ΟΟΣΑ: Το στεγαστικό πρόβλημα πλήττει τους νέους

Η εξασφάλιση οικονομικά προσιτής στέγης αναδεικνύεται σε κεντρικό εμπόδιο για την οικονομική ανεξαρτησία των νέων στην Ελλάδα, σύμφωνα με νέα έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) που δόθηκε στη δημοσιότητα. Η ανάλυση του διεθνούς οργανισμού εντοπίζει ένα σύμπλεγμα διαχρονικών διαρθρωτικών παραγόντων που περιορίζουν την πρόσβαση σε προσιτή κατοικία, επιτείνοντας τις δυσκολίες για τα νεότερα νοικοκυριά.

Σύμφωνα με την έκθεση, η ελληνική αγορά κατοικίας αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις. Η απότομη συρρίκνωση της οικιστικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, η ανεπαρκής προσφορά οικονομικά προσιτών κατοικιών στα μεγάλα αστικά κέντρα, η γήρανση του κτιριακού αποθέματος και η περιορισμένη πρόσβαση σε στεγαστικά δάνεια συνθέτουν ένα δύσκολο τοπίο. Πιο πρόσφατα, οι πιέσεις που ασκούνται από την τουριστική ανάπτυξη, η αυξημένη ζήτηση και η ανοδική πορεία των ενοικίων και των τιμών πώλησης έχουν επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση, καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολη την απόκτηση κατοικίας με προσιτό κόστος.

Κυβερνητικές πρωτοβουλίες και προτάσεις

Ο ΟΟΣΑ αναγνωρίζει ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια για να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις. Η στεγαστική πολιτική έχει μετασχηματιστεί από ένα περιορισμένο και κατακερματισμένο σύνολο παρεμβάσεων σε ένα ευρύτερο πλαίσιο δράσεων. Αυτό το νέο πλαίσιο συνδυάζει την ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης, μέτρα για την αύξηση της προσφοράς προσιτών κατοικιών και προσπάθειες αξιοποίησης κενών ή υποαξιοποιούμενων ακινήτων. Στις βασικές πρωτοβουλίες περιλαμβάνονται τα προγράμματα «Το Σπίτι μου» και «Το Σπίτι μου ΙΙ», καθώς και το πλαίσιο της «Κοινωνικής Αντιπαροχής».

Παρά την πρόοδο αυτή, ο οργανισμός επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω ενέργειες. Η αύξηση της προσφοράς οικονομικά προσιτών κατοικιών και κατοικιών κοινωνικής μίσθωσης, η βελτίωση της ποιότητας και της προσιτότητας στον ιδιωτικό τομέα ενοικίασης, καθώς και η στενή παρακολούθηση του αντικτύπου των υφιστάμενων μέτρων στήριξης της ζήτησης, κρίνονται απαραίτητες για να ωφεληθούν οι νέοι που δυσκολεύονται να βρουν στέγη.

Θετική πορεία στην αγορά εργασίας

Η έκθεση του ΟΟΣΑ καταγράφει, ωστόσο, και σημαντική βελτίωση των συνθηκών για τους νέους την τελευταία δεκαετία, μετά τη βαθιά ύφεση της προηγούμενης περιόδου. Ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης της χώρας, ο οποίος ανήλθε σε 2,1% το 2025, υπερβαίνει σταθερά τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (1,3%). Παράλληλα, οι συνθήκες στην αγορά εργασίας έχουν βελτιωθεί σταδιακά. Το ποσοστό απασχόλησης των νέων, ηλικίας 15-29 ετών, αυξήθηκε από το ιστορικό χαμηλό του 26% το 2013 στο 36% το 2025. Αντίστοιχα, το ποσοστό ανεργίας των νέων μειώθηκε δραστικά από το μέγιστο του 48,7% το 2013 στο 16,5% το 2025.

