Σε μια περίοδο που η γεωπολιτική ένταση κλιμακώνεται επικίνδυνα, η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στα Στενά του Ορμούζ έχει εισέλθει σε μια φάση βαθύτατου αδιεξόδου, θυμίζοντας τις πιο κρίσιμες στιγμές του Ψυχρού Πολέμου. Όπως ακριβώς συνέβη κατά τη διάρκεια της Κρίσης των Πυραύλων της Κούβας, όπου ο πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι αναλογιζόταν ποιος θα υποχωρήσει πρώτος, έτσι και σήμερα, Ουάσινγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται αντιμέτωπες σε μια δοκιμασία ισχύος, με κάθε πλευρά να πιστεύει ακράδαντα ότι ο χρόνος και η πίεση λειτουργούν υπέρ της. Η παρούσα κατάσταση, ωστόσο, εγκυμονεί κινδύνους που ξεπερνούν τα σύνορα της Μέσης Ανατολής, απειλώντας να αποσταθεροποιήσει την παγκόσμια οικονομία.
Το αδιέξοδο και οι τρεις δρόμοι
Το Ιράν, με μια κίνηση που έχει προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις, έχει ουσιαστικά κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, απαιτώντας από τα πλοία να διέρχονται από τα ιρανικά ύδατα και να καταβάλλουν τέλος διέλευσης. Ως απάντηση, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν προχωρήσει στον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα στην Τεχεράνη: εάν η διεθνής κοινότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τα Στενά όπως στο παρελθόν, τότε ούτε το Ιράν θα έχει αυτή τη δυνατότητα. Το αποτέλεσμα είναι ένα επικίνδυνο αδιέξοδο, όπου οι διαθέσιμες επιλογές κυμαίνονται από κακές έως χειρότερες, σύμφωνα με ανάλυση του CNN. Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει τρία πιθανά σενάρια εξέλιξης, καθένα από τα οποία φέρει διαφορετικές συνέπειες για την παγκόσμια σταθερότητα.
Παράταση της αντιπαράθεσης
Το πιο πιθανό σενάριο, σύμφωνα με τους αναλυτές, είναι ότι και οι δύο πλευρές θα παραμείνουν σταθερές στις θέσεις τους, πιστεύοντας ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους. Οι Ιρανοί ηγέτες, ιδεολογικά προσηλωμένοι στην απομάκρυνση της αμερικανικής επιρροής από τη Μέση Ανατολή και στην αντιπαράθεση με το Ισραήλ, εμφανίζονται έτοιμοι να οδηγήσουν τη χώρα ακόμη και στο χείλος της οικονομικής κατάρρευσης. Πολλοί από αυτούς έχουν βιώσει τον καταστροφικό πόλεμο Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980, γεγονός που τους καθιστά ανθεκτικούς σε ακραίες πιέσεις. Ωστόσο, ακόμη και τα πιο σκληρά καθεστώτα έχουν τα όριά τους. Ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών επιβαρύνει όλο και περισσότερο την οικονομία, η οποία ήδη αντιμετώπιζε πληθωρισμό περίπου 60% και ιστορική κρίση, οδηγώντας νωρίτερα φέτος σε μαζικές διαδηλώσεις που κατεστάλησαν βίαια. Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι δεν αισθάνεται καμία πίεση, βασιζόμενος στην ανθεκτικότητα της αμερικανικής οικονομίας και στη θέση των ΗΠΑ ως του μεγαλύτερου παραγωγού πετρελαίου στον κόσμο. Παρόλα αυτά, η ενέργεια διαπραγματεύεται σε μια παγκόσμια αγορά και με περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου να έχει διαταραχθεί, η πίεση στην παγκόσμια οικονομία θα εντείνεται, φτάνοντας τελικά και στις αμερικανικές ακτές. Η Τεχεράνη ποντάρει στο ότι ο Τραμπ δεν θα αντέξει αυτή την πίεση επ' αόριστον, ειδικά ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο όπου καμία πλευρά δεν είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει.
Υποχώρηση ή σύγκρουση;
Το δεύτερο σενάριο αφορά μια πιθανή υποχώρηση, η οποία όμως φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη δεδομένης της σκληρής στάσης και των δύο πλευρών. Οι μεγάλες διπλωματικές ανατροπές απαιτούν συμβιβασμούς και παραχωρήσεις, στοιχεία που αυτή τη στιγμή απουσιάζουν. Το Ιράν αρνείται να αποσύρει τον ισχυρισμό κυριαρχίας στα Στενά, εκτοξεύοντας πυραύλους και drones εναντίον πλοίων που δεν συμμορφώνονται, παραβιάζοντας μακροχρόνιες αρχές ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να ηγηθούν μιας διεθνούς συμμαχίας για να απορρίψουν τις ιρανικές αξιώσεις, αλλά μέχρι στιγμής δεν το έχουν πράξει. Μια ενδεχόμενη αποδοχή της κατάστασης από την Ουάσινγκτον θα άλλαζε την ισορροπία ισχύος στην περιοχή υπέρ του Ιράν, δημιουργώντας σοβαρά ερωτήματα για τη σταθερότητα άλλων διεθνών θαλάσσιων οδών, όπως τα Στενά της Ταϊβάν. Το τρίτο σενάριο είναι αυτό της άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης. Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να κρίνουν ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί αδιαπραγμάτευτο ζωτικό συμφέρον και να κινηθούν στρατιωτικά. Ωστόσο, μια παρατεταμένη επιχείρηση για την επαναλειτουργία των Στενών θα ήταν δαπανηρή και χρονοβόρα, όπως έδειξαν οι πρόσφατες επιχειρήσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου ακόμη και επιτυχημένοι ναυτικοί συνασπισμοί δυσκολεύτηκαν να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών εταιρειών.
Μια νέα κανονικότητα
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πιθανότητα τα Στενά του Ορμούζ να παραμείνουν ουσιαστικά κλειστά για το προβλέψιμο μέλλον είναι μεγάλη. Ακόμη κι αν η άμεση κρίση αποκλιμακωθεί, οι παραδοχές για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στην περιοχή ίσως να μην επανέλθουν ποτέ πλήρως. Πολλές χώρες του Κόλπου, αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο, κινούνται ήδη για τη δημιουργία εναλλακτικών οδών. Το δίκτυο αγωγών ανατολής-δύσης της Σαουδικής Αραβίας έχει αποδειχθεί στρατηγικά πολύτιμο, ενώ το Ιράκ επικεντρώνεται σε διαδρομές προς τη Μεσόγειο. Παράλληλα, το λιμάνι Fujairah των ΗΑΕ, το οποίο παρακάμπτει τα Στενά, αναμένεται να εξελιχθεί σε έναν ακόμη σημαντικότερο παγκόσμιο ενεργειακό κόμβο. Αυτή η μακροπρόθεσμη στρατηγική μείωσης της εξάρτησης από τα Στενά του Ορμούζ και από την ικανότητα του Ιράν να κρατά την παγκόσμια οικονομία όμηρο, αποτελεί τη λογική απάντηση. Ωστόσο, τα έργα υποδομής απαιτούν χρόνια για να ολοκληρωθούν, αφήνοντας τον κόσμο παγιδευμένο σε αυτό που ουσιαστικά συνιστά το Μεγάλο Αδιέξοδο των Στενών.
