Η πληροφορία ότι η Τουρκία προετοιμάζει νομοσχέδιο για την κατοχύρωση θαλάσσιων δικαιοδοσιών σε περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, όπου η Άγκυρα προβάλλει αμφισβητήσεις, απαιτεί σοβαρή ανάγνωση από την Αθήνα. Η εξέλιξη αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί, δεν πρέπει να ιδωθεί ως μια ακόμη έξαρση τουρκικής ρητορικής για εσωτερική κατανάλωση. Από μόνη της δεν ισοδυναμεί με προαναγγελία στρατιωτικής κρίσης, ούτε δημιουργεί διεθνές δίκαιο σε βάρος της Ελλάδας. Συνιστά, ωστόσο, πιθανό βήμα μετάβασης της τουρκικής στρατηγικής από το επίπεδο του δόγματος και των χαρτών στο επίπεδο της εσωτερικής νομοθεσίας, της διοικητικής πράξης και της μελλοντικής διπλωματικής πίεσης.
Το Bloomberg μετέδωσε ότι η Άγκυρα ετοιμάζει νομοθετική πρωτοβουλία με αντικείμενο τη δήλωση θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε τμήματα του Αιγαίου και της Μεσογείου όπου υφίστανται διαφωνίες, με φόντο υπαρκτά ή πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου. Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, η κίνηση περιγράφεται από πηγές ως αρχικό βήμα για τη θεσμική στερέωση των τουρκικών αξιώσεων και την επίσημη προβολή δικαιωμάτων σε δυνητικούς ενεργειακούς πόρους.
Η πληροφορία δεν περιορίστηκε σε ψυχρή τεχνοκρατική ανάλυση. Ο τουρκικός Τύπος την ενέταξε αμέσως στο οικείο πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Sözcü έκανε λόγο για κίνηση της Άγκυρας που «θα τρελάνει την Ελλάδα», υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο αποσκοπεί στην κατοχύρωση θαλάσσιων ζωνών και δικαιωμάτων επί φυσικού αερίου. Το Halk TV μίλησε για πρωτοβουλία σχετική με την Κύπρο και το φυσικό αέριο που «θα ταράξει την Ελλάδα», ενώ η Karar χρησιμοποίησε τον όρο «πόλεμος φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο».
Η συγκεκριμένη γλώσσα έχει πολιτική σημασία. Στην Τουρκία, η δημόσια συζήτηση για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν λειτουργεί μόνο ως ενημέρωση. Λειτουργεί ως μηχανισμός προετοιμασίας. Διαμορφώνει εσωτερικό ακροατήριο, δημιουργεί πολιτική πίεση, οικοδομεί πλαίσιο νομιμοποίησης και προετοιμάζει την κοινωνία για κινήσεις που στη συνέχεια παρουσιάζονται ως αυτονόητη συνέχεια εθνικής στρατηγικής. Η Αθήνα οφείλει επομένως να αντιμετωπίσει την υπόθεση ως κρίκο μιας ευρύτερης αλυσίδας και όχι ως μεμονωμένο δημοσίευμα.
Από τη «Γαλάζια Πατρίδα» στην εσωτερική νομοθέτηση
Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αποτελεί νέα σύλληψη της τουρκικής στρατηγικής. Αναπτύχθηκε ως θαλάσσια γεωπολιτική αντίληψη, συνδεδεμένη με την προβολή ναυτικής ισχύος και τη διεύρυνση των τουρκικών αξιώσεων στη Μαύρη Θάλασσα, στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην ανάλυση του IFRI για τη Mavi Vatan, το δόγμα εμφανίζεται ως προϊόν στρατηγικού σχεδιασμού που συνδέει ασφάλεια, ενέργεια, ναυτική ισχύ και την τουρκική αντίληψη περί απειλής θαλάσσιου αποκλεισμού.
