Κυβέρνηση–ΠΑΣΟΚ στα χαρακώματα για τα κόκκινα δάνεια και τους πλειστηριασμούς

Σε μετωπική πολιτική σύγκρουση για το ιδιωτικό χρέος εξελίσσεται η αντιπαράθεση κυβέρνησης και ΠΑΣΟΚ, μετά την παρουσίαση των προτάσεων της Χαριλάου Τρικούπη και τη σφοδρή απάντηση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Το ΥΠΕΘΟ επιχειρεί να αποδομήσει ένα προς ένα τα μέτρα που παρουσίασε το ΠΑΣΟΚ, υποστηρίζοντας ότι σημαντικό μέρος τους έχει ήδη ψηφιστεί ή εφαρμόζεται, ενώ χαρακτηρίζει ορισμένες από τις υπόλοιπες προτάσεις ασύμβατες με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.

Η ανακοίνωση του υπουργείου έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Το ΠΑΣΟΚ ανακαλύπτει σήμερα όσα έγιναν χθες» και δείχνει ότι το ιδιωτικό χρέος μετατρέπεται σε ένα από τα κεντρικά πεδία αντιπαράθεσης ενόψει της επόμενης πολιτικής περιόδου.

Πρώτη κατοικία, κόκκινα δάνεια, funds και servicers, εξωδικαστικός μηχανισμός, ρυθμίσεις πολλαπλών δόσεων και δάνεια σε ελβετικό φράγκο βρίσκονται στο επίκεντρο μιας μάχης που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Πρώτη κατοικία, 120 δόσεις και funds: Τι απαντά η κυβέρνηση

Στο ζήτημα της προστασίας της κύριας κατοικίας, το υπουργείο απαντά ότι το μέτρο που ζητά το ΠΑΣΟΚ έχει ήδη νομοθετηθεί και πρόκειται να ενεργοποιηθεί στις 21 Σεπτεμβρίου.

Η κυβερνητική θέση είναι ότι μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού οι οφειλέτες μπορούν να επιτύχουν ρύθμιση των υποχρεώσεών τους και να προστατεύσουν την κατοικία τους μέσω σταδιακής αποπληρωμής, χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν επί χρόνια μια δικαστική απόφαση.

Η διατύπωση περί «προστασίας», βεβαίως, δεν ισοδυναμεί με καθολική και αυτόματη ασυλία της πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμό. Η προστασία συνδέεται με την ένταξη και τήρηση συγκεκριμένης ρύθμισης, γεγονός που αποτελεί και ένα από τα βασικά σημεία πολιτικής διαφωνίας ανάμεσα σε κυβέρνηση και αντιπολίτευση.

Ανάλογη είναι η απάντηση του ΥΠΕΘΟ για τις 120 δόσεις. Το ΠΑΣΟΚ ζητά επαναφορά της συγκεκριμένης ρύθμισης, ενώ το υπουργείο αντιτείνει ότι έχουν ήδη δημιουργηθεί δυνατότητες έως 72 δόσεων για παλαιότερα χρέη και έως 240 δόσεων για οφειλές προς το Δημόσιο μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού.

Η κυβερνητική πλευρά επιχειρεί έτσι να παρουσιάσει το υφιστάμενο πλαίσιο ως ευρύτερο από μία οριζόντια ρύθμιση 120 δόσεων. Από την άλλη πλευρά, το πολιτικό ερώτημα παραμένει πόσοι από τους πραγματικά πιεσμένους οφειλέτες μπορούν τελικά να περάσουν τα φίλτρα, να ενταχθούν και κυρίως να εξυπηρετήσουν μακροπρόθεσμα τις ρυθμίσεις.

Ιδιαίτερα έντονη είναι η αντιπαράθεση για την πρόταση του ΠΑΣΟΚ να δίνεται στον δανειολήπτη η δυνατότητα να εξαγοράζει το δάνειό του πριν αυτό μεταβιβαστεί σε fund, σε τιμή χαμηλότερη από την ονομαστική του αξία.

