Ρεπορτάζ: Ελευθερία Κούρταλη
Η προεκλογική περίοδος στην Ελλάδα έχει ήδη ξεκινήσει, παρά το γεγονός ότι οι επόμενες βουλευτικές εκλογές είναι προγραμματισμένες για το 2027. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση της Moody's Analytics, δεν αποκλείεται οι Έλληνες πολίτες να κληθούν στις κάλπες πολύ νωρίτερα, με τις δημοσκοπήσεις να καταδεικνύουν ότι κανένα κόμμα δεν φαίνεται ικανό να εξασφαλίσει απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ο οίκος προειδοποιεί ότι, σε περίπτωση που δεν αναδειχθεί σαφής νικητής, η χώρα ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με πολλαπλούς εκλογικούς γύρους ή παρατεταμένες διαπραγματεύσεις για σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού, ρίχνοντας βαριά σκιά στις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.
Μακροοικονομικές επιδόσεις και διαρθρωτικές αδυναμίες
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές του οίκου, Colin Ellis, Dawn Holland, Thomas Sgouralis και Michael Grammatikopoulos, η πρόσφατη μακροοικονομική εικόνα της Ελλάδας φαίνεται εξαιρετική σε επιφανειακό επίπεδο. Το ποσοστό ανεργίας έχει υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2008, ενώ η αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) ξεπερνά σταθερά τον μέσο όρο της ευρωζώνης από το 2021. Παράλληλα, μετά από μια δεκαετία οικονομικής κρίσης και επώδυνης λιτότητας, το δημόσιο χρέος κατέστη πιο διαχειρίσιμο, διαμορφούμενο στο 148% του ονομαστικού ΑΕΠ το 2025, έναντι της κορύφωσης του 206% που είχε καταγραφεί το 2020.
Παρ' όλα αυτά, οι αναλυτές υπογραμμίζουν ότι τα τραύματα της κρίσης παραμένουν βαθιά. Ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι ο υψηλότερος στην ευρωζώνη, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ παραμένει από τα χαμηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπολειπόμενο κατά 7,3% σε σύγκριση με τα προ κρίσης επίπεδα του 2008. Ενδεικτικά, το 2025, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας ήταν οριακά υψηλότερο από εκείνο της Λετονίας και της Βουλγαρίας, ενώ η χώρα έχει μείνει πίσω από την Κύπρο, την Πορτογαλία, τη Λιθουανία και την Κροατία την τελευταία δεκαετία.
Πολιτικό κλίμα και οικονομικές επιπτώσεις
Το πολιτικό σκηνικό στη χώρα περιγράφεται ως ιδιαίτερα ταραγμένο. Από το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη το 2023, η κυβέρνηση έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της διεθνούς προσοχής, με πιο πρόσφατη την αντιπαράθεση με Ευρωπαίους εισαγγελείς σχετικά με τη διαχείριση των κονδυλίων της ΕΕ. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πιθανότητα σχηματισμού μονοκομματικής κυβέρνησης είναι εξαιρετικά μικρή, γεγονός που εντείνει την πολιτική αβεβαιότητα. Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με τον οίκο, μπορεί να εκτροχιάσει την οικονομική ανάπτυξη βραχυπρόθεσμα, ωθώντας την Ελλάδα ακόμα πιο πίσω σε σχέση με τους Ευρωπαίους εταίρους της.
Σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι κυβερνήσεις συνασπισμού στην Ελλάδα αποτελούν σπάνιο φαινόμενο και έχουν σχηματιστεί κυρίως σε περιόδους έντονης αβεβαιότητας, όπως η κρίση χρέους του 2012, οι εκλογές του Ιανουαρίου 2015, το δημοψήφισμα του Ιουλίου 2015 και οι πρόωρες εκλογές του Σεπτεμβρίου της ίδιας χρονιάς. Η πολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει την οικονομία μέσω πολλαπλών διαύλων, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων, της αποταμίευσης, των προσλήψεων και των κεφαλαιακών ροών. Όταν αυτή συμπίπτει με εκλογικές περιόδους, οι επιπτώσεις ενισχύονται, όπως αποδείχθηκε κατά την κρίση χρέους, όταν οι αποδόσεις των ομολόγων εκτινάχθηκαν και η ρευστότητα μειώθηκε δραματικά.
Ο Δείκτης Αβεβαιότητας και η πραγματική οικονομία
Ο Δείκτης Αβεβαιότητας Οικονομικής Πολιτικής σημείωσε άνοδο στα υψηλότερα επίπεδα από την περίοδο της πανδημίας, φτάνοντας τις 153 μονάδες τον Μάρτιο, κυρίως λόγω των κοινών επιθέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, που διατάραξαν τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και προκάλεσαν αναταράξεις στις αγορές ενέργειας. Τον Απρίλιο, ο δείκτης παρέμεινε υψηλά, στις 111 μονάδες, με την εγχώρια διαμάχη για τις γεωργικές επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ να βρίσκεται στο επίκεντρο, οδηγώντας σε διαβίβαση φακέλων στη Βουλή και σε ανασχηματισμό του υπουργικού συμβουλίου.