Η βαρύτητα μιας πιθανής νομοθετικής κίνησης εντοπίζεται ακριβώς σε αυτό το σημείο. Η Τουρκία ενδέχεται να επιχειρεί τη μετατροπή ενός δόγματος σε εργαλείο εσωτερικού δικαίου. Αυτό δεν σημαίνει παραγωγή διεθνούς νομιμότητας. Ένας τουρκικός νόμος δεν μπορεί να ακυρώσει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, ούτε να αφαιρέσει από ελληνικά νησιά δικαιώματα που αναγνωρίζονται από τη διεθνή έννομη τάξη. Μπορεί όμως να αποκτήσει πρακτική χρησιμότητα για την Άγκυρα.
Ένα τέτοιο νομοθέτημα μπορεί να αξιοποιηθεί ως βάση για έκδοση αδειών ερευνών. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διπλωματικές επιστολές, σε ρηματικές διακοινώσεις, σε NAVTEX, σε τουρκικούς χάρτες, σε στρατιωτικό σχεδιασμό, σε ανακοινώσεις υπουργείων και σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Το σημαντικότερο είναι ότι μπορεί να δεσμεύσει πολιτικά την ίδια την Τουρκία σε σκληρότερη γραμμή, καθιστώντας δυσκολότερη κάθε μελλοντική αναδίπλωση.
Αυτό είναι το πρώτο κρίσιμο σήμα για την Ελλάδα. Η Άγκυρα δεν αποκτά δίκαιο εκεί όπου δεν έχει. Επιχειρεί όμως να δημιουργήσει κρατική συνέχεια γύρω από τις διεκδικήσεις της. Στην πράξη, προσπαθεί να μετατρέψει την αμφισβήτηση σε σταθερό διοικητικό και πολιτικό δεδομένο.
Η τουρκική μέθοδος έχει προηγούμενο. Το 2019, το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο λειτούργησε ως εργαλείο δημιουργίας τετελεσμένου με νομικοφανή μορφή. Η Τουρκία και η τότε κυβέρνηση της Τρίπολης, υπό τον Φαγέζ αλ Σάρατζ, υπέγραψαν μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, αγνοώντας την επήρεια μεγάλων ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και το Καστελλόριζο. Το κείμενο κατατέθηκε στα Ηνωμένα Έθνη και από τότε η Άγκυρα το επικαλείται συστηματικά στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική πλευρά αντέδρασε υποστηρίζοντας ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να επιτρέπουν τέτοια οριοθέτηση, αφού ανάμεσά τους παρεμβάλλονται ελληνικά νησιά με δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Σε ελληνική επιστολή προς τον ΟΗΕ επισημάνθηκε ότι το μνημόνιο παραβιάζει το Δίκαιο της Θάλασσας και αγνοεί το δικαίωμα των νησιών να παράγουν θαλάσσιες ζώνες.
Το βασικό δίδαγμα παραμένει ενεργό. Η Τουρκία δεν χρειάζεται διεθνή αποδοχή για να αξιοποιήσει μια πράξη. Σε πρώτη φάση της αρκεί να τη χρησιμοποιεί ως πολιτικό, διπλωματικό και επιχειρησιακό εργαλείο. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν έγινε αποδεκτό από την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία ή κρίσιμους διεθνείς παράγοντες ως έγκυρη βάση έναντι τρίτων. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει στοιχείο της τουρκικής επιχειρηματολογίας. Ανάλογη μεθοδολογία μπορεί να επιχειρηθεί τώρα μέσω εσωτερικού νόμου για θαλάσσιες ζώνες.
