Με αφορμή το τραγικό συμβάν στην Ηλιούπολη, όπου δύο ανήλικα κορίτσια 17 ετών έχασαν τη ζωή τους πέφτοντας από την ταράτσα πολυκατοικίας, ο ψυχίατρος και διευθυντής στη Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, Γιώργος Νικολαΐδης, παραχώρησε συνέντευξη στην εκπομπή «Σεμνά και Ταπεινά» με τον Δημήτρη Πετρόπουλο. Ο κ. Νικολαΐδης ανέλυσε διεξοδικά τη σύνδεση της κατάθλιψης με την εφηβική ηλικία, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία μέσα στην οικογένεια.
Η σημασία της οικογενειακής ατμόσφαιρας
Ο ειδικός υπογράμμισε ότι πρωταρχικής σημασίας είναι η δημιουργία ενός κλίματος εμπιστοσύνης και ψυχικής διαθεσιμότητας, το οποίο θα επιτρέπει στο παιδί να εκφράζει ελεύθερα τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς του. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, δεν πρόκειται απλώς για την απουσία αρνητικής διάθεσης από την πλευρά των γονιών, αλλά για την ενεργητική πρόσκληση προς το παιδί να μοιραστεί όσα το δυσκολεύουν. Πολλές φορές, τα παιδιά αποφεύγουν να ανοιχτούν, όχι επειδή δεν υπάρχει η ανάλογη υποδοχή, αλλά επειδή δεν θέλουν να επιβαρύνουν τους ήδη πιεσμένους γονείς τους.
Η κοινωνία του ακραίου ανταγωνισμού
Αναφερόμενος στον ρόλο των γονέων, ο κ. Νικολαΐδης τόνισε ότι η οικογένεια δεν πρέπει να λειτουργεί ως χώρος αποκλειστικής καταγραφής επιτευγμάτων και ακαδημαϊκών επιδόσεων. Αντιθέτως, πρέπει να αποτελεί ένα ασφαλές καταφύγιο όπου συζητούνται τα συναισθήματα ευτυχίας ή δυστυχίας. Η σύγχρονη κοινωνία, με τα χαρακτηριστικά του ακραίου ανταγωνισμού και της επίτευξης στόχων με οποιοδήποτε κόστος, οδηγεί πολλά παιδιά σε μια βαθιά υπαρξιακή αγωνία, που αποτυπώνεται εύγλωττα στη φράση «παντού περισσεύεις και παντού ξεψυχάς». Αυτή η σκληρή και άτεγκτη πραγματικότητα είναι που πολλοί νέοι αδυνατούν να αντέξουν.
Ερευνητικά δεδομένα για την ψυχική υγεία των εφήβων
Ο ψυχίατρος επικαλέστηκε πρόσφατες έρευνες, όπως αυτή του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας του Πανεπιστημίου Αθηνών, που καταδεικνύουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό εφήβων στην Ελλάδα βιώνει έντονα καταθλιπτικά και αγχώδη συναισθήματα. Οι νέοι αισθάνονται αγωνία για το μέλλον τους, τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Ωστόσο, ο κ. Νικολαΐδης έσπευσε να διαχωρίσει την κλινική κατάθλιψη από άλλες συμπεριφορές της εφηβείας, όπως η αυτοτραυματιστική συμπεριφορά (το λεγόμενο κόψιμο) ή οι παρακινδυνευμένες δραστηριότητες. Η αυτοκτονία, όπως εξήγησε, αποτελεί μια εντελώς διαφορετική και ακραία κατάσταση.
Διαχωρισμός συμπτωμάτων και στατιστικά στοιχεία
Ο ειδικός κατέστησε σαφές ότι δεν επιθυμεί κάθε έφηβος που αυτοτραυματίζεται να δώσει τέλος στη ζωή του, όπως και κάθε έφηβος που βιώνει έντονη μελαγχολία δεν οδηγείται αναγκαστικά σε απόπειρα αυτοκτονίας. Τα διαθέσιμα επιδημιολογικά στοιχεία για την Ελλάδα είναι ενθαρρυντικά, καθώς τα ποσοστά θανάτων από αυτοκτονία στις ηλικιακές ομάδες της εφηβείας και της νεότητας συγκαταλέγονται στα χαμηλότερα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διάκριση ανάμεσα στην κατάθλιψη ως σύμπτωμα, στην παρα-αυτοκτονικότητα και στην ίδια την αυτοκτονία είναι κρίσιμη για την ορθή αντιμετώπιση του φαινομένου.
