Μπέρναμ: Πρωθυπουργός έγινε, τα Γλυπτά ξεχάστηκαν – Η μεγάλη στροφή απέναντι στην Ελλάδα

Σαφή υποχώρηση από τη μέχρι πρόσφατα κατηγορηματική θέση του υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα καταγράφει πλέον ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, προκαλώντας απογοήτευση σε όσους περίμεναν ότι η άνοδός του στην Ντάουνινγκ Στριτ θα άνοιγε έναν νέο δρόμο για την επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα.

Ο Μπέρναμ, ο οποίος ανέλαβε την πρωθυπουργία του Ηνωμένου Βασιλείου στις 20 Ιουλίου 2026, είχε επί χρόνια ταχθεί με ιδιαίτερα καθαρό τρόπο υπέρ της επιστροφής τους. Σήμερα, όμως, εμφανίζεται πολύ πιο προσεκτικός και μεταφέρει ουσιαστικά το βάρος της απόφασης στο Βρετανικό Μουσείο.

Σε συνέντευξή του στους Financial Times, όταν ρωτήθηκε για το μέλλον των Γλυπτών, απάντησε ότι πρόκειται τελικά για «ζήτημα του Βρετανικού Μουσείου», επικαλούμενος το ισχύον νομικό πλαίσιο. Παράλληλα δήλωσε θερμός υποστηρικτής της βρετανικής «πολιτιστικής διπλωματίας», αποφεύγοντας πλέον να επαναλάβει την παλαιότερη θέση του για άμεση και άνευ όρων επιστροφή στην Ελλάδα.

Η διαφοροποίηση είναι εμφανής. Ο σημερινός πρωθυπουργός εγκαταλείπει τη γλώσσα της πλήρους επιστροφής και υιοθετεί μία θεσμικά ασφαλέστερη στάση, αφήνοντας περιθώριο για συμφωνίες ανταλλαγών, μακροχρόνιων δανεισμών ή άλλων μορφών πολιτιστικής συνεργασίας.

Για την Αθήνα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ανάδειξη του Μπέρναμ στην πρωθυπουργία είχε δημιουργήσει αυξημένες προσδοκίες, ακριβώς επειδή επρόκειτο για έναν Βρετανό πολιτικό που είχε επανειλημμένα και δημόσια στηρίξει την ελληνική θέση για επανένωση των Γλυπτών.

Από το «στείλτε τα πίσω» στην απόσταση της Ντάουνινγκ Στριτ

Η σημερινή στάση απέχει αισθητά από όσα υποστήριζε ο Μπέρναμ πριν αποκτήσει την ευθύνη της βρετανικής κυβέρνησης.

Ήδη από τα πρώτα χρόνια της κοινοβουλευτικής του διαδρομής είχε συνταχθεί με προσπάθειες αλλαγής του νομικού πλαισίου που περιορίζει τη δυνατότητα του Βρετανικού Μουσείου να αποχωρίζεται οριστικά αντικείμενα των συλλογών του.

Το βασικό εμπόδιο παραμένει ο British Museum Act του 1963, ο οποίος επιτρέπει στους επιτρόπους του Μουσείου να απομακρύνουν οριστικά αντικείμενα μόνο σε πολύ συγκεκριμένες και περιορισμένες περιπτώσεις. Για μια μόνιμη μεταβίβαση των Γλυπτών στην Ελλάδα θα απαιτούνταν επομένως διαφορετική νομική αντιμετώπιση ή αλλαγή της βρετανικής νομοθεσίας.

Η πιο χαρακτηριστική, πάντως, παρέμβαση του Μπέρναμ έγινε το 2023. Ως δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ είχε δηλώσει ανοιχτά ότι ο τότε πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου Τζορτζ Όσμπορν όφειλε να προχωρήσει στην επιστροφή των Γλυπτών.

Λίγο αργότερα είχε γράψει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Στείλτε τα πίσω, χωρίς δεσμεύσεις», συνδέοντας μάλιστα την κίνηση αυτή με μια νέα εικόνα της Βρετανίας στον κόσμο και με την αξιοποίηση του πολιτισμού ως εργαλείου διεθνών σχέσεων.

Η απόσταση από εκείνη τη θέση είναι σήμερα δύσκολο να αγνοηθεί. Ως βουλευτής και δήμαρχος, ο Μπέρναμ μπορούσε να ζητεί καθαρά την επιστροφή. Ως πρωθυπουργός, πλέον επιλέγει να υπογραμμίζει την ανεξαρτησία του Βρετανικού Μουσείου και τα νομικά εμπόδια που περιορίζουν την κυβερνητική παρέμβαση.

