Τουρκικό «πάρκο» δίπλα στο Καστελόριζο: Η προπαγάνδα προχωρά, το Μαξίμου μένει στα λόγια

Μια νέα σοβαρή τουρκική κίνηση εξελίσσεται νοτίως του Καστελόριζου, την ώρα που το ερευνητικό σκάφος «Tubitak Marmara» συνεχίζει την παρουσία του στην περιοχή, ακολουθώντας τη NAVTEX 0862/26 που έχει εκδοθεί από τον σταθμό της Αττάλειας. Η Άγκυρα επιχειρεί να δώσει πρακτικό περιεχόμενο στις μονομερείς ανακηρύξεις της περί «θαλάσσιων πάρκων», ενώ η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να περιορίζεται στη θέση ότι οι συγκεκριμένες ενέργειες δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα και δεν δημιουργούν τετελεσμένα.

Το πρόβλημα, όμως, δεν εξαντλείται στη νομική διάσταση. Στη διεθνώς γνωστή ναυτιλιακή πλατφόρμα MarineTraffic, η θαλάσσια περιοχή νοτίως του Καστελόριζου εμφανίζεται με την ονομασία «Fethiye-Kaş Marine National Park», ενσωματώνοντας στην απεικόνιση την τουρκική ονοματολογία.

Η συγκεκριμένη καταχώριση δεν μεταβάλλει ασφαλώς το διεθνές νομικό καθεστώς της περιοχής. Δημιουργεί, ωστόσο, ένα σοβαρό ζήτημα εικόνας και αντίληψης, καθώς η πλατφόρμα χρησιμοποιείται καθημερινά από ναυτικούς, ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστικούς οργανισμούς και επαγγελματίες της παγκόσμιας ναυτιλίας.

Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή το MarineTraffic έχει ελληνικές ρίζες. Η πλατφόρμα ξεκίνησε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Σύρο και εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική τεχνολογική και επιχειρησιακή παρουσία στην Αθήνα.

Παρά ταύτα, η αντίδραση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών εμφανίστηκε για ακόμη μία φορά καθυστερημένη και περιορισμένη. Η δημόσια γραμμή ότι το θέμα θα αντιμετωπιστεί δεν αρκεί όταν μια διεθνής ψηφιακή πλατφόρμα παρουσιάζει με τουρκική ονομασία μια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Η κυβέρνηση πίσω από τις εξελίξεις

Η υπόθεση αναδεικνύει ξανά ένα βασικό πρόβλημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη εμφανίζεται συχνά να ακολουθεί τις τουρκικές κινήσεις αντί να διαμορφώνει εγκαίρως το πεδίο αντίδρασης.

Το υπουργείο Εξωτερικών επιμένει στις γνωστές διατυπώσεις περί ενημέρωσης συμμάχων και περί έλλειψης έννομων αποτελεσμάτων από μονομερείς ενέργειες. Η συγκεκριμένη στάση μπορεί να είναι νομικά ορθή ως προς τη μη αναγνώριση των τουρκικών διεκδικήσεων, όμως δεν απαντά στο επικοινωνιακό και επιχειρησιακό σκέλος της υπόθεσης.

Όταν μια πλατφόρμα παγκόσμιας εμβέλειας υιοθετεί στην απεικόνισή της την τουρκική ονομασία και την ίδια στιγμή ένα τουρκικό ερευνητικό σκάφος κινείται στην περιοχή, η δημιουργία εντυπώσεων στο εξωτερικό είναι δεδομένη.

Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι πολίτες ήταν εκείνοι που έσπευσαν να επισημάνουν και να επιχειρήσουν να διορθώσουν τις σχετικές καταχωρίσεις, ενώ από την πλευρά της κυβέρνησης δεν καταγράφηκε αρχικά κάποια άμεση και ισχυρή δημόσια παρέμβαση προς την πλατφόρμα.

Το ζήτημα δεν είναι αν μια διαδικτυακή εφαρμογή μπορεί να αλλάξει τα κυριαρχικά δικαιώματα μιας χώρας. Δεν μπορεί. Το πραγματικό θέμα είναι αν η Ελλάδα επιτρέπει στην Τουρκία να οικοδομεί σταδιακά μια διεθνή εικόνα γύρω από μονομερείς διεκδικήσεις, χωρίς να υπάρχει άμεση και συστηματική αντίδραση σε κάθε επίπεδο.