Η νέα τουρκική κινητικότητα δεν εμφανίζεται σε κενό. Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια κινείται πιο οργανωμένα σε ζητήματα θαλάσσιου χώρου. Έχει συνάψει συμφωνία ΑΟΖ με την Ιταλία, έχει προχωρήσει σε μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο, έχει υποβάλει θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και έχει ανακοινώσει θαλάσσια πάρκα. Ακόμη και όταν αυτές οι πρωτοβουλίες έχουν περιβαλλοντικό, ευρωπαϊκό ή διοικητικό χαρακτήρα, η Άγκυρα τις διαβάζει μέσα από το πρίσμα της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Τον Απρίλιο του 2025 η Ελλάδα υπέβαλε θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά και από ευρωπαϊκή πίεση λόγω καθυστέρησης στην εκπλήρωση σχετικών υποχρεώσεων. Η Αθήνα τόνισε ότι ο σχεδιασμός αφορά την οργάνωση δραστηριοτήτων όπως η αλιεία, ο τουρισμός, οι μεταφορές, η προστασία του περιβάλλοντος και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όχι οριοθέτηση ΑΟΖ. Η Τουρκία αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι τμήματα του ελληνικού σχεδιασμού εισέρχονται σε περιοχές που η ίδια θεωρεί αμφισβητούμενες.
Ακολούθως, η Ελλάδα αντέδρασε σε τουρκικό θαλάσσιο χωροταξικό χάρτη, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανίσει ως περιοχές τουρκικής δικαιοδοσίας θαλάσσια τμήματα ελληνικού ενδιαφέροντος, χωρίς νομική βάση. Το Reuters μετέδωσε ότι η Αθήνα διαμαρτυρήθηκε για τουρκικό θαλάσσιο χωροταξικό σχέδιο που, κατά την ελληνική θέση, διεκδικεί περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.
Η Τουρκία ανακοίνωσε από την πλευρά της ότι παρακολουθεί τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και ότι έχει γνωστοποιήσει τον δικό της σχεδιασμό στην UNESCO/IOC, υποστηρίζοντας ότι οι ελληνικές κινήσεις δεν παράγουν νομικά αποτελέσματα έναντι της ίδιας.
Η εικόνα είναι καθαρή. Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση δεν εκδηλώνεται πλέον μόνο μέσω φρεγατών, υπερπτήσεων ή δηλώσεων. Εκδηλώνεται με χάρτες, χωροταξικά σχέδια, περιβαλλοντικές ζώνες, αδειοδοτήσεις, επιστολές, καταθέσεις σε διεθνείς οργανισμούς και εσωτερικά νομοθετήματα. Η θάλασσα μετατρέπεται σε πεδίο διοικητικής, νομικής και γεωπολιτικής χαρτογράφησης. Σε αυτό το πεδίο, η Τουρκία δεν θέλει να επιτρέψει στην Ελλάδα να δημιουργήσει εικόνα κανονικότητας χωρίς τουρκική αντίδραση.
Η τουρκική εσωτερική πίεση και το μήνυμα προς τρίτους
Η πιθανή πρωτοβουλία της Άγκυρας έχει και εσωτερική πολιτική διάσταση. Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ερντογανικό αφήγημα. Έχει υιοθετηθεί, με διαφορετικές αποχρώσεις, από εθνικιστικούς, κεμαλικούς, στρατιωτικούς και ευρασιανιστικούς κύκλους. Αυτό περιορίζει τα περιθώρια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εμφανιστεί ως ηγέτης που αποδυναμώνει ή εγκαταλείπει το δόγμα.
Η τουρκική ηγεσία κινείται υπό διπλή πίεση. Από τη μία πλευρά, η Τουρκία επιδιώκει ανοικτούς διαύλους με τη Δύση, ιδίως σε περίοδο οικονομικής ανάγκης για επενδύσεις, χρηματοδότηση, τεχνολογία και σταθερότητα. Από την άλλη πλευρά, το εσωτερικό εθνικιστικό ακροατήριο απαιτεί σκληρή στάση απέναντι στην Ελλάδα, στην Κύπρο και σε κάθε περιφερειακή σύμπραξη που θεωρείται ότι περιορίζει τον ρόλο της Τουρκίας.
Η ψήφιση νομοσχεδίου για θαλάσσιες ζώνες θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πολιτικά χαμηλού κόστους επίδειξη εθνικής αποφασιστικότητας. Δεν απαιτεί άμεση στρατιωτική ενέργεια. Δεν οδηγεί αυτομάτως σε σύγκρουση. Στέλνει όμως ισχυρό μήνυμα στο εσωτερικό ότι η κυβέρνηση επιμένει στη «Γαλάζια Πατρίδα». Αυτό εξηγεί γιατί η πληροφορία εμφανίζεται σε περίοδο σχετικής ύφεσης στα ελληνοτουρκικά, με παράλληλες υπόγειες τριβές.
