Η πολιτική επικοινωνία έχει τους δικούς της κανόνες. Οι κάμερες στήνονται, οι κορδέλες κόβονται, τα μικρόφωνα ανοίγουν και το αφήγημα της «μεταρρύθμισης» σερβίρεται με όρους επιτυχίας. Όμως η πραγματικότητα δεν σκηνοθετείται. Και όταν η πραγματικότητα καταγράφεται σε αμοντάριστα πλάνα μέσα από τους διαδρόμους ενός δημόσιου νοσοκομείου, τότε η πολιτική ρητορική δοκιμάζεται χωρίς φίλτρα.
Το βίντεο που δημοσιοποιήθηκε από το Prime News με τίτλο «Αυτή είναι η πραγματικότητα στα νοσοκομεία σήμερα. Τα λόγια του Υπουργού καταρρέουν» δεν είναι απλώς ένα ακόμη στιγμιότυπο έντασης. Είναι μια συμπύκνωση της σύγκρουσης ανάμεσα στην επικοινωνιακή διαχείριση και στην καθημερινή εμπειρία γιατρών, νοσηλευτών και ασθενών.
Ας ξεκινήσουμε από το αυτονόητο: χωρίς το πλήρες, αμοντάριστο επίμαχο βίντεο, κανείς δεν μπορεί να προδικάσει με βεβαιότητα ποιος είπε τι και υπό ποιες ακριβώς συνθήκες. Η αλήθεια, όπως επισημαίνεται, βρίσκεται συχνά στη μέση. Όμως η εικόνα δεν αφήνει περιθώρια ωραιοποίησης. Και η εικόνα είναι αμείλικτη.
Ο «νόμος της κραυγής» απέναντι στην εξουσία
Ακούγεται η ένταση ανάμεσα συο γιατρό και τον Υπουργό Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης. Από τη μία, η κραυγή ενός εξαντλημένου λειτουργού της δημόσιας υγείας που διεκδικεί τα αυτονόητα: επάρκεια προσωπικού, αξιοπρεπείς συνθήκες, σεβασμό. Από την άλλη, η ισχύς της πολιτικής εξουσίας, με αιχμές περί πειθαρχικών συνεπειών και επίκληση θεσμικού κύρους.
Η φράση «δεν ντρέπεσαι στον Υπουργό Υγείας;» – όπως ακούγεται στο επίμαχο απόσπασμα – δεν είναι απλώς μια λεκτική υπερβολή. Συμπυκνώνει μια νοοτροπία. Την αντίληψη ότι η θεσμική ιδιότητα αξιώνει σιωπή και υποταγή, ακόμη και όταν η πραγματικότητα βοά. Και η απάντηση του γιατρού, που ζητά δικηγόρο, αποτυπώνει ένα κλίμα φόβου και σύγκρουσης που δεν συνάδει με ένα σύγχρονο, δημοκρατικό σύστημα υγείας.
Δεν πρόκειται για «αριστερή» ή «δεξιά» κριτική. Πρόκειται για θεσμική κριτική. Όταν ένας γιατρός αισθάνεται ότι πρέπει να θωρακιστεί νομικά απέναντι στον πολιτικό του προϊστάμενο, κάτι βαθύτερο έχει διαρραγεί.
Οι διάδρομοι ως καθρέφτης της αλήθειας
Τα πλάνα συνωστισμού στους διαδρόμους είναι το πιο ηχηρό επιχείρημα. Φορεία που δυσκολεύονται να περάσουν. Φωνές που ζητούν «ανοίξτε τον διάδρομο». Ασθενείς στοιβαγμένοι, συγγενείς σε αγωνία, προσωπικό στα όρια της αντοχής.
Αυτή η εικόνα δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Είναι επαναλαμβανόμενο μοτίβο σε μεγάλα νοσοκομεία της χώρας.
Οι εφημερίες που «κοκκινίζουν», οι αναμονές που διαρκούν ώρες, τα ράντζα που επιστρέφουν ως κανονικότητα. Κάθε κορδέλα που κόβεται σε ένα ανακαινισμένο τμήμα χάνει το συμβολικό της βάρος όταν λίγα μέτρα παραδίπλα οι διάδρομοι μετατρέπονται σε θαλάμους πρόχειρης νοσηλείας.
Η κυβέρνηση μιλά για «ενίσχυση», «ψηφιοποίηση», «αριστεία». Όμως η αριστεία δεν μετριέται σε δελτία Τύπου. Μετριέται στον χρόνο αναμονής του ασθενούς, στην αναλογία γιατρών και νοσηλευτών ανά βάρδια, στην επάρκεια κλινών ΜΕΘ, στην αξιοπρέπεια της καθημερινής φροντίδας.
Η κατάρρευση του αφηγήματος
Ο ίδιος ο υπουργός έχει επανειλημμένα υπερασπιστεί την εικόνα ενός συστήματος που «βελτιώνεται». Όμως η πολιτική ευθύνη δεν είναι αφηρημένη έννοια. Δεν αφορά μόνο τους δείκτες και τα στατιστικά. Αφορά το βίωμα.
Όταν οι εργαζόμενοι διαμαρτύρονται δημόσια, όταν η ένταση εκτυλίσσεται μπροστά στις κάμερες, όταν η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται σε κλειστές αίθουσες αλλά εκρήγνυται σε κοινή θέα, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι δομικό.
Η ουσία της σύγκρουσης
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος ύψωσε περισσότερο τη φωνή του. Το ερώτημα είναι γιατί ένας γιατρός αισθάνεται ότι η μόνη γλώσσα που απομένει είναι η κραυγή. Γιατί η συσσωρευμένη πίεση μετατρέπεται σε δημόσια σύγκρουση. Και γιατί η πολιτική ηγεσία απαντά με επίκληση κύρους αντί με αυτοκριτική.
Ένα σύστημα υγείας δεν αποτυγχάνει ξαφνικά. Φθείρεται σταδιακά, όταν οι ελλείψεις γίνονται κανονικότητα και η κόπωση μετατρέπεται σε κυνισμό. Όταν η διαχείριση υπερισχύει της ουσίας. Όταν η εικόνα προηγείται της πράξης.
Η δημοσιογραφική αντιπολίτευση οφείλει να είναι αιχμηρή, αλλά και τεκμηριωμένη. Τα πλάνα από τους διαδρόμους δεν είναι ιδεολογική κατασκευή. Είναι τεκμήριο. Και όσο αυτά τα τεκμήρια πολλαπλασιάζονται, τόσο δυσκολότερο γίνεται να συντηρηθεί το αφήγημα της «κατάρρευσης που δεν υπάρχει».
Η υγεία δεν είναι πεδίο επικοινωνιακής διαχείρισης. Είναι πεδίο ζωής και θανάτου. Και εκεί, τα λόγια δεν αρκούν. Εκεί, η πραγματικότητα μιλά από μόνη της – μέσα από τους διαδρόμους που δεν χωρούν άλλα φορεία.
