Ελλάδα και Ισραήλ υπογράφουν την «Ασπίδα του Αχιλλέα»

Η Δευτέρα 31 Αυγούστου αποτελεί κομβικό σημείο για ένα από τα μεγαλύτερα εξοπλιστικά προγράμματα της χώρας. Στο Τελ Αβίβ προγραμματίζεται η υπογραφή των συμφωνιών για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», το νέο ολοκληρωμένο σύστημα αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας που φιλοδοξεί να αλλάξει συνολικά την αμυντική αρχιτεκτονική της Ελλάδας.

Το πρόγραμμα αποτιμάται περίπου στα 3,1 δισ. ευρώ και οι συμφωνίες προβλέπεται να υπογραφούν μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και της ισραηλινής SIBAT, με τη συμμετοχή των εμπλεκόμενων αμυντικών φορέων και εταιρειών.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» είχε ήδη εγκριθεί από το ΚΥΣΕΑ στις 23 Ιουλίου και πλέον περνά από την πολιτική απόφαση στη φάση υλοποίησης. Ο συνολικός σχεδιασμός προβλέπει σταδιακές παραδόσεις και ολοκλήρωση του προγράμματος μέσα σε περίπου 35 μήνες.

Η σημασία του έργου υπερβαίνει την αγορά νέων πυραυλικών συστημάτων. Η Ελλάδα επιχειρεί να εγκαταλείψει ένα μοντέλο στο οποίο διαφορετικά μέσα λειτουργούν περισσότερο ως ξεχωριστές αμυντικές «νησίδες» και να περάσει σε μια ενιαία, πολυεπίπεδη και δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική.

Τα πέντε επίπεδα της «Ασπίδας του Αχιλλέα»

Ο Νίκος Δένδιας έχει συνδέσει την ονομασία του προγράμματος με την ομηρική ασπίδα του Αχιλλέα και τα πέντε επάλληλα στρώματά της. Στη σύγχρονη εκδοχή, η προστασία σχεδιάζεται να αναπτύσσεται σε θάλασσα, ξηρά, αέρα, κυβερνοχώρο και διάστημα.

Στην ίδια αρχιτεκτονική θα εντάσσονται πλοία, αεροσκάφη, χερσαία συστήματα, αισθητήρες, μη επανδρωμένα μέσα και δορυφορικές δυνατότητες. Κεντρικό ρόλο θα έχει το ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου, το οποίο θα συγκεντρώνει τις πληροφορίες από διαφορετικές πηγές, θα αξιολογεί τις απειλές και θα υποδεικνύει το καταλληλότερο διαθέσιμο μέσο για την αντιμετώπισή τους.

Στον πυρήνα του νέου αντιαεροπορικού και αντιπυραυλικού πλέγματος βρίσκονται τα ισραηλινά SPYDER All-in-One, BARAK MX και David’s Sling. Πρόκειται για διαφορετικά συστήματα που προορίζονται να δημιουργήσουν πολλαπλές ζώνες εμπλοκής απέναντι σε αεροσκάφη, πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροχήματα και άλλες σύγχρονες απειλές.

Η πραγματική αλλαγή, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στους νέους εκτοξευτές και στα βλήματα. Βρίσκεται κυρίως στη δυνατότητα όλα τα διαθέσιμα μέσα να ανταλλάσσουν δεδομένα και να λειτουργούν μέσα σε μία κοινή επιχειρησιακή εικόνα.

Αυτό αποτελεί και το μεγαλύτερο στοίχημα του προγράμματος. Ένα ακριβό σύστημα αεράμυνας αποκτά πραγματική αξία όταν μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα μια απειλή, να τη διαχωρίζει από δεκάδες άλλες πληροφορίες και να επιλέγει σε ελάχιστο χρόνο το κατάλληλο μέσο αντιμετώπισης.

Σε μια εποχή κατά την οποία τα drones, οι βαλλιστικοί πύραυλοι, τα όπλα ακριβείας και οι επιθέσεις κορεσμού αλλάζουν ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου, η ανάγκη για τέτοια δικτύωση έχει γίνει κρίσιμη.