Μια τέτοια κίνηση δεν απευθύνεται μόνο στην Αθήνα. Απευθύνεται σε ΗΠΑ, ΕΕ, ΝΑΤΟ, Ισραήλ, Αίγυπτο και Λιβύη. Η Τουρκία θέλει να υπενθυμίσει ότι δεν μπορεί να υπάρξει αρχιτεκτονική ασφάλειας ή ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο με την ίδια εκτός υπολογισμού.
Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται ότι η Ελλάδα έχει ενισχύσει τη θέση της τα τελευταία χρόνια μέσω αμυντικών συμφωνιών, εξοπλιστικών προγραμμάτων, λιμενικών και ενεργειακών υποδομών και σχέσεων με Γαλλία, ΗΠΑ, Ισραήλ, Αίγυπτο και Κύπρο. Η Τουρκία επιχειρεί να διαρρήξει την εικόνα ότι η περιοχή μπορεί να οργανωθεί χωρίς τη δική της συμμετοχή. Το κάνει άλλοτε με διάλογο, άλλοτε με διαμεσολαβητικό ρόλο σε άλλα μέτωπα, άλλοτε με ένταση.
Το πιθανό νομοσχέδιο μπορεί, συνεπώς, να αποτελεί προειδοποίηση προς τρίτους: πριν επενδύσετε, οριοθετήσετε, χρηματοδοτήσετε ή σχεδιάσετε, λάβετε υπόψη τις τουρκικές θέσεις. Αυτό αφορά ενεργειακές εταιρείες, αγωγούς, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ερευνητικά προγράμματα και θαλάσσιες υποδομές.
Από ελληνικής πλευράς, απαιτείται καθαρή διάκριση ανάμεσα στο νομικό αποτέλεσμα και στο πολιτικό αποτέλεσμα. Νομικά, η Τουρκία δεν μπορεί με εσωτερικό νόμο να δημιουργήσει δικαιώματα εις βάρος της Ελλάδας ή της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα νησιά διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες, με ειδική εξαίρεση για βράχους που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή οικονομική ζωή. Η Ελλάδα, ως συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS, θεμελιώνει τη θέση της στο άρθρο 121 και στη διεθνή νομολογία για τα νησιά.
Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS και υποστηρίζει ότι στο Αιγαίο, ως κλειστή ή ημίκλειστη θάλασσα με ιδιαίτερη γεωγραφία, πρέπει να εφαρμοστεί αρχή ευθυδικίας που περιορίζει την πλήρη επήρεια των ελληνικών νησιών. Το τουρκικό ΥΠΕΞ περιγράφει την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου ως διαφορά που αφορά την ισορροπία δικαιωμάτων και συμφερόντων πέραν των έξι ναυτικών μιλίων χωρικών υδάτων.
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της αντιπαράθεσης. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει το ζήτημα με βάση την αρχή ότι τα νησιά παράγουν θαλάσσιες ζώνες. Η Τουρκία προβάλλει τη γεωγραφία των ηπειρωτικών ακτών και επιδιώκει περιορισμό της επήρειας των ελληνικών νησιών, ιδίως στο ανατολικό Αιγαίο και στον άξονα Καστελλόριζο – Ρόδος – Κρήτη.
