ΕΥΑΘ: 200.000 έξυπνα υδρόμετρα και AI στη μάχη κατά των διαρροών

Η τεχνολογία περνά πλέον στον πυρήνα της διαχείρισης του νερού στη Θεσσαλονίκη, καθώς η ΕΥΑΘ επενδύει σε έξυπνα υδρόμετρα, τηλεμετρία, τεχνητή νοημοσύνη και ψηφιακά εργαλεία με στόχο να περιορίσει τις απώλειες, να προλαμβάνει βλάβες και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα του συστήματος απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

Για μια εταιρεία ύδρευσης και αποχέτευσης, η ψηφιακή μετάβαση δεν αφορά πλέον απλώς την αυτοματοποίηση διαδικασιών. Το κρίσιμο είναι τα δεδομένα που συλλέγονται από το δίκτυο να μπορούν να μετατραπούν σε πρόβλεψη, έγκαιρη παρέμβαση και καλύτερη διαχείριση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων.

Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη Θεσσαλονίκη, όπου καταναλώνονται περίπου 75 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 160 λίτρα ανά κάτοικο την ημέρα.

Το μεγαλύτερο μέρος της υδροδότησης, σε ποσοστό περίπου 60%-65%, προέρχεται από τον Αλιάκμονα. Περίπου το 30% εξασφαλίζεται από την Αραβησσό και το υπόλοιπο 5%-10% από τον κάμπο της Θεσσαλονίκης, με τις αναλογίες να μεταβάλλονται ανάλογα με την εποχή και τη διαθεσιμότητα των πηγών.

Η διατήρηση της ασφάλειας εφοδιασμού αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της ΕΥΑΘ. Για το 2025 ο σχετικός δείκτης διαμορφώθηκε στο 99%, ενώ το 98% των βλαβών αποκαταστάθηκε μέσα στο πρώτο 24ωρο.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι παρεμβάσεις στον υδαταγωγό της Αραβησσού, ο οποίος επισκευάζεται και ενισχύεται ενώ παραμένει σε λειτουργία, καθώς και η ολοκλήρωση της διασύνδεσης των υδραγωγείων Αραβησσού και Αλιάκμονα.

Η δυνατότητα εναλλακτικής τροφοδοσίας αυξάνει την ευελιξία του συστήματος και λειτουργεί ως πρόσθετη ασφάλεια απέναντι σε μια σοβαρή βλάβη ή άλλη έκτακτη κατάσταση, περιορίζοντας τον κίνδυνο επανάληψης προβλημάτων μεγάλης κλίμακας όπως εκείνα που είχε αντιμετωπίσει η πόλη το 2018.

Από τις διαρροές στα 200.000 «έξυπνα» υδρόμετρα

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα κάθε δικτύου ύδρευσης είναι το νερό που παράγεται και διοχετεύεται στο σύστημα, αλλά τελικά δεν τιμολογείται λόγω διαρροών, τεχνικών απωλειών, προβληματικών μετρήσεων ή παράνομων συνδέσεων.

Στην ΕΥΑΘ ο δείκτης Μη Τιμολογούμενου Νερού έχει υποχωρήσει από περίπου 35% στο 28% μέσα στην τελευταία πενταετία, με τον επόμενο στόχο να τοποθετείται στο 20%.

Η μείωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η λειψυδρία και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αυξάνουν την πίεση στους διαθέσιμους υδάτινους πόρους. Κάθε κυβικό μέτρο που χάνεται από το δίκτυο σημαίνει επιπλέον άντληση, επεξεργασία και ενεργειακό κόστος.

Η εταιρεία χρησιμοποιεί πλέον σύγχρονες μεθόδους για τον εντοπισμό αφανών διαρροών, δίνοντας προτεραιότητα σε ζώνες όπου εμφανίζεται μεγαλύτερη συχνότητα βλαβών. Ο στόχος είναι η μετάβαση από τη λογική «εντοπίζω και επισκευάζω» σε ένα μοντέλο όπου η πιθανή βλάβη αναγνωρίζεται πριν εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα.

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση αναμένεται να παίξει το μεγάλο πρόγραμμα εγκατάστασης 200.000 έξυπνων υδρομέτρων. Οι νέες συσκευές μπορούν να παρέχουν συχνότερες και ακριβέστερες μετρήσεις, δημιουργώντας ένα πολύ πιο λεπτομερές ψηφιακό αποτύπωμα της κατανάλωσης και της λειτουργίας του δικτύου.

Η συλλογή δεδομένων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο μπορεί να βοηθήσει στον γρηγορότερο εντοπισμό ασυνήθιστων καταναλώσεων, πιθανών διαρροών και αποκλίσεων που σήμερα χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να γίνουν αντιληπτές.