Ένα ακόμη θετικό στοιχείο είναι η σημαντική μείωση του χάσματος μεταξύ των φύλων στην ανεργία των νέων, το οποίο κάποτε έφτανε τις εννέα ποσοστιαίες μονάδες. Επιπλέον, οι νέοι στην Ελλάδα δείχνουν έντονο ενδιαφέρον για την επιχειρηματικότητα, με το ποσοστό αυτοαπασχόλησης για τις ηλικίες 20-29 ετών να διαμορφώνεται στο 11% το 2025, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.

Οι διαρθρωτικές προκλήσεις παραμένουν

Παρά τις θετικές εξελίξεις, οι νέοι στην Ελλάδα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές διαρθρωτικές προκλήσεις. Τα ποσοστά απασχόλησης και ανεργίας παραμένουν συγκριτικά χαμηλά σε σχέση με άλλες χώρες, ενώ οι μισθοί υπολείπονται των μέσων όρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΟΣΑ. Ένα μεγάλο μέρος των νέων εργαζομένων απασχολείται σε εποχιακές θέσεις, κυρίως στον τουριστικό τομέα, και έρχεται αντιμέτωπο με το φαινόμενο της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων και αναγκών της αγοράς εργασίας.

Η επιχειρηματικότητα, αν και διαδεδομένη, συχνά δεν αποτελεί συνειδητή επιλογή αλλά μονόδρομο λόγω των περιορισμένων ευκαιριών μισθωτής απασχόλησης. Οι πιέσεις αυτές εντείνονται από τις ευρύτερες οικογενειακές και στεγαστικές συνθήκες. Η γονιμότητα συνεχίζει να μειώνεται, η συμμετοχή στην προσχολική εκπαίδευση βελτιώνεται αλλά υπάρχουν περιθώρια σύγκλισης με τα επίπεδα του ΟΟΣΑ, ενώ το στεγαστικό ζήτημα παραμένει μείζον. Οι περισσότεροι νέοι ενήλικες εξακολουθούν να διαμένουν με τους γονείς τους μέχρι τα τέλη της δεκαετίας των είκοσι, εξαιτίας της στενής αγοράς ενοικίων και των περιορισμένων δυνατοτήτων απόκτησης ιδιόκτητης κατοικίας.

Μεταρρυθμίσεις και μελλοντικές δράσεις

Η κυβέρνηση έχει αναλάβει σημαντικές πρωτοβουλίες σε διάφορους τομείς πολιτικής για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των νέων. Οι μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνουν τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης, την ενίσχυση της κατάρτισης, τη βελτίωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης, την υποστήριξη του οικοσυστήματος των νέων επιχειρηματιών, τη διεύρυνση της γονικής άδειας, την επέκταση της εισοδηματικής ενίσχυσης των οικογενειών και τη δημιουργία προϋποθέσεων για την αύξηση της προσφοράς προσιτών κατοικιών.

Ο ΟΟΣΑ τονίζει ότι η διατήρηση και η περαιτέρω ανάπτυξη αυτής της προόδου θα απαιτήσουν συντονισμένη δράση. Συγκεκριμένα, προτείνει τη μείωση της αναντιστοιχίας δεξιοτήτων μέσω επενδύσεων στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, την ενίσχυση της συμβουλευτικής ικανότητας της δημόσιας υπηρεσίας απασχόλησης και την αυστηρή αξιολόγηση των προγραμμάτων κατάρτισης. Για τους νέους επιχειρηματίες, συνιστά τον στενότερο συνδυασμό χρηματοδοτικής και μη χρηματοδοτικής στήριξης και την καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση αρχικού σταδίου. Τέλος, για την οικογενειακή πολιτική, προτείνει τη συνέχιση των προσπαθειών για τη βελτίωση της οικονομικής προσιτότητας και της ποιότητας της προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας, καθώς και μέτρα που διασφαλίζουν ότι η εισοδηματική ενίσχυση ανταποκρίνεται στις ανάγκες των οικογενειών.