Αυξημένη ανησυχία επικρατεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για το ενδεχόμενο ο Βλαντίμιρ Πούτιν να επιχειρήσει νέα επιθετική κίνηση, αξιοποιώντας μια περίοδο κατά την οποία η Δύση εμφανίζεται πολιτικά και στρατιωτικά ευάλωτη.
Σύμφωνα με το Politico, αξιωματούχοι άμυνας και πολιτικά στελέχη στην Ευρώπη εκτιμούν ότι το Κρεμλίνο μπορεί να θεωρήσει τα επόμενα ένα έως δύο χρόνια ως κρίσιμο παράθυρο ευκαιρίας. Η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η καθυστέρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποκτήσει πλήρη στρατιωτική επάρκεια δημιουργούν, κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, ένα περιβάλλον που η Μόσχα θα μπορούσε να δοκιμάσει.
Τρεις Ευρωπαίοι πολιτικοί με άμεση γνώση των σχετικών συζητήσεων αναφέρουν ότι η βασική ανησυχία αφορά πιθανή ρωσική προσπάθεια να τεσταριστεί η συνοχή του ΝΑΤΟ και η πραγματική βούληση της Δύσης να υπερασπιστεί τα κράτη-μέλη της Συμμαχίας.
Το ρωσικό «παράθυρο ευκαιρίας»
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε τα όρια της ρωσικής ισχύος, όμως ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει δείξει σταθερά την πρόθεσή του να διευρύνει τη γεωπολιτική επιρροή της Μόσχας. Αυτό ακριβώς προκαλεί προβληματισμό στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Ο Μίκα Άαλτολα, μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δήλωσε ότι κάτι μπορεί να συμβεί σε σύντομο χρονικό διάστημα, μιλώντας για ένα ρωσικό «παράθυρο ευκαιρίας». Όπως σημείωσε, οι Ηνωμένες Πολιτείες απομακρύνονται σταδιακά από την Ευρώπη, οι διατλαντικές σχέσεις περνούν κρίση και η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ακόμη σε φάση προετοιμασίας για να αναλάβει πλήρως τις δικές της ευθύνες ασφαλείας.
Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες ενισχύονται από τη στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει χαρακτηρίσει τη Συμμαχία «χάρτινη τίγρη», ενώ η θητεία του αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Ιανουάριο του 2029.
Σε αυτό το περιβάλλον, μια άμεση χερσαία επίθεση της Ρωσίας σε χώρα του ΝΑΤΟ θεωρείται λιγότερο πιθανή, καθώς ο ρωσικός στρατός εξακολουθεί να πιέζεται στην Ουκρανία. Ωστόσο, αξιωματούχοι της Συμμαχίας και Ευρωπαίοι παράγοντες άμυνας εξετάζουν ως πιο ρεαλιστικό το ενδεχόμενο περιορισμένων, υβριδικών ή στοχευμένων ενεργειών.
Τέτοιες κινήσεις θα μπορούσαν να σχεδιαστούν με τρόπο που να δημιουργεί ασάφεια ως προς την ενεργοποίηση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει ότι επίθεση κατά ενός μέλους θεωρείται επίθεση κατά όλων.
Η ανησυχία για οριζόντια κλιμάκωση
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λάντσμπεργκις, εκτίμησε ότι ο Πούτιν θα μπορούσε να επιλέξει μια «οριζόντια κλιμάκωση», στρέφοντας την πίεση σε άλλο γειτονικό μέτωπο, ώστε να αποφύγει μια εικόνα ήττας στον πόλεμο με την Ουκρανία.
Η Ευρώπη έχει αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, όμως τα αποτελέσματα αυτών των επενδύσεων χρειάζονται χρόνο. Ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός προβλέπει ότι μέχρι το 2030 θα έχει οικοδομηθεί επαρκέστερη αποτρεπτική ικανότητα.
Μέχρι τότε, το κενό ανάμεσα στις πολιτικές αποφάσεις και στην πραγματική επιχειρησιακή ισχύ παραμένει αντικείμενο έντονης ανησυχίας. Ο Βίλε Νιινίστο προειδοποίησε ότι ακόμη και μικρής κλίμακας ρωσικές ενέργειες θα μπορούσαν να καλλιεργήσουν φόβο και να υπονομεύσουν τη στήριξη προς την Ουκρανία.
Όπως σημείωσε, η Ρωσία δεν είναι παντοδύναμη, όμως η απελπισία μπορεί να την οδηγήσει σε επικίνδυνες επιλογές. Αυτή η εκτίμηση αποτυπώνει τον βασικό φόβο αρκετών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων: ότι μια Μόσχα πιεσμένη στο ουκρανικό μέτωπο μπορεί να αναζητήσει νέο πεδίο πίεσης.
Οι ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και τα σενάρια υβριδικής πίεσης
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έχει προειδοποιήσει ότι η μεγαλύτερη απειλή για τη διατλαντική κοινότητα είναι η αποσύνθεση της συμμαχίας. Οι πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνται καθοριστικός παράγοντας για τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η απόφαση των ΗΠΑ να αποσύρουν 5.000 στρατιώτες από τη Γερμανία, καθώς και οι απειλές για αντίστοιχες κινήσεις σε άλλες χώρες, έχουν ενισχύσει την αίσθηση αβεβαιότητας στην Ευρώπη. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι τονίζουν ότι η Ένωση πρέπει να επενδύσει περισσότερο, ταχύτερα και πιο συντονισμένα στην άμυνα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η Ρωσία θα μπορούσε να επιλέξει πιο ευάλωτους στόχους, αποφεύγοντας μια κατά μέτωπο αντιπαράθεση με ισχυρές δυνάμεις του ΝΑΤΟ. Στα πιθανά σενάρια περιλαμβάνονται επιθέσεις με drones, επιχειρήσεις στη Βαλτική, κινήσεις στην Αρκτική ή άλλες ενέργειες που θα θολώνουν τα όρια μεταξύ στρατιωτικής επίθεσης και υβριδικής πίεσης.
Ο στόχος μιας τέτοιας στρατηγικής θα ήταν να πιεστούν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι της Ουκρανίας, με ταυτόχρονη αποφυγή μιας άμεσης αμερικανικής στρατιωτικής αντίδρασης.
Οι εκτιμήσεις στην Ευρώπη διαφέρουν ως προς το μέγεθος και την αμεσότητα της απειλής. Χώρες όπως η Φινλανδία και η Λιθουανία προειδοποιούν για πιο άμεσο κίνδυνο, ενώ άλλες κυβερνήσεις εμφανίζονται πιο συγκρατημένες, επισημαίνοντας ότι η Ρωσία παραμένει βαθιά εμπλεκόμενη στην Ουκρανία.
Ο πρόεδρος της Εσθονίας, Άλαρ Κάρις, δήλωσε ότι μια νέα σύγκρουση δεν είναι το πιθανότερο σενάριο, υπενθυμίζοντας όμως ότι και ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αναμενόταν από πολλούς.
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, η κοινή γραμμή των Ευρωπαίων αξιωματούχων είναι ότι η ήπειρος πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση. Η υποτίμηση της απειλής, όπως προειδοποιούν, θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνο εφησυχασμό σε μια περίοδο όπου η Ρωσία αναζητεί τρόπους να επηρεάσει τις ισορροπίες ασφαλείας στην Ευρώπη.