Παράλληλα, μέσω συνεργασίας με τον ΔΕΔΔΗΕ εξετάζεται η αξιοποίηση υποδομών τύπου multiutility για τη μεταφορά πρωτογενών δεδομένων κατανάλωσης νερού, δημιουργώντας προϋποθέσεις για κοινή χρήση τηλεπικοινωνιακών και ψηφιακών υποδομών.

AI, SCADA και δορυφόροι αλλάζουν τη διαχείριση του νερού

Το επόμενο βήμα δεν είναι απλώς η συγκέντρωση περισσότερων πληροφοριών. Είναι η δυνατότητα να αναλύονται γρήγορα και να μετατρέπονται σε επιχειρησιακές αποφάσεις.

Η ΕΥΑΘ επεκτείνει το σύστημα SCADA τηλεμετρίας και τηλε-ελέγχου, μέσω του οποίου παρακολουθούνται κρίσιμες παράμετροι του δικτύου, ενώ έχουν ήδη πραγματοποιηθεί υδραυλικές προσομοιώσεις υδραγωγείων σε επιλεγμένες περιοχές.

Με τα ψηφιακά μοντέλα μπορούν να εξετάζονται διαφορετικά σενάρια λειτουργίας πριν εφαρμοστούν στην πραγματικότητα. Η εταιρεία μπορεί έτσι να αξιολογεί πώς θα αντιδράσει το δίκτυο σε αυξημένη ζήτηση, σε βλάβη ενός αγωγού ή σε μεταβολή της διαθέσιμης ποσότητας νερού.

Σε αυτή την αρχιτεκτονική εισέρχεται σταδιακά και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Η ανάλυση μεγάλων όγκων δεδομένων και η χρήση machine learning μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό ανωμαλιών, στην πρόβλεψη βλαβών, στην αναγνώριση πιθανών διαρροών και στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας των εγκαταστάσεων.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι περίοδοι ξηρασίας, οι ακραίες θερμοκρασίες και οι μεταβολές της ζήτησης γίνονται δυσκολότερο να προβλεφθούν με τις παραδοσιακές μεθόδους, η άμεση γνώση της πραγματικής κατάστασης του δικτύου γίνεται κρίσιμο εργαλείο.

Η τεχνολογική αναβάθμιση επεκτείνεται και στις ίδιες τις εργασίες συντήρησης. Η ΕΥΑΘ αξιοποιεί τεχνικές επισκευής αγωγών χωρίς εκτεταμένες εκσκαφές, τις λεγόμενες trenchless ή no-dig μεθόδους, περιορίζοντας την ανάγκη να ανοίγονται δρόμοι και μειώνοντας την όχληση στην καθημερινότητα της πόλης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ερευνητική δραστηριότητα της εταιρείας. Η ΕΥΑΘ έχει αποκτήσει το πρώτο της δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για μέθοδο δορυφορικής ανάλυσης που μπορεί να εντοπίζει με μεγάλη ακρίβεια τη θέση υπόγειων αγωγών και να δημιουργεί προϋποθέσεις για τον εντοπισμό πιθανών διαρροών.

Η συγκεκριμένη τεχνολογία χρησιμοποιεί πληροφορίες που δεν είναι εύκολα ορατές με συμβατικές μεθόδους και ανοίγει τον δρόμο για περισσότερο προληπτική επιτήρηση των υποδομών.

Η λογική είναι να εντοπίζεται το πρόβλημα πριν εμφανιστεί στην επιφάνεια, πριν χαθούν μεγάλες ποσότητες νερού και πριν απαιτηθεί μια δαπανηρή και εκτεταμένη επέμβαση στο οδικό δίκτυο.

Η τεχνογνωσία αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία και λόγω των αλλαγών που βρίσκονται σε εξέλιξη στη συνολική διαχείριση των υδάτων. Η ΕΥΑΘ φιλοδοξεί να αξιοποιήσει την εμπειρία της όχι μόνο στις δικές της εγκαταστάσεις, αλλά και σε συνεργασίες με άλλους φορείς για την αναβάθμιση δικτύων, τον περιορισμό απωλειών και την καλύτερη παρακολούθηση των υδάτινων πόρων.

Το μεγάλο στοίχημα, πάντως, θα κριθεί στην πράξη. Η τεχνολογία από μόνη της δεν εξασφαλίζει νερό. Χρειάζεται να συνοδεύεται από επενδύσεις στις υποδομές, συντήρηση των δικτύων, επαρκή αποθέματα, σωστή διαχείριση των πηγών και σχέδιο αντιμετώπισης της λειψυδρίας.

Ένα πραγματικά «έξυπνο» δίκτυο δεν είναι εκείνο που απλώς συγκεντρώνει περισσότερα δεδομένα. Είναι εκείνο που χρησιμοποιεί εγκαίρως αυτές τις πληροφορίες για να περιορίζει τις απώλειες, να αποτρέπει κρίσεις και να προστατεύει έναν φυσικό πόρο που γίνεται ολοένα πιο πολύτιμος σε ένα αβέβαιο κλιματικό περιβάλλον.