Άρα, ο τουρκικός νόμος δεν δημιουργεί από μόνος του δικαιώματα. Μπορεί όμως να οξύνει το πρακτικό πρόβλημα, δίνοντας στην Άγκυρα εσωτερική βάση για ενέργειες που θα αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Τα πιθανά σενάρια και η ελληνική απάντηση
Πρώτο σενάριο: ελεγχόμενη επικοινωνιακή πίεση. Η Άγκυρα μπορεί να αξιοποιήσει την υπόθεση κυρίως ως μήνυμα. Το νομοσχέδιο μπορεί να διαρρεύσει, να συζητηθεί, να προβληθεί στον τουρκικό Τύπο ως ένδειξη αποφασιστικότητας και να μείνει προσωρινά σε εκκρεμότητα. Σε αυτή την περίπτωση, η Τουρκία δεν επιδιώκει άμεση επιχειρησιακή κλιμάκωση. Μετρά αντιδράσεις, απαντά στην ελληνική και ευρωπαϊκή κινητικότητα, κατευνάζει εσωτερικές εθνικιστικές πιέσεις και δείχνει ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» παραμένει ενεργή. Για την Ελλάδα, δεν απαιτείται υπερβολική ρητορική. Απαιτούνται άμεση διπλωματική προετοιμασία, χαρτογράφηση των πιθανών τουρκικών κινήσεων και ενημέρωση εταίρων ότι οποιοδήποτε μονομερές τουρκικό νομοθέτημα δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι ελληνικών δικαιωμάτων.
Δεύτερο σενάριο: ψήφιση νόμου και διπλωματική αξιοποίησή του. Η Τουρκία μπορεί να καταθέσει και να ψηφίσει το νομοσχέδιο, χρησιμοποιώντας το στη συνέχεια σε διεθνείς οργανισμούς. Θα μπορούσε να το συνοδεύσει με χάρτες, ρηματικές διακοινώσεις, επιστολές στον ΟΗΕ ή αναφορές σε διεθνή fora. Αυτό θα ήταν σοβαρότερο από μια απλή διαρροή, καθώς θα παρήγαγε ένα νέο τουρκικό έγγραφο αναφοράς. Η Άγκυρα θα επιχειρούσε να εμφανίσει τις αξιώσεις της ως θεσμικά οργανωμένες και συνεπείς. Η ελληνική αντίδραση πρέπει να είναι τεχνικά άρτια. Μια πολιτική ανακοίνωση δεν επαρκεί. Χρειάζονται νομική τεκμηρίωση, διεθνής ενημέρωση, πιθανή επιστολή στον ΟΗΕ, συντονισμός με Κύπρο και ενημέρωση ΕΕ, ΗΠΑ, Γαλλίας, Αιγύπτου και Ισραήλ.
Τρίτο σενάριο: νομοσχέδιο ως βάση αδειοδοτήσεων. Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο μεσοπρόθεσμα. Η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει το νομοθέτημα ως βάση για έκδοση αδειών έρευνας στην TPAO ή σε άλλους κρατικούς ή παρακρατικούς φορείς, σε περιοχές που επικαλύπτουν ελληνικές ή κυπριακές αξιώσεις. Η μεθοδολογία θα θύμιζε το 2020: νομικοφανής βάση, χάρτης, NAVTEX, ερευνητικό πλοίο, ναυτική συνοδεία, διεθνής διαμεσολάβηση. Αν η Άγκυρα κινηθεί σε περιοχές του τουρκολιβυκού μνημονίου, νοτίως της Κρήτης ή γύρω από το Καστελλόριζο, η Αθήνα θα βρεθεί μπροστά σε σοβαρή δοκιμασία. Το κρίσιμο ερώτημα θα είναι αν η Τουρκία επιδιώκει πραγματική έρευνα ή συμβολική παρουσία. Ακόμη και συμβολική παρουσία, όμως, μπορεί να δημιουργήσει εικόνα αμφισβήτησης, εφόσον δεν απαντηθεί με ψυχραιμία και αποφασιστικότητα.
