Γιατί η βόμβα της οικονομικής κρίσης θα σκάσει στα χέρια του Τραμπ

Η πτωτική τάση της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς φαίνεται να συνεχίζεται, καθώς οι βασικοί δείκτες Dow Jones Industrial Average και S&P 500 έχουν σημειώσει πτώση της τάξεως του 4% και 6% αντίστοιχα από την αρχή του έτους. Αυτό το γεγονός αποτελεί μόνο ένα από τα πολλά σημάδια που θα έπρεπε να κινητοποιήσουν κάθε υπεύθυνο επιχειρηματικό ηγέτη, επενδυτή ή υπεύθυνο χάραξης πολιτικής να προετοιμαστούν για την ενδεχόμενη οικονομική επιβράδυνση στις ΗΠΑ, ή ακόμα και για ύφεση.

Ένα από τα πρώτα ανησυχητικά σημάδια μιας επικείμενης οικονομικής επιβράδυνσης είναι η επιδείνωση του καταναλωτικού κλίματος. Ο δείκτης καταναλωτικού αισθήματος του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν μειώθηκε από 71,7 τον Ιανουάριο σε 64,7 τον περασμένο μήνα, καταγράφοντας το χαμηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2023. Παρομοίως, ο Δείκτης Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης του Conference Board παρουσίασε μείωση 7 μονάδων τον Φεβρουάριο, φτάνοντας στις 98,3. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ο Δείκτης Προσδοκιών, ο οποίος αντικατοπτρίζει τις βραχυπρόθεσμες προσδοκίες των καταναλωτών για το εισόδημα, τις επιχειρήσεις και τις συνθήκες της αγοράς εργασίας, μειώθηκε κατά 9,3 μονάδες, φτάνοντας στις 72,9. Σύμφωνα με ιστορικά δεδομένα, οποιαδήποτε τιμή κάτω από το 80 συνήθως προοιωνίζει μια επικείμενη ύφεση.

Το δεύτερο ανησυχητικό σημάδι είναι η αρνητική πορεία των προοπτικών στον μεταποιητικό τομέα. Ο ISM Manufacturing Index μειώθηκε από 50,9 τον Ιανουάριο σε 50,3 τον περασμένο μήνα, υποχωρώντας μάλιστα κάτω από τις προβλέψεις της αγοράς, οι οποίες ήταν 50,5. Μια σημαντική αιτία αυτής της πτώσης είναι η μείωση των νέων παραγγελιών, η οποία αποδίδεται εν μέρει στην αβεβαιότητα γύρω από τους δασμούς των ΗΠΑ, μετά από τρεις μήνες συνεχούς ανάπτυξης στον τομέα.

Η τρίτη ένδειξη αφορά τα μισθολογικά δεδομένα, τα οποία παραμένουν από τα πιο παρακολουθούμενα στοιχεία της αγοράς, μαζί με τα επιτόκια. Η συνολική απασχόληση εκτός του αγροτικού τομέα αυξήθηκε κατά 151.000 τον Φεβρουάριο, αριθμός που όχι μόνο ήταν χαμηλότερος από τις εκτιμήσεις (159.000), αλλά και σημαντικά κάτω από τον μηνιαίο μέσο όρο των προηγούμενων 12 μηνών (168.000). Με αυτόν τον ρυθμό, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ενδέχεται να μην είναι αρκετή για να στηρίξει μια ισχυρή ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας το 2025, την οποία το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει αυτή τη στιγμή στο 2,7%.

Περαιτέρω ενδείξεις οικονομικής επιβράδυνσης περιλαμβάνουν τη μείωση των μέσων εβδομαδιαίων ωρών εργασίας, οι οποίες μειώθηκαν σε χαμηλό πενταετίας, φτάνοντας τις 34,1 ώρες τον Ιανουάριο, και παρέμειναν αμετάβλητες τον Φεβρουάριο. Αυτό εναρμονίζεται με μια μακροπρόθεσμη τάση, καθώς οι εβδομαδιαίες ώρες εργασίας μειώνονται σταθερά από τον Απρίλιο του 2021. Επίσης, ο δείκτης παραιτήσεων (quits rate) υποχώρησε από το 2% τον Οκτώβριο του 2024 σε 1,9% τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, και αν και αυξήθηκε σε 2,1% τον Ιανουάριο του 2025, εξακολουθεί να βρίσκεται σε πτώση από την κορύφωσή του κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Παραίτησης του 2022 (3%).

Σε παράλληλο επίπεδο, διάφοροι δείκτες της αγοράς δείχνουν επίσης τον κίνδυνο ύφεσης. Οι αποδόσεις των δεκαετών κρατικών τίτλων των ΗΠΑ, οι οποίες ξεκίνησαν το έτος στο 4,57%, έχουν πέσει πρόσφατα στο 4,16%, γεγονός που δείχνει μια τάση για ασφάλεια, καθώς οι επενδυτές προτιμούν ασφαλή περιουσιακά στοιχεία αντί για πιο ριψοκίνδυνα περιουσιακά στοιχεία. Επιπλέον, οι τιμές του χρυσού έχουν αυξηθεί κατά 40% από την αρχή του 2024 και αναμένονται να φτάσουν το ιστορικό επίπεδο των 3.000 δολαρίων ανά ουγγιά μέχρι το τέλος του 2025.

Αντίστοιχα, τα χρηματιστηριακά αμοιβαία κεφάλαια που υποστηρίζονται από χρυσό κατέγραψαν καθαρές εισροές 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον Ιανουάριο, φτάνοντας σε νέο ιστορικό υψηλό ύψους 294 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Επίσης, η αυξανόμενη τιμολόγηση των put options και η διεύρυνση των πιστωτικών περιθωρίων (credit spreads) δείχνουν ότι οι επενδυτές ενσωματώνουν την αυξημένη αβεβαιότητα στην αγορά.

Επιπλέον, η ανακοίνωση της Delta Air Lines, η οποία μείωσε τις προβλέψεις της για την ανάπτυξη των εσόδων του πρώτου τριμήνου, από 9% σε 4%, εξαιτίας της μακροοικονομικής αβεβαιότητας, ερμηνεύεται ως μια ένδειξη ότι η οικονομία των ΗΠΑ ενδέχεται να αντιμετωπίζει προβλήματα. Άλλες αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες, όπως η Southwest και η American Airlines, παρουσίασαν επίσης απαισιόδοξες εκτιμήσεις.

Ένα τελευταίο σήμα για την οικονομία των ΗΠΑ προέρχεται από το μοντέλο GDPNow της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Ατλάντα, το οποίο προβλέπει αρνητική ανάπτυξη 2,4% για το πρώτο τρίμηνο του 2025. Αν και η πρόβλεψη αυτή μπορεί να είναι υπερβολική, υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε ότι η ανάπτυξη θα είναι σαφώς χαμηλότερη από τον μέσο ετήσιο ρυθμό των τελευταίων ετών.

Εν κατακλείδι, η πιθανότητα ύφεσης το 2025 είναι αυξανόμενη, με οικονομολόγους όπως ο πρώην Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Lawrence H. Summers, να εκτιμούν ότι η πιθανότητα ύφεσης είναι 50%. Η ένταση και η διάρκεια αυτής της ύφεσης θα εξαρτηθούν από παράγοντες που είναι δύσκολο να προβλεφθούν, όπως οι εμπορικοί δασμοί και οι γεωπολιτικές εξελίξεις.