Στο μικροσκόπιο των ελεγκτικών αρχών βρίσκεται το πρόγραμμα προμήθειας ψηφιακών υδρομέτρων από δήμους και Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης-Αποχέτευσης, μια υπόθεση που, αν και αφορά τεχνικό έργο υποδομής, αποκτά πλέον χαρακτηριστικά μείζονος πολιτικού και οικονομικού σκανδάλου.
Το έργο, συνολικού ύψους που προσεγγίζει τα 500 εκατομμύρια ευρώ, χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ, δηλαδή από ευρωπαϊκούς πόρους. Σύμφωνα με όσα αποκαλύπτει ο Γιάννης Σουλιώτης στην «Καθημερινή», το πρόγραμμα αντικατάστασης των παλαιών αναλογικών υδρομέτρων με ψηφιακά βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μεγάλης έρευνας, με εμπλοκή εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών.
Η υπόθεση αγγίζει έναν ιδιαίτερα ευαίσθητο τομέα: τη διαχείριση του νερού. Δεν πρόκειται για ένα απλό έργο τεχνολογικής αναβάθμισης, αλλά για παρέμβαση σε κρίσιμες δημόσιες υποδομές, που θα έπρεπε να υπηρετεί τη διαφάνεια, την εξοικονόμηση πόρων και την ορθολογική χρήση ενός βασικού κοινωνικού αγαθού.
Το έργο και οι υποσχέσεις για καλύτερη διαχείριση του νερού
Στην αρχική του σύλληψη, το πρόγραμμα εμφανιζόταν ως απολύτως χρήσιμο και αναγκαίο. Τα ψηφιακά υδρόμετρα επιτρέπουν την άμεση παρακολούθηση της κατανάλωσης νερού, τον γρήγορο εντοπισμό διαρροών στα δίκτυα και τον αποτελεσματικότερο έλεγχο υπερκαταναλώσεων.
Σε μια χώρα με παλαιωμένες υδραυλικές υποδομές, απώλειες νερού και σοβαρές ανάγκες εκσυγχρονισμού, η συγκεκριμένη τεχνολογία θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για δήμους και ΔΕΥΑ. Το πρόγραμμα εντάχθηκε στην «Ολοκληρωμένη Διαχείριση Δικτύων Ύδρευσης», με χρηματοδότηση από ευρωπαϊκά κονδύλια.
Συνολικά εγκρίθηκαν 55 προτάσεις από δήμους και δημοτικές επιχειρήσεις, με μέσο κόστος περίπου 9 εκατομμύρια ευρώ ανά έργο. Πίσω όμως από τον επίσημο στόχο του εκσυγχρονισμού, οι καταγγελίες που έχουν κατατεθεί περιγράφουν μια πολύ πιο σκοτεινή εικόνα.
Τα e-mails και οι καταγγελίες για στημένους διαγωνισμούς
Η έρευνα φέρεται να ξεκίνησε ύστερα από καταγγελία whistleblower, ο οποίος επικαλέστηκε τη νομοθεσία για τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, στελέχη εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην εμπορία υδρομέτρων φέρονται να είχαν απευθείας επικοινωνία με υπαλλήλους γραφείων προμηθειών δήμων.
Στις επικοινωνίες αυτές, σύμφωνα με την καταγγελία, συζητούνταν τιμές, τεχνικές προδιαγραφές και ύψος οικονομικών προσφορών. Εάν οι αναφορές επιβεβαιωθούν, πρόκειται για πρακτικές που αλλοιώνουν τον ανταγωνισμό και υπονομεύουν τη διαφάνεια των δημόσιων διαγωνισμών.
Το αποτέλεσμα, όπως περιγράφεται, ήταν διαγωνισμοί που φέρονται να διαμορφώνονταν με τρόπο ευνοϊκό για συγκεκριμένους προμηθευτές. Οι όροι, οι τεχνικές απαιτήσεις και οι οικονομικές προσφορές παρουσιάζονται, σύμφωνα με το υλικό της καταγγελίας, ως πεδίο προσυνεννόησης και όχι ως αποτέλεσμα ανοιχτής, ισότιμης και καθαρής διαδικασίας.
