση των ανοσολογικών χαρακτηριστικών της καθώς μειώνονται οι αναπαραγωγικές της λειτουργίες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι ορισμένες από τις μεγαλύτερες μεταβολές αφορούσαν γονίδια που μπορούν να οδηγήσουν στην παραγωγή εκκρινόμενων μορίων. Αυτό δημιουργεί την υπόθεση ότι μια γηρασμένη ωοθήκη ενδέχεται να στέλνει φλεγμονώδη ή άλλα βιολογικά σήματα σε διαφορετικά σημεία του οργανισμού.

Προς το παρόν, όμως, αυτή η πιθανότητα παραμένει ερευνητική υπόθεση. Δεν έχει αποδειχθεί ότι τέτοια μόρια από τις ανθρώπινες ωοθήκες μετά την εμμηνόπαυση επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τη συνολική διαδικασία γήρανσης ή προκαλούν συγκεκριμένες παθήσεις.

Τι γνωρίζουμε για τις ανθρώπινες ωοθήκες

Παρότι το βασικό πείραμα πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια, υπάρχουν και δεδομένα από ανθρώπινους ιστούς που δείχνουν ότι η γήρανση των ωοθηκών συνοδεύεται από ίνωση, φλεγμονώδεις αλλαγές και αναδιαμόρφωση του ανοσολογικού περιβάλλοντος.

Πρόσφατες μελέτες σε μετεμμηνοπαυσιακές ωοθήκες έχουν εντοπίσει περιοχές κυτταρικής γήρανσης που συνδέονται με μακροφάγα, μεταβολές στο κολλαγόνο και ενεργοποίηση γονιδίων που σχετίζονται με φλεγμονή και αναδιαμόρφωση του εξωκυττάριου χώρου.

Παράλληλα, άλλες εργασίες δείχνουν ότι διαφορετικοί πληθυσμοί μακροφάγων και Τ-λεμφοκυττάρων κατανέμονται με διαφορετικό τρόπο μέσα στον ωοθηκικό ιστό καθώς αυτός γερνά, στοιχείο που ενισχύει την εικόνα ότι η ωοθήκη συνεχίζει να μεταβάλλεται ενεργά ακόμη και όταν η γονιμότητα έχει τερματιστεί.

Η επιστημονική προσοχή είναι πάντως απαραίτητη. Τα δεδομένα από πειραματόζωα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα στον άνθρωπο και οι υπάρχουσες ανθρώπινες μελέτες δεν αποδεικνύουν ότι η ωοθήκη μετά την εμμηνόπαυση αποκτά μια εντελώς νέα συστηματική λειτουργία.

Αυτό που υποστηρίζεται πλέον πιο ισχυρά είναι ότι η μετεμμηνοπαυσιακή ωοθήκη δεν φαίνεται να αποτελεί έναν απολύτως αδρανή ιστό. Συνεχίζει να υφίσταται μοριακές και κυτταρικές αλλαγές, με αυξημένα χαρακτηριστικά φλεγμονής, ίνωσης και ανοσολογικής δραστηριότητας.

Για δεκαετίες η εμμηνόπαυση μελετήθηκε κυρίως μέσα από το τι σταματούν να κάνουν οι ωοθήκες: εξάντληση των ωοθυλακίων, διακοπή της ωορρηξίας και μεγάλες μεταβολές στην παραγωγή ορμονών.

Η σύγχρονη έρευνα προσθέτει πλέον ένα διαφορετικό ερώτημα: τι συνεχίζει να κάνει η ωοθήκη αφού ολοκληρωθεί η αναπαραγωγική της αποστολή;

Η απάντηση θα μπορούσε στο μέλλον να προσφέρει νέα στοιχεία για τη σχέση ανάμεσα στην εμμηνόπαυση, τη χρόνια φλεγμονή και τη γήρανση. Για την ώρα, όμως, δεν υπάρχει βάση για κλινικά συμπεράσματα ή αλλαγές στην αντιμετώπιση των γυναικών μετά την εμμηνόπαυση. Πρόκειται για ένα αναπτυσσόμενο επιστημονικό πεδίο που χρειάζεται περισσότερες μελέτες στον άνθρωπο.