Ερντογάν για 9η Σεπτεμβρίου: Η Σμύρνη απελευθερώθηκε

Νέες εντάσεις στο πεδίο της ιστορικής μνήμης προκαλεί η τοποθέτηση του Τούρκου Προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με αφορμή την επέτειο της 9ης Σεπτεμβρίου. Η ημερομηνία αυτή, που για την Τουρκία σηματοδοτεί την είσοδο των κεμαλικών δυνάμεων στη Σμύρνη το 1922 και εορτάζεται ως ημέρα απελευθέρωσης, αποτελεί για την Ελλάδα ένα από τα πιο οδυνηρά κεφάλαια της νεότερης ιστορίας της, συνδεδεμένη με τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο κ. Ερντογάν προέβη σε πανηγυρικό τόνο αναφορές για την "απελευθέρωση της Σμύρνης από την εχθρική κατοχή", υιοθετώντας πλήρως το επίσημο τουρκικό κρατικό αφήγημα για τα γεγονότα εκείνης της περιόδου. Η ρητορική του επικεντρώθηκε στην εξήρανση του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, τον οποίο παρουσίασε ως τον κεντρικό αρχιτέκτονα και πρωταγωνιστή αυτού που αποκαλείται "Εθνικός Αγώνας", οδηγώντας τις δυνάμεις του σε μια αποφασιστική νίκη.

"Συγχαίρω για την 104η επέτειο της απελευθέρωσης της Σμύρνης από την εχθρική κατοχή και τιμώ με έλεος και ευγνωμοσύνη όλους τους ήρωές μας, πρωτίστως τον Γαζί Μουσταφά Κεμάλ, οι οποίοι οδήγησαν τον Εθνικό μας Αγώνα σε μια μεγάλη νίκη", ανέφερε χαρακτηριστικά στο μήνυμά του ο Τούρκος Πρόεδρος, αποτυπώνοντας με σαφήνεια την πάγια θέση της Άγκυρας.

Μια ημερομηνία-ορόσημο με δύο αντικρουόμενες ερμηνείες

Η 9η Σεπτεμβρίου του 1922 αποτελεί ένα ιστορικό ορόσημο με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο για τις δύο χώρες. Στην Τουρκία, η συγκεκριμένη ημέρα εορτάζεται ως η κορύφωση της εθνικής απελευθέρωσης, καθώς σηματοδότησε το τέλος της ελληνικής εκστρατείας στη Μικρά Ασία και την εδραίωση της νέας τουρκικής κρατικής οντότητας. Η είσοδος των δυνάμεων υπό τον Μουσταφά Κεμάλ στην πόλη θεωρείται καθοριστικός σταθμός για την ίδρυση της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας.

Αντιθέτως, για τον ελληνισμό, η ίδια ημερομηνία είναι συνυφασμένη με την κατάρρευση του μετώπου και την έναρξη μιας ανείπωτης τραγωδίας. Η κατάληψη της Σμύρνης από τα κεμαλικά στρατεύματα συνοδεύτηκε από τη φωτιά που κατέστρεψε την πόλη, τις εκτεταμένες σφαγές και τον βίαιο ξεριζωμό των ελληνικών και άλλων χριστιανικών πληθυσμών, γεγονότα που συλλογικά αποδίδονται με τον όρο Μικρασιατική Καταστροφή. Η επιλογή, επομένως, του όρου "εχθρική κατοχή" από τον κ. Ερντογάν δεν συνιστά μια νέα ή μεμονωμένη θέση, αλλά εντάσσεται σε μια μακρά και συνεπή στρατηγική της τουρκικής ιστοριογραφίας να παρουσιάζει τα γεγονότα αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, παραβλέποντας ή υποβαθμίζοντας τις τραγικές συνέπειες για τους αμάχους πληθυσμούς.

Το ιστορικό πλαίσιο και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις

Η νέα αυτή αναφορά του Τούρκου Προέδρου στον Μουσταφά Κεμάλ, τον οποίο χαρακτηρίζει ως ιδρυτική μορφή του σύγχρονου τουρκικού κράτους, έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά από ενέργειες και δηλώσεις που διατηρούν το ιστορικό πεδίο σε υψηλή ένταση. Η ανάρτηση ολοκληρώνεται με την αποστολή χαιρετισμών προς τους πολίτες της Σμύρνης, μια κίνηση που επιβεβαιώνει την πρόθεση της Άγκυρας να διατηρήσει την επέτειο ως σημείο εθνικής συσπείρωσης.

Η συγκυρία αυτή αναδεικνύει εκ νέου πόσο ευαίσθητα παραμένουν τα ζητήματα ιστορικής μνήμης και εθνικών συμβόλων στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η απόδοση τιμών σε πρόσωπα και γεγονότα του 1922, με τον τρόπο που γίνεται από την τουρκική ηγεσία, λειτουργεί ως υπόμνηση των βαθύτερων αντιθέσεων που εξακολουθούν να υφέρπουν, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες προσέγγισης και διαλόγου μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Η διαφορετική ανάγνωση της ίδιας ιστορικής στιγμής παραμένει ένα από τα πιο δύσκολα και ακανθώδη ζητήματα στην προσπάθεια οικοδόμησης μιας διαρκούς και αμοιβαίας κατανόησης.