Η κυβέρνηση οφείλει να αντιληφθεί ότι η εξωτερική πολιτική δεν ασκείται μόνο με ρηματικές διακοινώσεις και νομικές τοποθετήσεις. Ασκείται και στο επίπεδο των διεθνών χαρτών, των ναυτιλιακών βάσεων δεδομένων, των ψηφιακών πλατφορμών και της καθημερινής επιχειρησιακής παρουσίας.

Το «Tubitak Marmara» και η στρατηγική της Άγκυρας

Το MarineTraffic αποτελεί μόνο μία πλευρά της υπόθεσης. Το τουρκικό ερευνητικό «Tubitak Marmara» συνεχίζει να κινείται στην περιοχή που καλύπτει η NAVTEX 0862/26, πραγματοποιώντας δραστηριότητες που η Άγκυρα περιγράφει ως επιστημονικές έρευνες.

Στο σύστημα AIS το σκάφος εμφανίζεται να πραγματοποιεί έρευνα στο Αιγαίο, ενώ η παρουσία του συνδέεται χρονικά και γεωγραφικά με τα «θαλάσσια πάρκα» που έχει ανακοινώσει η Τουρκία.

Η τουρκική στρατηγική είναι γνωστή εδώ και χρόνια: διαδοχικές κινήσεις περιορισμένης έντασης, οι οποίες ξεχωριστά μπορεί να εμφανίζονται ως τεχνικές, επιστημονικές ή διοικητικές, συσσωρεύονται σταδιακά και χρησιμοποιούνται για να στηρίξουν τις διεκδικήσεις της Άγκυρας.

Σε αυτό ακριβώς το πεδίο η ελληνική κυβέρνηση καλείται να εγκαταλείψει την παθητική διαχείριση. Η απλή παρακολούθηση του τουρκικού ερευνητικού από σκάφος του Λιμενικού και η επανάληψη ότι οι κινήσεις της Άγκυρας δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα δεν αρκούν ως ολοκληρωμένη στρατηγική.

Η παρουσία του «Tubitak Marmara», οι NAVTEX, οι μονομερείς ανακηρύξεις «θαλάσσιων πάρκων» και η εμφάνισή τους σε διεθνείς ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν αθροιστικά σε επίπεδο διεθνούς εικόνας.

Ένας ξένος πλοίαρχος, ένας ναυτιλιακός αναλυτής ή ένας ασφαλιστικός οργανισμός δεν παρακολουθεί τις καθημερινές ανακοινώσεις του ελληνικού ΥΠΕΞ. Βλέπει πρωτίστως τους χάρτες, τα δεδομένα AIS, τις NAVTEX και την πραγματική παρουσία πλοίων στην περιοχή.

Όσο αυτά τα στοιχεία εμφανίζονται να ευθυγραμμίζονται με την τουρκική αφήγηση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να παγιώνεται σε τρίτους μια στρεβλή εικόνα για το καθεστώς της περιοχής.

Αυτό είναι το σημείο όπου η κυβερνητική στάση του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Γιώργου Γεραπετρίτη δέχεται πλέον σοβαρή κριτική. Η επίκληση του διεθνούς δικαίου είναι αναγκαία, όμως χρειάζεται να συνοδεύεται από άμεση διπλωματική, τεχνική και επικοινωνιακή δράση κάθε φορά που η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει τις διεκδικήσεις της από τις ανακοινώσεις στην καθημερινή πραγματικότητα.

Τα τετελεσμένα δεν αποκτούν νομική ισχύ επειδή εμφανίστηκαν σε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα. Οι εντυπώσεις όμως, όταν επαναλαμβάνονται και παραμένουν αναπάντητες, μπορούν να εδραιωθούν. Και αυτό ακριβώς είναι που η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει με καθυστερημένες διαβεβαιώσεις ότι «θα επιληφθεί».

Η Ελλάδα χρειάζεται ενεργή παρουσία σε κάθε επίπεδο όπου η Τουρκία επιχειρεί να προωθήσει τις μονομερείς της θέσεις. Η υπόθεση του Καστελόριζου δείχνει ότι η μάχη δεν διεξάγεται μόνο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Διεξάγεται και στους χάρτες, στις διεθνείς πλατφόρμες και στην εικόνα που διαμορφώνεται καθημερινά για εκατομμύρια χρήστες σε ολόκληρο τον κόσμο.