Τέταρτο σενάριο: ελεγχόμενη κρίση για επιβολή διαλόγου. Η Τουρκία έχει χρησιμοποιήσει την ένταση ως μέσο διαπραγματευτικής πίεσης. Δημιουργεί ανησυχία, προκαλεί διεθνή κινητοποίηση και στη συνέχεια οι τρίτοι ζητούν «διάλογο» και «αποκλιμάκωση». Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος είναι να οδηγηθεί σε διάλογο υπό πίεση και με διευρυμένη ατζέντα. Η Αθήνα αναγνωρίζει ως βασική διαφορά προς οριοθέτηση την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Η Άγκυρα επιδιώκει ευρύτερο πακέτο: χωρικά ύδατα, εναέριο χώρο, αποστρατιωτικοποίηση, «γκρίζες ζώνες», έρευνα και διάσωση, μειονότητα, Κύπρο. Ένα νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να φέρει όλα αυτά στο τραπέζι υπό τον μανδύα των «συνολικών διαφορών».
Πέμπτο σενάριο: σύνδεση με Κύπρο και ψευδοκράτος. Η τουρκική ρητορική στα δημοσιεύματα αναφέρεται και στα δικαιώματα της λεγόμενης «ΤΔΒΚ». Αυτό είναι κρίσιμο. Η Άγκυρα μπορεί να αξιοποιήσει το νομοσχέδιο για να ενισχύσει τη θέση ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν χωριστά δικαιώματα σε φυσικούς πόρους και θαλάσσιες ζώνες. Το σενάριο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κινήσεις γύρω από την Κύπρο, νέες τουρκικές άδειες, επαναφορά γεωτρητικών πλοίων ή πίεση προς τη Λευκωσία για συνδιαχείριση φυσικού αερίου. Η Τουρκία έχει επανειλημμένα συνδέσει την Ανατολική Μεσόγειο με το Κυπριακό και με τη θέση υπέρ λύσης δύο κρατών, θέση που δεν διαθέτει διεθνή αναγνώριση. Για Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία, η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά ελληνοτουρκική. Απαιτείται στενός ελληνοκυπριακός συντονισμός.
Έκτο σενάριο: διαπραγματευτικό χαρτί σε άλλα μέτωπα. Η Τουρκία μπορεί να μην επιδιώκει κρίση στο Αιγαίο. Μπορεί να χρησιμοποιεί την υπόθεση ως εργαλείο πίεσης για άλλα πεδία: F-16, ευρωτουρκικές σχέσεις, τελωνειακή ένωση, Συρία, Λιβύη, Ουκρανία, ενεργειακές οδεύσεις, ρόλο στο ΝΑΤΟ. Η Άγκυρα συχνά δρα διασυνδετικά, πιέζοντας σε ένα πεδίο για να αποσπάσει προσοχή ή ανταλλάγματα σε άλλο. Ακόμη και τότε, όμως, η υπόθεση παραμένει επικίνδυνη, επειδή κάθε εργαλείο πίεσης μπορεί να ξεφύγει από τον αρχικό σχεδιασμό του.
Έβδομο σενάριο: προσωρινό πάγωμα λόγω διεθνών αντιδράσεων. Η Άγκυρα μπορεί να διαρρεύσει την πρόθεση, να καταγράψει αντιδράσεις και να επιλέξει αναβολή. Αυτό μπορεί να συμβεί αν Ουάσιγκτον, Βρυξέλλες ή άλλοι κρίσιμοι παράγοντες κρίνουν ότι η κίνηση απειλεί την περιφερειακή σταθερότητα σε περίοδο που η Δύση δεν επιθυμεί νέο ενδονατοϊκό μέτωπο. Ένα τέτοιο πάγωμα δεν θα σήμαινε εγκατάλειψη της στρατηγικής. Θα σήμαινε αναμονή για ευνοϊκότερη συγκυρία.
Η Ελλάδα χρειάζεται ψύχραιμη αποφασιστικότητα. Ούτε δραματοποίηση ούτε αδράνεια. Πρέπει να υπάρξει άμεση νομική προετοιμασία. Αν το νομοσχέδιο κατατεθεί, η Αθήνα πρέπει να έχει έτοιμη απάντηση με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, τη διεθνή νομολογία, τις υφιστάμενες ελληνικές οριοθετήσεις και το δικαίωμα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.
