Στο μικροσκόπιο της Αθήνας οι κινήσεις της κυβέρνησης Ντμπεϊμπά στη Λιβύη για τις θαλάσσιες ζώνες

Στο επίκεντρο της διπλωματικής παρακολούθησης από την Αθήνα βρίσκεται το τελευταίο διάστημα η κυβέρνηση του Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά στην Τρίπολη, καθώς επανέρχεται στο προσκήνιο το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών και οι πιθανές αντιδράσεις της λιβυκής πλευράς στις πρόσφατες ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης. Οι ενέργειες αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, στη δημοσίευση του χάρτη του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ) και στην προκήρυξη για έρευνες υδρογονανθράκων σε θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης, για τα οποία έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον η αμερικανική εταιρεία Chevron.

Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στη μνήμη των ελληνικών αρχών το περιστατικό του 2019, όταν η τότε λιβυκή κυβέρνηση είχε αντιδράσει έντονα στην προκήρυξη ερευνών στα οικόπεδα νοτιοδυτικά της Κρήτης, γεγονός που είχε προηγηθεί της υπογραφής του τουρκολιβυκού μνημονίου. Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η κυβέρνηση της Τρίπολης δεν έχει προβεί σε επίσημο διάβημα προς την Αθήνα, ούτε για τις νέες παραχωρήσεις, ούτε για τη χάραξη του ΘΧΣ – αν και εκτιμάται πως είναι νωρίς ακόμη για ασφαλή συμπεράσματα.

Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται από ελληνικής πλευράς στο γεγονός ότι, κατά την πρόσφατη προκήρυξη λιβυκών θαλάσσιων οικοπέδων για έρευνες υδρογονανθράκων, οι συντεταγμένες που δημοσιεύθηκαν φαίνεται να ακολουθούν τη μέση γραμμή, την οποία η Ελλάδα έχει υιοθετήσει μονομερώς βάσει του νόμου 4001/2011, αλλά η Λιβύη είχε παλαιότερα αμφισβητήσει. Η συγκεκριμένη γραμμή, μάλιστα, έρχεται σε αντίθεση με τις προβλέψεις του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο αποτυπώνει μια οριοθέτηση ΑΟΖ που επικαλύπτει μεγάλο μέρος της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Παρά τη φαινομενική αποδοχή της μέσης γραμμής, η Αθήνα παραμένει σε επιφυλακή, καθώς η εσωτερική αστάθεια στη Λιβύη επιτρέπει την πιθανότητα καθυστερημένων αντιδράσεων. Επιπλέον, η Άγκυρα διατηρεί ισχυρή επιρροή στην προσωρινή κυβέρνηση της Τρίπολης, και δεν επιθυμεί οποιαδήποτε υπονόμευση του τουρκολιβυκού μνημονίου από λιβυκής πλευράς.

Την περασμένη εβδομάδα, τα επίσημα μέσα ενημέρωσης της Τρίπολης μετέδωσαν ότι ο πρωθυπουργός Ντμπεϊμπά συγκάλεσε ευρεία σύσκεψη με θέμα τις εξελίξεις γύρω από την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων της χώρας. Στη συνάντηση συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος της Επιτροπής Χερσαίων και Θαλάσσιων Συνόρων του Υπουργείου Εξωτερικών, Μοχάμεντ Αλ-Χαραρί, καθώς και ο πρόεδρος της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου, Μασούντ Σουλεϊμάν. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η δημοσίευση φωτογραφίας από τη σύσκεψη, στην οποία ο Λίβυος πρωθυπουργός φαίνεται να δείχνει σε χάρτη την περιοχή νότια της Κρήτης – εκεί όπου βρίσκονται τα ελληνικά οικόπεδα προς αδειοδότηση.

Στον εν λόγω χάρτη διακρίνεται επίσης η γραμμή οριοθέτησης της λιβυκής ΑΟΖ, όπως αυτή αποτυπώνεται στο πλαίσιο του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η γραμμή αυτή βρίσκεται σημαντικά βορειότερα από τη μέση γραμμή και αμφισβητεί εμπράκτως την ελληνική κυριαρχία σε μέρος της υφαλοκρηπίδας.

Σύμφωνα με τις λιβυκές δηλώσεις, το ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων συνόρων αποτελεί κρίσιμο εθνικό θέμα και άπτεται της εθνικής ασφάλειας της χώρας. Ο πρόεδρος της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου τόνισε, επιπλέον, τη σημασία της νομικής κάλυψης των λιβυκών θαλάσσιων παραχωρήσεων, ώστε να προστατευθούν οι ενεργειακοί πόροι από πιθανές διεθνείς αμφισβητήσεις ή νομικές εμπλοκές.

Στο πλαίσιο αυτό, αποφασίστηκε η ίδρυση τεχνικού επιτελείου που θα έχει ως αποστολή τον συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων φορέων, την εποπτεία της εφαρμογής των σχεδίων οριοθέτησης και την ενίσχυση της λιβυκής θέσης σε περιφερειακό επίπεδο, με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας και τις διεθνείς συνθήκες.

Η προκήρυξη των οικοπέδων από τη Λιβύη, με βάση τη μέση γραμμή, φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τις προβλέψεις του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ωστόσο, η επίσημη στάση της κυβέρνησης Ντμπεϊμπά παραμένει ρευστή, ενώ και η τουρκική πλευρά εξακολουθεί να επιδιώκει την ενίσχυση των ενεργειακών σχέσεων με τη Λιβύη. Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, εξέφρασε πρόσφατα το ενδιαφέρον της Άγκυρας για συνεργασία με τη Λιβύη σε έρευνες υδρογονανθράκων, τόσο στη Μεσόγειο όσο και στην ενδοχώρα.

Σε αυτό το γεωπολιτικό πλαίσιο, η Ελλάδα με την προώθηση των παραχωρήσεων οικοπέδων νότια της Κρήτης επιδιώκει να αμφισβητήσει στην πράξη την εγκυρότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου ως προς τη λιβυκή πλευρά του, δημιουργώντας προϋποθέσεις για μελλοντική διαπραγμάτευση με νόμιμη κυβέρνηση της Λιβύης – πιθανώς ακόμη και ενώπιον διεθνούς δικαστηρίου.

Παράλληλα, στο παρασκήνιο καταγράφεται αυξημένη κινητικότητα και από πλευράς των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο γιος του στρατηγού Χαλίφα Χάφταρ, Σαντάμ Χάφταρ, επικεφαλής του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, επισκέφθηκε πρόσφατα την Ουάσινγκτον για συνομιλίες στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ενώ λίγο αργότερα μετέβη και στην Άγκυρα για επαφές με την τουρκική στρατιωτική ηγεσία. Οι επαφές αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο των προσπαθειών εξισορρόπησης των διεθνών σχέσεων της ανατολικής Λιβύης και αναζήτησης ευρύτερων συμμαχιών.

Η ελληνική διπλωματία, παρακολουθώντας προσεκτικά τις εξελίξεις, διατηρεί επαφές με εταίρους και συμμάχους, προκειμένου να διασφαλίσει τη συνέχιση της ελληνικής παρουσίας στην περιοχή και να θωρακίσει τα συμφέροντα της χώρας στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.