Το ΥΠΕΘΟ απορρίπτει την πρόταση, υποστηρίζοντας ότι συγκρούεται με τους ευρωπαϊκούς κανόνες περί αφερεγγυότητας. Αντιπαραθέτει το υφιστάμενο σύστημα ρυθμίσεων, στο οποίο μπορεί υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις να προβλέπεται και «κούρεμα» της οφειλής.

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πολιτικά πεδίο, καθώς εδώ και χρόνια δανειολήπτες βλέπουν δάνεια να μεταβιβάζονται σε funds σε σημαντικά χαμηλότερες τιμές, χωρίς οι ίδιοι να διαθέτουν αντίστοιχο δικαίωμα προτεραιότητας. Η κυβέρνηση επικαλείται τους ευρωπαϊκούς περιορισμούς, το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να μεταφέρει το ζήτημα στο πεδίο της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Σκληρή απάντηση δίνει το υπουργείο και για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο. Υποστηρίζει ότι πάνω από το 33% αυτών των δανείων έχει ήδη αποπληρωθεί και ότι μια νέα οριζόντια λύση θα μπορούσε να δημιουργήσει άνιση μεταχείριση εις βάρος όσων πλήρωσαν κανονικά τις υποχρεώσεις τους.

Το ΥΠΕΘΟ υπερασπίζεται τη δική του ρύθμιση ως πιο ισορροπημένη, υποστηρίζοντας ότι προσφέρει ελάφρυνση και προβλεψιμότητα για το μέλλον. Παράλληλα αναφέρει ότι, έναν μήνα πριν από τη λήξη του σχετικού προγράμματος, περίπου το 60% των δανειοληπτών είχε ήδη καταθέσει αίτηση συμμετοχής.

Εξωδικαστικός, κατασχέσεις και τα στοιχεία που επικαλείται το ΥΠΕΘΟ

Στο ζήτημα του υποχρεωτικού εξωδικαστικού μηχανισμού, η κυβέρνηση επιμένει ότι το σχετικό πλαίσιο υπάρχει ήδη. Επικαλείται τον ν. 5072/2023, με τον οποίο οι πιστωτές υποχρεούνται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να υποβάλλουν πρόταση ρύθμισης, καθώς και τον ν. 5193/2025, με τον οποίο διευρύνθηκαν σημαντικά τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

Κατά το ΥΠΕΘΟ, η διεύρυνση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί κατά δώδεκα φορές η περίμετρος των πολιτών που μπορούν να καλυφθούν από το συγκεκριμένο καθεστώς.

Παράλληλα, οι τράπεζες υποχρεούνται να καταθέτουν πρόταση ρύθμισης τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό, ενώ ο αλγόριθμος του εξωδικαστικού λαμβάνει υπόψη την ικανότητα αποπληρωμής του οφειλέτη, το εισόδημα, τις δαπάνες και την αξία της περιουσίας του.

Το υπουργείο επικαλείται επίσης την αρχή της μη χειροτέρευσης για τους πιστωτές, δηλαδή τον κανόνα ότι δεν πρέπει να εισπράξουν μέσω της ρύθμισης λιγότερα από όσα θα μπορούσαν να λάβουν μέσω ρευστοποίησης της περιουσίας.

Στις παρεμβάσεις που προβάλλει η κυβέρνηση περιλαμβάνονται ακόμη το σταθερό επιτόκιο 3% στον εξωδικαστικό και οι αλλαγές στον αλγόριθμο που, όπως υποστηρίζει, μπορούν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερα «κουρέματα» για όσους πληρούν τις προϋποθέσεις.

