Η ψυχική υγεία των νέων στην Ευρώπη αναδεικνύεται σε ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά ζητήματα της περιόδου, καθώς τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταγράφουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική μετατόπιση: η αυτοκτονία εμφανίζεται πλέον ως η πρώτη αιτία θανάτου στις ηλικίες 15 έως 29 ετών, ξεπερνώντας τα τροχαία δυστυχήματα, τα οποία για δεκαετίες αποτελούσαν την κυριότερη αιτία απώλειας νέων ανθρώπων.
Η εξέλιξη αυτή δεν περιορίζεται σε μια απλή αριθμητική μεταβολή. Φανερώνει τη βαθύτερη πίεση που συσσωρεύεται στις νεότερες γενιές, μέσα σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, μοναξιάς, ψυχικής κόπωσης και κοινωνικής απομόνωσης. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η επιδείνωση της ψυχικής κατάστασης των νέων αποκτά χαρακτηριστικά σιωπηλής κρίσης, με σοβαρές συνέπειες για την κοινωνική συνοχή και τα συστήματα υγείας.
Η αυτοκτονία πρώτη αιτία θανάτου στους νέους της Ε.Ε.
Σύμφωνα με έκθεση της Eurofound, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, η αυτοκτονία ευθυνόταν για το 18,9% των θανάτων στις ηλικίες 15 έως 29 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια περίοδο, τα τροχαία δυστυχήματα αντιστοιχούσαν στο 16,5% των θανάτων στην ίδια ηλικιακή ομάδα.
Πρόκειται για μια ιστορική ανατροπή στα ευρωπαϊκά δεδομένα. Παρότι για πολλά χρόνια οι θάνατοι από αυτοκτονία στους νέους ακολουθούσαν πτωτική πορεία, η βελτίωση αυτή φαίνεται να έχει επιβραδυνθεί σημαντικά. Η στασιμότητα προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς συμπίπτει με την αύξηση της ανασφάλειας, της ψυχολογικής επιβάρυνσης και των δυσκολιών πρόσβασης σε έγκαιρη υποστήριξη.
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2022 καταγράφουν 5.017 θανάτους νέων ηλικίας 15 έως 29 ετών από αυτοκτονία στην Ε.Ε. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι από ένας στους έξι θανάτους στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα σχετίζονται με αυτοκτονία. Στο σύνολο του πληθυσμού, η αντίστοιχη αναλογία είναι περίπου ένας στους εκατό θανάτους.
Η διαφοροποίηση ανά ηλικιακή κατηγορία δείχνει ότι ο κίνδυνος αυξάνεται όσο οι νέοι περνούν από την εφηβεία στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Στην ομάδα 25 έως 29 ετών, ο ακατέργαστος δείκτης έφτασε τις 8,3 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους. Στις ηλικίες 20 έως 24 ετών διαμορφώθηκε στις 7,7 ανά 100.000, ενώ στους εφήβους 15 έως 19 ετών καταγράφηκαν 4,4 θάνατοι ανά 100.000.
Ιδιαίτερα έντονη παραμένει και η διαφορά ανάμεσα στα φύλα. Οι άνδρες στην Ευρώπη εμφανίζονται 3,7 φορές πιο πιθανό να χάσουν τη ζωή τους από αυτοκτονία σε σχέση με τις γυναίκες, παρότι οι γυναίκες αναφέρουν συχνότερα προβλήματα ψυχικής υγείας, άγχος, καταθλιπτική διάθεση και ψυχολογική επιβάρυνση.
Η πορεία της τελευταίας δεκαετίας και τα νέα σημάδια ανησυχίας
Η συνολική εικόνα της τελευταίας δεκαετίας δείχνει ότι υπήρξε σημαντική μείωση των αυτοκτονιών στους νέους της Ευρώπης. Σε σύγκριση με το 2011, οι θάνατοι από αυτοκτονία στις ηλικίες 15 έως 29 ετών μειώθηκαν κατά περίπου 20%, δηλαδή κατά 1.248 περιστατικά.
Παρά τη μείωση αυτή, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η θετική τάση δεν εξελίσσεται πλέον με τον ίδιο ρυθμό. Τα τελευταία χρόνια η αποκλιμάκωση έχει σχεδόν σταματήσει, ενώ η Eurofound καταγράφει αυξητικές ενδείξεις σε δύο ευάλωτες ομάδες: στις γυναίκες κάτω των 20 ετών και στους άνδρες άνω των 85 ετών.