Η μετατόπιση προκάλεσε ήδη αντιδράσεις στη Βρετανία. Ο πρώην υπουργός Πολιτισμού των Συντηρητικών και πρόεδρος του Parthenon Project, λόρδος Εντ Βέιζι, χαρακτήρισε απογοητευτική την αλλαγή στάσης, υπενθυμίζοντας ότι ο Μπέρναμ είχε παρουσιάσει στο παρελθόν την επιστροφή ως κίνηση που θα μπορούσε να ωφελήσει και το ίδιο το Ηνωμένο Βασίλειο.

Το Βρετανικό Μουσείο ποντάρει στη «Συνεργασία για τον Παρθενώνα»

Την ίδια στιγμή, το Βρετανικό Μουσείο επιμένει ότι ο διάλογος με την ελληνική πλευρά συνεχίζεται και επικεντρώνεται στη δημιουργία μιας μακροπρόθεσμης «Συνεργασίας για τον Παρθενώνα».

Ο Τζορτζ Όσμπορν έχει εδώ και χρόνια συζητήσεις με την ελληνική κυβέρνηση για ένα σχήμα που θα μπορούσε να επιτρέψει σε τμήματα των Γλυπτών να εκτεθούν στην Αθήνα, με ελληνικές αρχαιότητες να ταξιδεύουν παράλληλα στο Λονδίνο.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι αυτή η φόρμουλα δεν αποτελεί μόνιμη επιστροφή. Πρόκειται για λύση δανεισμού ή αμοιβαίων πολιτιστικών ανταλλαγών, η οποία θα επέτρεπε στο Βρετανικό Μουσείο να διατηρήσει τη νομική κυριότητα που ισχυρίζεται ότι διαθέτει.

Η ελληνική θέση, αντιθέτως, παραμένει προσανατολισμένη στην επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Μουσείο της Ακρόπολης και αποφεύγει μια συμφωνία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση βρετανικής κυριότητας.

Η βρετανική κυβέρνηση έχει ήδη δηλώσει στο κοινοβούλιο ότι δεν θα εμπόδιζε μια συμφωνία αμοιβαίων δανεισμών εφόσον αυτή εγκρινόταν από τους επιτρόπους του Βρετανικού Μουσείου. Η γραμμή αυτή φαίνεται ότι αποτελεί πλέον και το ασφαλές πολιτικό καταφύγιο του Μπέρναμ.

Το ζήτημα αναμένεται να αποκτήσει νέα δημοσιότητα με την έκθεση της περίφημης Ταπισερί της Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο. Το έργο θα ταξιδέψει από τη Γαλλία στη Βρετανία στο πλαίσιο μιας μεγάλης συμφωνίας πολιτιστικών ανταλλαγών, με βρετανικούς αρχαιολογικούς θησαυρούς να εκτίθενται αντίστοιχα στη Γαλλία.

Το μοντέλο αυτό παρουσιάζεται στο Λονδίνο ως χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτιστικής διπλωματίας. Ταυτόχρονα, όμως, ενισχύει την εκτίμηση ότι μια παρόμοια φόρμουλα μπορεί να προταθεί και για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, απομακρύνοντας ακόμη περισσότερο την προοπτική μιας καθαρής και οριστικής επιστροφής.

Η αλλαγή στάσης του Μπέρναμ γίνεται ακόμη πιο δύσκολη πολιτικά επειδή η βρετανική κοινή γνώμη εμφανίζεται σαφώς πιο θετική απέναντι στην ελληνική διεκδίκηση. Δημοσκόπηση της JL Partners για το Parthenon Project κατέγραψε ότι 56% των Βρετανών θα ψήφιζε υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών στην Ελλάδα, έναντι μόλις 22% που θα επέλεγε την παραμονή τους στο Λονδίνο.

Η υπόθεση επιστρέφει έτσι στο ίδιο κρίσιμο σημείο: η κοινωνική αποδοχή για την επανένωση των Γλυπτών αυξάνεται, ο σημερινός Βρετανός πρωθυπουργός είχε ταχθεί δημόσια υπέρ της επιστροφής τους, όμως από τη στιγμή που πέρασε την πόρτα της Ντάουνινγκ Στριτ επιλέγει πλέον τη θεσμική απόσταση. Για την Ελλάδα, η διαφορά ανάμεσα στο «στείλτε τα πίσω» του 2023 και στο «είναι θέμα του Βρετανικού Μουσείου» του 2026 είναι πολιτικά ηχηρή.