Το ΥΠΕΘΟ παραθέτει επίσης μια σειρά μέτρων για να αποδείξει ότι η αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Μεταξύ αυτών είναι η ευνοϊκότερη τοκοφορία για δανειολήπτες που εξυπηρετούν ρυθμίσεις του νόμου Κατσέλη και η αναδρομική εφαρμογή της, η αύξηση του ακατάσχετου ορίου στα 1.600 ευρώ για οφειλές προς Δημόσιο και τράπεζες και η δυνατότητα άρσης κατάσχεσης τραπεζικού λογαριασμού μετά την εξόφληση του 25% της οφειλής.

Το υπουργείο υπολογίζει ότι η αύξηση του ακατάσχετου δημιουργεί πρόσθετη μηνιαία ρευστότητα περίπου 350 ευρώ για περίπου 1,7 εκατομμύρια φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις.

Στον κατάλογο προσθέτει τη δυνατότητα έως 72 δόσεων για παλαιότερες υποχρεώσεις, τη μείωση του ελάχιστου ορίου χρέους για ένταξη στον εξωδικαστικό από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ, τη ρύθμιση για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο και την ενεργοποίηση του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης.

Ο συγκεκριμένος Φορέας προβλέπει ότι ευάλωτοι οφειλέτες που δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν το στεγαστικό τους δάνειο θα έχουν τη δυνατότητα να παραμένουν στο ακίνητο ως μισθωτές και, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να το επαναγοράσουν στο μέλλον.

Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί και τα στοιχεία για την εξέλιξη του ιδιωτικού χρέους ως βασικό επιχείρημα απέναντι στην κριτική της Χαριλάου Τρικούπη.

Σύμφωνα με τα δεδομένα που επικαλείται το ΥΠΕΘΟ, το ιδιωτικό χρέος στην Ελλάδα ως ποσοστό του ΑΕΠ διαμορφώθηκε το 2025 στο 96,6%, έναντι μέσου όρου 119,3% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, το ληξιπρόθεσμο ιδιωτικό χρέος ως ποσοστό του συνολικού ιδιωτικού χρέους μειώθηκε, κατά τα στοιχεία του υπουργείου, από 70,8% το 2018 σε 56,7% το πρώτο τρίμηνο του 2026.

Στις τράπεζες και στους servicers, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια υποχώρησαν από 99,7 δισ. ευρώ το 2018 σε 72,34 δισ. ευρώ, ενώ ο δείκτης μη εξυπηρετούμενου προς εξυπηρετούμενο δανεισμό μειώθηκε από 101,3% σε 39,7%.

Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν βελτίωση συγκεκριμένων δεικτών, δεν εξαφανίζουν όμως το βασικό κοινωνικό πρόβλημα. Δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ παραμένουν σε κόκκινα δάνεια, servicers και ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις, ενώ χιλιάδες νοικοκυριά εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωπα με πλειστηριασμούς και δυσκολία εξυπηρέτησης των χρεών τους.

Εδώ βρίσκεται και το ουσιαστικό σημείο της πολιτικής σύγκρουσης. Η κυβέρνηση επιχειρεί να αποδείξει ότι έχει ήδη δημιουργήσει ένα λειτουργικό πλαίσιο και κατηγορεί το ΠΑΣΟΚ ότι παρουσιάζει ως καινούργιες λύσεις μέτρα που υπάρχουν ήδη. Η Χαριλάου Τρικούπη, από την πλευρά της, επιχειρεί να δείξει ότι το υφιστάμενο πλαίσιο παραμένει ανεπαρκές για όσους βρίσκονται πραγματικά εγκλωβισμένοι στα χρέη.

Το ΥΠΕΘΟ καταλήγει με τη φράση ότι «η πραγματικότητα έχει ήδη προσπεράσει το ΠΑΣΟΚ». Η πραγματική δοκιμασία, ωστόσο, δεν θα κριθεί στις ανακοινώσεις των κομμάτων. Θα κριθεί στους λογαριασμούς των νοικοκυριών, στις ρυθμίσεις που πράγματι μπορούν να εξυπηρετηθούν και στον αριθμό των πολιτών που θα καταφέρουν τελικά να κρατήσουν την περιουσία και την κύρια κατοικία τους.