Το συνολικό αποτύπωμα παραμένει βαρύ. Το 2022 καταγράφηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση 49.042 αυτοκτονίες σε όλες τις ηλικίες, αριθμός αυξημένος κατά 1.696 θανάτους σε σύγκριση με το 2021. Η αύξηση αυτή ενισχύει την ανάγκη για ευρωπαϊκές πολιτικές πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης και πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα στοιχεία δεν πρέπει να ερμηνεύονται αποκομμένα από τις κοινωνικές συνθήκες. Η οικονομική ανασφάλεια, η αβεβαιότητα για το μέλλον, η πίεση της εκπαίδευσης και της αγοράς εργασίας, η απομόνωση, η χρήση ψηφιακών μέσων και η δυσκολία αναζήτησης βοήθειας συνθέτουν ένα σύνθετο περιβάλλον κινδύνου για τους νέους.
Η εικόνα στην Ελλάδα και οι πιο ευάλωτες ομάδες
Στην Ελλάδα, τα επίσημα στοιχεία δείχνουν χαμηλότερους δείκτες σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό, ωστόσο, δεν μειώνει τη σοβαρότητα του προβλήματος, καθώς οι ειδικοί τονίζουν ότι η ψυχική υγεία των νέων παραμένει πεδίο με σημαντικά κενά στην πρόληψη, στην καταγραφή και στην υποστήριξη.
Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, το 2024 καταγράφηκαν 469 περιστατικά αυτοκτονίας στη χώρα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι υψηλότερος, καθώς υπάρχει υποκαταγραφή που ενδέχεται να φτάνει το 15% έως 20%.
Η δυσκολία ακριβούς αποτύπωσης συνδέεται με περιπτώσεις όπου ο θάνατος καταγράφεται με διαφορετική αιτία, όπως πτώση ή δυστύχημα, χωρίς να τεκμηριώνεται επίσημα η πρόθεση αυτοκτονίας. Παράλληλα, οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι πίσω από κάθε ολοκληρωμένη αυτοκτονία αντιστοιχούν 20 έως 30 απόπειρες, πολλές από τις οποίες δεν φτάνουν ποτέ σε επίσημη καταγραφή.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να μη διαθέτει ολοκληρωμένο εθνικό σύστημα παρακολούθησης των απόπειρων αυτοκτονίας που καταλήγουν σε νοσοκομεία. Το κενό αυτό δυσκολεύει τον σχεδιασμό πολιτικών πρόληψης και την ακριβή αποτίμηση της κατάστασης, ειδικά στις νεότερες ηλικίες.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η ηλικιακή ομάδα 20 έως 24 ετών συγκεντρώνει περίπου το 8,3% των ετήσιων αυτοκτονιών στη χώρα. Παράλληλα, το Κέντρο για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας αναφέρει ότι περίπου 12% έως 16% των εφήβων ηλικίας 14 έως 19 ετών εμφανίζουν αυτοτραυματικές συμπεριφορές, οι οποίες θεωρούνται ισχυρός δείκτης κινδύνου για μελλοντικές απόπειρες.
Η ανισότητα ανά φύλο είναι ιδιαίτερα έντονη και στην Ελλάδα. Οι άνδρες αντιστοιχούν στο 86% των θανάτων από αυτοκτονία, ενώ οι γυναίκες στο 14%. Σε γεωγραφικό επίπεδο, η Κρήτη εμφανίζει από τα υψηλότερα ποσοστά, συγκεντρώνοντας περίπου το 17% των καταγεγραμμένων περιστατικών στη χώρα.
Σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, η Ελλάδα παραμένει στις χώρες με τους χαμηλότερους δείκτες αυτοκτονιών. Το 2022, ο ελληνικός δείκτης βρισκόταν 6,6 μονάδες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος διαμορφωνόταν στις 11,2 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους. Η χώρα κατατασσόταν στη δεύτερη χαμηλότερη θέση στην Ε.Ε., με χαμηλότερο ποσοστό μόνο στην Κύπρο.
Στον αντίποδα, οι υψηλότεροι δείκτες καταγράφηκαν στη Σλοβενία, με 19,8 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους, στη Λιθουανία με 19,5 και στην Ουγγαρία με 15,7.
Παρά τη σχετικά καλύτερη στατιστική θέση της Ελλάδας, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η ψυχική υγεία των νέων παραμένει μια αόρατη κρίση. Η κοινωνική σιωπή, το στίγμα, η ελλιπής πρόληψη και τα κενά πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης, ιδιαίτερα στην περιφέρεια και στις μικρές ηλικίες, επιβάλλουν άμεση ενίσχυση των δομών.
Η πρόληψη της αυτοκτονίας απαιτεί έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων, εύκολη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας, στήριξη στα σχολεία, εκπαίδευση των οικογενειών και σταθερή κοινωνική πολιτική. Η δημόσια συζήτηση για την ψυχική υγεία των νέων δεν μπορεί να παραμένει αποσπασματική, καθώς πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται ζωές, οικογένειες και κοινότητες που χρειάζονται πραγματική προστασία.