Η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και λόγω της σταθερής έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Τουρκία επενδύει συστηματικά τα τελευταία χρόνια σε drones, πυραυλικά συστήματα, μαχητικά αεροσκάφη και εγχώρια αμυντική τεχνολογία, γεγονός που καθιστά την ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας περισσότερο αναγκαία από ποτέ.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν παρουσιάζεται επισήμως ως σύστημα που στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους. Είναι όμως αυτονόητο ότι η ύπαρξη μιας ισχυρότερης ελληνικής αντιβαλλιστικής και αντιαεροπορικής άμυνας επηρεάζει άμεσα κάθε στρατιωτικό σχεδιασμό στην περιοχή.

Η ουσία της αποτροπής βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην αύξηση του κόστους και της αβεβαιότητας για οποιονδήποτε θα επιχειρούσε αιφνιδιαστική στρατιωτική ενέργεια εναντίον ελληνικών στόχων.

Ισραήλ, ελληνική βιομηχανία και το μεγάλο στοίχημα των 3,1 δισ.

Η επιλογή ισραηλινών συστημάτων ενισχύει ταυτόχρονα τη στρατηγική σχέση Ελλάδας και Ισραήλ σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται σε έντονη γεωπολιτική αναδιάταξη.

Η Αθήνα έχει συμφέρον να αξιοποιεί αμυντικές συνεργασίες που αυξάνουν τις επιχειρησιακές της δυνατότητες. Χρειάζεται όμως ταυτόχρονα να αποφεύγει την παγίδα της άκριτης εμπλοκής σε αντιπαραθέσεις τρίτων κρατών και να διατηρεί τον σχεδιασμό της αυστηρά προσανατολισμένο στις ελληνικές ανάγκες ασφαλείας.

Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. Η κυβερνητική πολιτική έχει θέσει ως προϋπόθεση συμμετοχή τουλάχιστον 25% στα νέα εξοπλιστικά προγράμματα, ενώ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» έχει ανακοινωθεί έργο άνω των 700 εκατ. ευρώ για ελληνικές επιχειρήσεις.

Εδώ όμως θα κριθεί ένα μεγάλο μέρος της πραγματικής επιτυχίας της συμφωνίας. Δεν αρκεί να εμφανίζεται ένα ποσοστό ελληνικής συμμετοχής στις ανακοινώσεις. Πρέπει να αποδειχθεί στην πράξη ότι οι ελληνικές εταιρείες θα αποκτήσουν παραγωγικό έργο, τεχνογνωσία, δυνατότητα συντήρησης, αναβάθμισης και ουσιαστικής εμπλοκής σε κρίσιμα τμήματα του συστήματος.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα, την οποία έχει θέσει δημόσια ως προτεραιότητα το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Χωρίς ουσιαστικό έλεγχο του λογισμικού και των διασυνδέσεων, ένα δικτυοκεντρικό σύστημα τέτοιας κλίμακας θα δημιουργούσε μακροχρόνια εξάρτηση από τον ξένο προμηθευτή.

Υπάρχει επίσης ένα σημείο που η κυβέρνηση θα πρέπει να αποσαφηνίσει πλήρως. Εάν το συνολικό πρόγραμμα πράγματι ανέρχεται στα 3,1 δισ. ευρώ και η ελληνική συμμετοχή πρέπει να είναι τουλάχιστον 25%, τότε το ακριβές ύψος και η κατανομή του εγχώριου έργου οφείλουν να παρουσιαστούν αναλυτικά και με απόλυτη διαφάνεια.

Σε εξοπλιστικό πρόγραμμα τέτοιου μεγέθους δεν αρκούν τα εντυπωσιακά ονόματα και οι πανηγυρικές τελετές υπογραφής. Οι φορολογούμενοι δικαιούνται να γνωρίζουν τι αγοράζεται, με ποιο κόστος, σε ποιο χρονοδιάγραμμα, ποια ελληνική προστιθέμενη αξία δημιουργείται και ποιος θα έχει τον πραγματικό τεχνολογικό έλεγχο του συστήματος.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» μπορεί να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες αμυντικές επενδύσεις της σύγχρονης Ελλάδας. Μπορεί όμως να κριθεί μόνο από το αποτέλεσμα: αν παραδοθεί εγκαίρως, αν λειτουργήσει ως πραγματικά ενιαίο σύστημα, αν ενισχύσει ουσιαστικά την αποτροπή και αν αφήσει τεχνογνωσία και παραγωγική δυνατότητα στη χώρα. Τα 3,1 δισ. ευρώ είναι πολύ μεγάλο ποσό για να μείνει η ελληνική συμμετοχή στα δελτία Τύπου.