Αυτό που καθιστά το 2026 διαφορετικό από προηγούμενες περιόδους είναι ότι η αβεβαιότητα πλέον επηρεάζει άμεσα την πραγματική οικονομία. Η ανεργία, η οποία βρισκόταν σε σταθερή πτωτική πορεία για τέσσερα χρόνια, αντιστράφηκε στις αρχές του 2026, αυξανόμενη από 7,9% τον Δεκέμβριο σε 9% τον Μάρτιο. Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός εκτοξεύθηκε λόγω του υψηλότερου κόστους ενέργειας και εισαγωγών. Σε αντίθεση με προηγούμενες κορυφώσεις του δείκτη, που οφείλονταν σε πολιτικές καταιγίδες χωρίς ευρύτερο οικονομικό αντίκτυπο, αυτή τη φορά τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα υψηλότερες τιμές και μια πιο χαλαρή αγορά εργασίας, με τον κίνδυνο να ενισχυθούν περαιτέρω από την εκλογική αβεβαιότητα.
Τα τέσσερα εκλογικά σενάρια της Moody's Analytics
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αναλυτές του οίκου παρουσιάζουν τέσσερα πιθανά σενάρια για την εκλογική διαδικασία και τις επιπτώσεις τους στην οικονομία.
1. Ομαλή Προσγείωση
Το βασικό και πιο ευνοϊκό σενάριο προβλέπει ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν όπως έχει προγραμματιστεί, γύρω στο δεύτερο τρίμηνο του 2027. Ο σχηματισμός κυβέρνησης επιτυγχάνεται εντός ενός ή δύο εκλογικών γύρων. Οι προεκλογικές πιέσεις στις δαπάνες και τα προσωρινά φορολογικά μέτρα οδηγούν σε μια ήπια δημοσιονομική ώθηση, χωρίς να μεταβάλουν ουσιαστικά τις αντιλήψεις της αγοράς. Τα spreads των κρατικών ομολόγων παραμένουν κοντά στα επίπεδα ισορροπίας τους.
2. Ήπια αναταραχή
Σε αυτό το σενάριο, η κυβέρνηση, αντιμετωπίζοντας διάβρωση της εκλογικής υποστήριξης, επισπεύδει τις εκλογές κατά ένα έτος, στο τρίτο τρίμηνο του 2026. Ο απροσδόκητος χρόνος δημιουργεί μέτρια αύξηση της αβεβαιότητας, αλλά ο σχηματισμός κυβέρνησης ολοκληρώνεται χωρίς παρατεταμένο αδιέξοδο. Οι αντιδράσεις της αγοράς παραμένουν ομαλές, με την οικονομία να επιστρέφει γρήγορα σε τροχιά.
3. Σοβαρά δυσμενές σενάριο
Εδώ, η εκλογική διαδικασία παρατείνεται, με επαναλαμβανόμενες εκλογές που δεν οδηγούν σε οριστικό αποτέλεσμα. Ένα βασικό έναυσμα είναι η στενή διαφορά μεταξύ πρώτου και δεύτερου κόμματος, που δημιουργεί κίνητρα για παράταση του εκλογικού κύκλου. Η πολιτική αστάθεια μπορεί να επιλυθεί είτε με την παροχή απόλυτης πλειοψηφίας σε ένα κόμμα είτε με τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού. Οι επανειλημμένες αποτυχίες οδηγούν σε πολλαπλούς γύρους εκλογών που εκτείνονται σε δύο τρίμηνα, με τα spreads των ομολόγων να διευρύνονται και την εμπιστοσύνη να μειώνεται κατακόρυφα.
4. Πρωτοφανής αβεβαιότητα
Το χειρότερο σενάριο συνδυάζει μια ξαφνική πρόωρη εκλογική αναμέτρηση στο τρίτο τρίμηνο του 2026 με επανειλημμένες αποτυχίες σχηματισμού κυβέρνησης. Η αλληλεπίδραση μεταξύ του απροσδόκητου χρονισμού και της παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας οδηγεί σε εξαιρετικά υψηλή και επίμονη αβεβαιότητα, με παρατεταμένη επιδείνωση της εμπιστοσύνης και των επενδύσεων.
Επιστροφή σε επικίνδυνα εδάφη
Οι προβλέψεις για την αύξηση του ΑΕΠ διαφέρουν σημαντικά ανά σενάριο. Η βραχυπρόθεσμη αναστάτωση από τις πρόωρες εκλογές είναι διαχειρίσιμη, με την ανάπτυξη και τα spreads να αποκλίνουν ελαφρώς. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά το 2027. Στα δύο πρώτα σενάρια, το ΑΕΠ αυξάνεται με ρυθμό 2,4% έως 2,7% και το χρέος μειώνεται. Ωστόσο, στα δυσμενή σενάρια, οι επενδύσεις καταρρέουν κατά 8,2%, η ανεργία ανεβαίνει πάνω από το 9% και τα spreads εκτοξεύονται πάνω από το 10%, σε επίπεδα που παρατηρήθηκαν κατά την κρίση χρέους. Στο σενάριο της άνευ προηγουμένου αβεβαιότητας, το πραγματικό ΑΕΠ αυξάνεται μόνο κατά 0,6% το 2027.
Όπως καταλήγουν οι αναλυτές, η βασική πρόβλεψη παραμένει ότι η πολιτική σταθερότητα θα επιτευχθεί μετά από δύο το πολύ εκλογικούς γύρους. Ο κίνδυνος, ωστόσο, δεν είναι οι πρόωρες εκλογές αυτές καθαυτές, αλλά το ενδεχόμενο να παραγάγουν συνεχείς εκλογικούς γύρους. Η αύξηση του κόστους δανεισμού θα προσθέσει περαιτέρω πίεση σε μια ήδη επιβαρυμένη οικονομία, με το περιθώριο σφάλματος για μια χώρα με το υψηλότερο χρέος στην ευρωζώνη να είναι εξαιρετικά μικρό.