Το έγγραφο του καταγγέλλοντος, έκτασης 28 σελίδων, κατατέθηκε το 2024 και περιλαμβάνει ιδιαίτερα βαριές αναφορές. Γίνεται λόγος για υπερκοστολόγηση έως και 700%, για αγορά μεγαλύτερου αριθμού υδρομέτρων από εκείνον που πραγματικά απαιτούνταν, καθώς και για αμφισβητούμενες μελέτες που, κατά την καταγγελία, εξυπηρετούσαν προμηθευτές και κυβερνητικούς αξιωματούχους.
Τρεις αρχές ερευνούν την υπόθεση
Η υπόθεση εξετάζεται πλέον από τρεις διαφορετικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς, γεγονός που δείχνει τη βαρύτητα των καταγγελιών και το μέγεθος του διακυβεύματος.
Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας ερευνά την υπόθεση εδώ και τουλάχιστον ενάμιση χρόνο. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το πόρισμα βρίσκεται ήδη στα χέρια της διοικήτριας της Αρχής, Αλεξάνδρας Ρογκάκου, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν δημοσιοποιηθεί λεπτομέρειες ή επίσημη αποδοχή του περιεχομένου της έκθεσης.
Παράλληλα, η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει πραγματοποιήσει ελέγχους σε επιχειρήσεις του κλάδου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2024. Η αυτεπάγγελτη έρευνα αφορά πιθανή οριζόντια σύμπραξη νόθευσης δημοσίων διαγωνισμών, με τη διαδικασία να παραμένει σε εξέλιξη.
Στην υπόθεση έχει εμπλακεί και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, καθώς τα έργα χρηματοδοτούνται από κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η EPPO εξετάζει το ενδεχόμενο να καλέσει μάρτυρες με γνώση του αντικειμένου ενώπιον Ευρωπαίων εισαγγελέων.
Η εμπλοκή ευρωπαϊκών αρχών προσδίδει στην υπόθεση ιδιαίτερη θεσμική σημασία. Όταν έργα που χρηματοδοτούνται από χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων ελέγχονται για πιθανές στρεβλώσεις, υπερκοστολογήσεις και χειραγώγηση διαδικασιών, το ζήτημα παύει να είναι τοπικό ή τεχνικό. Γίνεται ζήτημα δημόσιας λογοδοσίας.
Το διακύβευμα για το νερό και τους δημόσιους πόρους
Το σκάνδαλο των ψηφιακών υδρομέτρων, εφόσον οι καταγγελίες επιβεβαιωθούν, δεν αφορά μόνο το ύψος της δαπάνης. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο δημόσιοι πόροι, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και υποδομές ζωτικής σημασίας μπορούν να μετατραπούν σε πεδίο συναλλαγής ανάμεσα σε ιδιωτικά συμφέροντα και κρίσιμους κρίκους της δημόσιας διοίκησης.
Το νερό δεν είναι ένα κοινό εμπορικό προϊόν. Είναι κοινωνικό αγαθό, και η διαχείρισή του απαιτεί αυστηρούς κανόνες διαφάνειας, τεκμηρίωσης και ελέγχου. Όταν έργα που παρουσιάζονται ως τεχνολογικός εκσυγχρονισμός συνοδεύονται από καταγγελίες για υπερκοστολογήσεις και συνεννοήσεις πίσω από κλειστές πόρτες, η πολιτεία οφείλει να δώσει άμεσες και καθαρές απαντήσεις.
Το πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν θα δοθεί στη δημοσιότητα και αν θα οδηγήσει σε πραγματική απόδοση ευθυνών, εφόσον προκύπτουν παραβάσεις.
Μέχρι στιγμής, ονόματα εμπλεκομένων δεν έχουν ανακοινωθεί επίσημα. Η έρευνα συνεχίζεται, όμως η υπόθεση έχει ήδη ανοίξει ένα βαρύ θεσμικό ερώτημα: αν η ψηφιακή μετάβαση στις υποδομές νερού έγινε για την εξυπηρέτηση των πολιτών ή αν μετατράπηκε σε ακόμη ένα πεδίο αδιαφάνειας, υπερκοστολόγησης και εκμετάλλευσης ευρωπαϊκού χρήματος.