Απαιτείται προληπτική διπλωματική ενημέρωση. Η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει την ψήφιση του τουρκικού νόμου για να κινηθεί. Οφείλει να εξηγήσει σε ΕΕ, ΗΠΑ, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Αίγυπτο, Ισραήλ και ΟΗΕ ότι πιθανή τουρκική νομοθέτηση θα είναι μονομερής και δεν μπορεί να παραγάγει δικαιώματα σε μη οριοθετημένες περιοχές ή σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος.
Παράλληλα, πρέπει να ενισχυθεί ο συντονισμός με την Κύπρο. Η Τουρκία θα επιχειρήσει να συνδέσει την κίνηση με τα δήθεν δικαιώματα του ψευδοκράτους. Αθήνα και Λευκωσία χρειάζονται κοινό λεξιλόγιο και κοινή αντίδραση. Απαιτείται επίσης στρατιωτική ετοιμότητα χωρίς δημόσιο πολεμικό κλίμα. Η αποτροπή είναι αποτελεσματικότερη όταν παραμένει αξιόπιστη και ψύχραιμη. Οι υπερβολικές δηλώσεις μπορεί να ενισχύσουν την τουρκική αφήγηση περί ελληνικής υστερίας.
Η Ελλάδα οφείλει επίσης να αποφύγει την παγίδα της διευρυμένης ατζέντας. Η Τουρκία θα επιδιώξει να παρουσιάσει το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο ως ενιαίο σύνολο «διαφορών». Η Αθήνα πρέπει να επιμείνει ότι η μόνη νομικά προσδιορισμένη διαφορά προς οριοθέτηση αφορά την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.
Οι ελληνικές πρωτοβουλίες κανονικότητας δεν πρέπει να παγώσουν. Θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, θαλάσσια πάρκα, ενεργειακά έργα, αδειοδοτήσεις, έρευνες και διεθνείς συνεργασίες οφείλουν να συνεχιστούν. Πρέπει όμως να συνοδεύονται από πλήρη νομική θωράκιση και προσεκτική διπλωματική προετοιμασία.
Η ουσία είναι ότι η Τουρκία δεν αλλάζει το δίκαιο. Προσπαθεί να αλλάξει το πλαίσιο. Μια πιθανή νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν θα μεταβάλει από μόνη της το διεθνές νομικό καθεστώς. Μπορεί όμως να αλλάξει το πολιτικό και διαπραγματευτικό περιβάλλον.
Η Άγκυρα δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκη άμεση σύγκρουση. Επιδιώκει να μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από το ερώτημα «τι προβλέπει το διεθνές δίκαιο» στο σχήμα «υπάρχουν αλληλοεπικαλυπτόμενες αξιώσεις που πρέπει να συζητηθούν». Θέλει να παράγει αμφισβήτηση, να τη νομιμοποιήσει εσωτερικά, να την εξαγάγει διπλωματικά και να την καταστήσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Αυτό είναι πιο ύπουλο από μια στιγμιαία πρόκληση. Η πρόκληση απαντάται. Το τετελεσμένο που κανονικοποιείται σταδιακά είναι δυσκολότερο. Για την Ελλάδα, ο ορθός τόνος είναι ο συγκρατημένος συναγερμός. Η Αθήνα δεν πρέπει να εμφανιστεί φοβική. Δεν πρέπει επίσης να υποτιμήσει την πιθανότητα ότι η Τουρκία ετοιμάζει νέα φάση θεσμικής αμφισβήτησης.
Η εμπειρία του τουρκολιβυκού μνημονίου, των χαρτών της «Γαλάζιας Πατρίδας», των αντιδράσεων στον ελληνικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και των τουρκικών κινήσεων σε διεθνείς οργανισμούς δείχνει ότι η Άγκυρα εργάζεται σωρευτικά. Η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί με τρεις άξονες: τεκμηρίωση, αποτροπή, διεθνοποίηση. Χωρίς πανικό. Χωρίς υποτίμηση. Και κυρίως χωρίς την ψευδαίσθηση ότι επειδή ένας τουρκικός νόμος δεν παράγει διεθνές δίκαιο, δεν παράγει γεωπολιτικό αποτέλεσμα.
